I OZ 175/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Banasiewicz po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z.R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 5 lutego 2014 r., sygn. akt IV SAB/Wr 204/13 oddalające wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi Z.R. na bezczynność Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we Wrocławiu w przedmiocie rozpatrzenia wniosków w sprawie przyznania zasiłku z pomocy społecznej postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 5 lutego 2014 r., sygn. akt IV SAB/Wr 204/13 oddalił wniosek Z.R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi tego skarżącego na bezczynność Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we Wrocławiu w przedmiocie rozpatrzenia wniosków w sprawie przyznania zasiłku z pomocy społecznej. W obszernym uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji m.in. odwołał się do znanej mu z urzędu okoliczności zainicjowania przez skarżącego szeregu (w okresie od 2009 r. do 2013 r. 207 skarg) postępowań, w których złożył on wnioski o prawo pomocy. Powyższe, zdaniem Sądu I instancji, nie oznacza jeszcze, że strona nadużywa prawa do sądu, jednakże charakter orzeczeń będących przedmiotem postępowań zainicjowanych przez skarżącego, w większości (116 spraw) zakończonych postanowieniami odrzucającymi skargę z powodu niewyczerpania trybu postępowania, nieuzupełnienia braków formalnych skargi lub niedopuszczalności drogi sądowej, dowodzi, że celem skarżącego nie jest faktyczna obrona swych praw w postępowaniu sądowoadministracyjnym lecz inicjowanie postępowań sądowych, stanowiące cel sam w sobie. Zdaniem Sądu I instancji, konstytucyjne prawo do sądu, którego formą realizacji jest instytucja prawa pomocy, nie ma charakteru bezwzględnego i nie może prowadzić do nadużycia tego prawa. Sąd wskazał, że z treści wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący wniósł o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w celu sporządzenia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem postanowień Sądu wydanych w dniach 25, 27 i 28 listopada 2013 r. W niniejszej zaś sprawie nie zostało wydane żadne rozstrzygnięcie Sądu, w tym postanowienie odrzucające skargę. Domaganie się prawa pomocy w zakresie pełnomocnika z urzędu w celu sporządzenia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczenia, w sytuacji gdy sąd nie wydał jeszcze żadnego rozstrzygnięcia również stanowi, zdaniem Sądu I instancji, nadużycie prawa do takiej pomocy i skutkuje oddaleniem wniosku w tym zakresie na podstawie powołanego wyżej art. 247 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze Sąd I instancji, na podstawie art. 247 p.p.s.a, oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Odnośnie wniosku w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych wskazano, że skarżący jest zwolniony z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., z którego wynika, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu albo przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł skarżący. Domagając się ustanowienia pełnomocnika z urzędu wskazał na swoją trudną sytuację materialną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 247 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. Przepis art. 247 p.p.s.a. wprowadza bowiem samodzielną, negatywną przesłankę przyznania stronie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Prawo to nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi, co oznacza, że ocena w tym przedmiocie dokonywana jest w oderwaniu od sytuacji materialnej strony. Stwierdzenie przez sąd, że w sprawie zachodzi sytuacja oczywistej bezzasadności skargi skutkuje odmową przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 28 listopada 2012 r., sygn. akt II FZ 906/12). Naczelny Sąd Administracyjny podziela argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu co do tego, że postawa procesowa skarżącego polegająca na inicjowaniu dużej ilości postępowań sądowoadministracyjnych, w których kwestionuje on wszelkie działania organów administracji, często niepodlegające zaskarżeniu, stanowi wyraz nadużycia prawa do sądu. W powyższym zakresie podzielić także należy stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w postanowieniu z dnia 20 lutego 2014 r., sygn. akt I OZ 101/14, zgodnie z którym wymóg ponoszenia kosztów sądowych zmusza każdą stronę inicjującą postępowanie sądowe do zastanowienia się nad celowością składania nieracjonalnych i bezprzedmiotowych skarg oraz procesowych konsekwencji takich działań w postaci konieczności ponoszenia kosztów prowadzenia postępowań sądowych. Jako niedopuszczalne uznać przy tym należy używanie uprawnień procesowych w celach sprzecznych z ich przeznaczeniem. Jakkolwiek każde prawo podmiotowe, w tym prawo do sądu, przyznane jest w celu ochrony interesów uprawnionego, to jednak powinno być ono wykonywane zgodnie z jego społecznym celem. W konsekwencji zachowanie, które formalnie zgodne jest z literą prawa, lecz stoi w sprzeczności z sensem danej instytucji procesowej, nie może zasługiwać na ochronę (por. Marcin Warchoł, Pojęcie nadużycia prawa w procesie karnym; Prokuratura i prawo, Nr 11/2007). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego prawidłowo Sąd I instancji ocenił, że działania skarżącego, dla którego inicjowanie postępowań sądowych nie służy ochronie naruszonych praw, a stanowi cel sam w sobie, uznane być musi za nadużycie prawa do sądu skutkujące odmową przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w sentencji postanowienia na mocy art. 184 w związku z art.197 § 1 i 2 p.p.s.a.