II FZ 906/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska - Nowacka, po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia R. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 9 sierpnia 2012 r., sygn. akt I SA/Ol 122/12 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi R. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia 22 grudnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie II FZ 906/12 UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 9 lipca 2012 r., sygn. akt II FZ 507/09, Naczelny Sąd Administracyjny po rozpatrzeniu zażalenia R. K. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 21 maja 2012 r., sygn. akt I SA/Ol 122/12, w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi R. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia 22 grudnia 2011 r., Nr [...], w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania, uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie. W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, iż majątek skarżącego stanowi dom o powierzchni 100 m² (3/4 domu obciążone jest prawem dożywocia rodziców). Nadto posiada on nieruchomość rolną o powierzchni 33,05 ha, dodatkowo dzierżawi nieruchomość rolną o powierzchni 3,30 ha. Posiada również budynki gospodarcze, które, tak jak dom, wymagają remontu. Nie posiada żadnych oszczędności pieniężnych, ani samochodu. Utrzymuje się z dochodu uzyskiwanego z gospodarstwa rolnego w wysokości 8.000 zł rocznie oraz z otrzymywanych dopłat w wysokości 29.000 zł. Skarżący z uzyskanych dochodów w ciągu roku w łącznej wysokości 37.000 zł ponosi wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, a dotyczące zakupów paliwa na kwotę 9.000 zł oraz nawozów i środków ochrony roślin na sumę 8.000 zł. Opłaty podatkowe wynoszą 1.000 zł, zaś energia elektryczna - 5.000 zł. Natomiast na ubezpieczenie budynków i składki KRUS wydatkuje 2.000 zł, a na remont maszyn 10.000 zł. W związku z czym pozostaje mu 2.000 zł na chleb. Ponadto wnioskodawca wskazał, iż posiada zobowiązanie wobec rodzeństwa w kwocie 200.000 zł za przejęcie gospodarstwa rolnego po rodzicach oraz wobec rodziców w wysokości 30.000 zł, w związku z zaciągnięciem przez nich pożyczki na spłatę kredytu "klęskowego" skarżącego. Z przyczyn leżących po stronie organów inspekcji weterynaryjnej oraz ARMiR, nie otrzymał dopłat bezpośrednich w kwocie 30.000 zł za 2009 r. Podniósł także, iż nie otrzymał premii w wysokości 50.000 zł dla młodych rolników. Argumentując wniosek wskazał, iż jest w bardzo trudnej sytuacji finansowej, posiada liczne zobowiązania, dotykają go utrudnienia ze strony organów i instytucji mających na celu pomoc rolnikom. Naczelny Sąd Administracyjny uchylając zaskarżone postanowienie wskazał, iż Sąd pierwszej instancji omyłkowo potraktował kwoty brutto wpisane we wniosku o przyznanie prawa pomocy jako kwoty netto, stwierdzając iż takimi właśnie sumami pieniędzy skarżący dysponuje. Ponadto podniesiono, że wnioski zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, a odnoszące się do faktu, iż podatnik może poczynić oszczędności w wydatkach, są pozbawione racjonalnych podstaw. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji nie zbadał dość wnikliwie sytuacji finansowej, materialnej, jak i osobistej podatnika. Postanowieniem z dnia 9 sierpnia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano na dyspozycję art. 247 p.p.s.a. oraz na orzeczenie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka pozwalające na odmowę przyznania prawa pomocy ze względu na brak wystarczających szans postępowania głównego. Na powyżej powołane rozstrzygnięcie strona wniosła zażalenie, wskazując na naruszenie dyspozycji art. 246 § 1, art. 255 i art. 247 p.p.s.a., które miało wpływ na treść orzeczenia, a polegało na przesądzeniu o wyniku sprawy i przedwczesnym, wadliwym uznaniu przez Sąd za bezzasadną skargi podatnika. Zdaniem strony przyznanie adwokata jest w przedmiotowej sprawie konieczne do obrony jego interesów przed sądem. Z uwagi na powyższe strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w pkt 2 i jego zmiany – przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie celem ponownego rozpatrzenia wniosku. W uzasadnieniu zażalenia skarżący streścił dotychczasowy przebieg postępowania podnosząc, iż pomimo wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania WSA przedwcześnie przesądził i uznał jego skargę za bezzasadną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje bądź w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; bądź też w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zatem z woli ustawodawcy jedynymi przesłankami warunkującymi przyznania prawa pomocy, w tym ustanowienie pełnomocnika z urzędu, jest sytuacja materialna skarżącego. W szczególności Sąd rozpoznając wniosek strony o ustanowienie adwokata, radcy prawnego, czy też doradcy podatkowego nie jest uprawniony do oceny zasadności i celowości udziału pełnomocnika z urzędu w tym konkretnym postępowaniu. W procedurze obowiązującej przed sądami administracyjnymi brak jest bowiem odpowiednika art. 117 § 4 kodeksu postępowania cywilnego. Przepis ten stanowi, że sąd uwzględni wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, jeżeli udział adwokata lub radcy prawnego w sprawie uzna za potrzebny (por. postanowienie NSA z dnia 29 października 2009 r., II FZ 429/09, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W zaskarżonym postanowieniu Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, która uzasadnia zwolnienie od kosztów sądowych. Odnośnie ustanowienia pełnomocnika, Sąd pierwszej instancji wskazał, iż jest w pewnym stopniu uprawniony do badania zasadności skargi. Stanowisko powyższe nie jest prawidłowe i nie może stanowić przyczyny odmowy ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Jak wspomniano wcześniej, jedyne kryterium od jakiego uzależnia ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów i przyznania pełnomocnika z urzędu, ma charakter materialny - jest nim brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt. OZ 1516/04; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 274/08, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 kwietnia 2008 r., II GZ 79/08). Stąd też rozstrzygnięcie o ustanowieniu pełnomocnika z urzędu nie może być uzależniona od wysokości przewidywanych kosztów ponoszonych przez Skarb Państwa, czy też zależna od oceny Sądu potrzeby udziału takiego pełnomocnika (por. postanowienie NSA z dnia 10 czerwca 2005 r., II OZ 578/05, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ustawodawca nie wprowadził bowiem takich kryteriów przyznawania prawa pomocy. Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Sąd pierwszej instancji naruszył przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Ponadto wskazać należy, iż przepis art. 247 p.p.s.a. wprowadza samodzielną, negatywną przesłankę przyznania stronie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Prawo to nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi, co oznacza, ze nawet gdyby sytuacja materialna strony uzasadniała, w świetle przesłanek wynikających z art. 246 p.p.s.a., przyznanie stronie prawa pomocy, to stwierdzenie przez sąd, iż w danej sprawie mamy do czynienia z oczywistą bezzasadnością skargi, powoduje odmowę przyznania prawa pomocy. Wskazać należy również, iż opinia o bezzasadności skargi, wyrażona w postanowieniu o odmowie przyznania prawa pomocy wydanym na podstawie art. 247 p.p.s.a. nie oznacza merytorycznego rozpoznania skargi, jednakże powinna obligatoryjnie zawierać uzasadnienie motywów tak podjętego rozstrzygnięcia. Ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny dokona merytorycznej oceny wniosku jedynie w aspekcie przesłanek z wyżej wskazanego przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.