IV SA/Wr 877/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Lidia Serwiniowska po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi G. W. w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłaty za powtarzanie kursu "[...]" postanawia: odrzucić skargę. Pismem z dnia [...] 2013 r. skarżąca zwróciła się do Dziekana Wydziału [...] Politechniki [....] (dalej Dziekan Wydziału) o przedłużenie terminu do złożenia pracy dyplomowej do [...] 2014 r. z powodów zdrowotnych. Dnia [...] czerwca 2013 r. uzyskała, na podstawie § 23 ust. 13 Regulaminu Studiów Wyższych tej Uczelni, zgodę Dziekana Wydziału na przedłużenie realizacji pracy dyplomowej bezpłatnie do [...] (przedłużenie zaliczenia kursu praca dyplomowa). W przedłużonym terminie skarżąca pracy nie oddała i związku z tym pismem z dnia [...] września 2013 r. ponownie wniosła o bezpłatne przedłużenie terminu do złożenia pracy magisterskiej do [...] Dnia [...] 2013 r. Dziekan Wydziału wyraził zgodę na odpłatne przedłużenie terminu oddania pracy dyplomowej w semestrze zimowym 2013/2014, co wynika z adnotacji uczynionej na piśmie skarżącej W piśmie z dnia [...] października 2013 r., adresowanym do Rektora, skarżąca podała, że wnosi odwołanie od decyzji Dziekana Wydziału w sprawie zwolnienia z opłaty za powtarzanie kursu " [...]". Prorektor ds. Nauczania poinformował skarżącą, że nie wyraża zgody na zwolnienie z opłaty oraz, że nie złożenie pracy dyplomowej w przedłużonym terminie oznacza konieczność powtarzania kursu [...] i wniesienie opłaty za jego powtarzanie, a także ewentualne zatwierdzenie tematu pracy, zgodnie z § 23 ust. 14 Regulaminu Studiów. Stanowisko to wynika z adnotacji uczynionej w omawianym piśmie skarżącej z dnia [...] października 2013 r. opatrzonej numerem sprawy [...]. Pismem z dnia [...] listopada 2013 r. skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na decyzję Prorektora ds. Nauczania w sprawie odmowy zwolnienia z opłaty za powtarzanie kursu [...] o wyżej wymienionym numerze sprawy. W skardze tej wskazała, że decyzję odebrała [...] października 2013 r. Zarzuciła w niej, że treść tej decyzji nie wyjaśnia w wystarczający sposób powodów zwolnienia z opłaty, ponieważ informuje jedynie, że niezłożenie pracy w terminie oznacza konieczność powtarzania kursu i uiszczenia opłaty. Dodała, że z art. 99 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym wynika, że senat uczelni określa tryb i warunki zwalniania w całości lub w części z opłat studentów lub doktorantów, w szczególności osiągających wybitne wyniki w nauce, a także tych , którzy znaleźli się w trudnej sytuacji materialnej. Regulamin uczelni oraz inne przepisy wewnętrzne nie określają trybu zwalniania z opłat. Jedyny zapis w tej kwestii znajduje się umowie o świadczenie usług edukacyjnych na studiach stacjonarnych (§ 4 ust. 5 umowy) i dotyczy wyłącznie trudnej sytuacji materialnej. Zgodnie z powołaną ustawą istnieje możliwość zwolnienia z opłaty również w innych sytuacjach, co wynika ze zwrotu z art. 99 ust. 3 "w szczególności". Podała także, że odmowa zwolnienia z opłaty z powodu niezłożenia pracy w terminie z przyczyn losowych nie mieści się w przesłankach określonych w art. 99 ust. 1 pkt 2, który pozwala na pobieranie opłat za usługi edukacyjne w przypadku powtarzania zajęć z powodu niezadowalających wyników w nauce. W odpowiedzi na skargę Rektor wniósł o jej odrzucenie jako niedopuszczalnej z powodu braku właściwości sądu administracyjnego, ponieważ w sprawie odmowy zwolnienia skarżącej z opłaty nie wydano decyzji administracyjnej podlegającej zaskarżeniu do tego sądu; lub o jej odrzucenie z powodu niewyczerpania trybu zaskarżenia, tj. nie wniesienia wezwania do usunięcia naruszenia prawa przy ewentualnym stwierdzeniu, że skarga odnosi się do czynności z zakresu administracji publicznej dotyczącej uprawnień i obowiązków wynikających z przepisów prawa; a w przypadku stwierdzenia, że sprawa podlega rozpatrzeniu przez sąd, wniósł o oddalenie skargi jako bezzasadnej. W odpowiedzi tej Rektor podniósł, że wbrew zarzutom skarżącej w sprawie nie wydano decyzji administracyjnej. Zgodnie bowiem z § 25 ust. 13 i 14 obowiązującego Regulaminu Studiów rozstrzygnięcia dziekana wydziału w zakresie przedłużenia terminu zaliczania kursów i realizacji kursów poprawkowych nie zapadają w formie decyzji administracyjnych. Również przepisy ustawy z dnia 25 maja 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2012 r., poz. 572 ze zm., dalej ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym) nie przewidują dla rozstrzygnięć w tej materii decyzji administracyjnej. Są to czynności podejmowane w toku studiów, związane z faktyczną realizacją przez studenta planu studiów i danych kursów. Mogą one doprowadzić, na skutek określonych zachowań studenta, do załatwienia sprawy poprzez wydanie decyzji administracyjnej (np. skreślenia z listy studentów). Wskazał, że w przypadku niezrealizowania kursu w terminie, również przedłużonym, postanowienia Regulaminu dopuszczają drugą oraz trzecią realizację kursu (§ 17 ust. 1 Regulaminu) na zasadach ogólnych (§ 22 ust. 3 pkt 2 Regulaminu), w tym odpłatność. Zasady odpłatności zostały natomiast określone przez Senat uczelni w drodze uchwały z dnia [...]. nr [...], podjętej na podstawie art. 90 ust. 3 w związku z art. 99 ust. 1 powołanej ustawy, dopuszczających pobieranie opłaty przez uczelnie wyższe za świadczone usługi edukacyjne związane z powtarzaniem określonych zajęć na studiach stacjonarnych oraz stacjonarnych studiach doktoranckich z powodu niezadowalających wyników w nauce. Rektor podał także, że został upoważniony przez Senat do ustalenia wysokości opłat w formie zarządzenia wewnętrznego. Natomiast warunki odpłatności precyzują postanowienia zawartej ze studentem umowy. Jednocześnie wyjaśnił, że z pkt 7 uchwały Senatu określającej zasady odpłatności wynika, że w uzasadnionych przypadkach na pisemny wniosek studenta, dziekan może wyrazić zgodę na wniesienie opłaty w ratach. Rektor wskazał także, że Zarządzeniem Wewnętrznym nr [...] ustalił wysokość opłaty za powtarzanie kursu [...] w roku akademickim 2013/2014 w kwocie [...] zł. Zasady te nie umocowują Dziekana do zwalniania z odpłatności bez względu na okoliczności (np. chorobę). Podkreślił, że powołany przez skarżącą art. 99 ust. 1 pkt 2 i ust. 3 ustawy stanowi jedynie podstawę do określenia przez niezależny organ uczelni, jakim jest Senat, zasad pobierania opłat (w niniejszej sprawie za powtarzanie kursu), wiążących Rektora przy zawieraniu umów ze studentem, o których mowa w art. 160 ust. 3 tej ustawy. Zasady te określił Senat we wspomnianej uchwale z dnia [....], zgodnie z którymi student może wnosić o rozłożenie opłaty na raty, nie zaś o zwolnienie od tej opłaty. Pismem z dnia [...]., sporządzonym po otrzymaniu, odpowiedzi na skargę, skarżąca podtrzymała swoje stanowisko, że zaskarżone rozstrzygnięcie jest decyzją administracyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sadu administracyjnego. Akty i czynności z zakresu działalności administracji publicznej podlegające kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne określa zaś przepis art. 3 § 2 pkt 1 – 8 i § 3 p.p.s.a.. Stosownie do art. 3 § 2 p.p.s.a. sąd administracyjny sprawuje kontrolę nad działalnością administracji publicznej w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne, 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty, 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, 4a) pisemne interpretacje prawa podatkowego wydane w indywidualnych sprawach,5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej, 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej, 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego, 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a. W myśl § 3 tego przepisu sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisu ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w ustawie. Z treści powołanego wyżej art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a wynika zaś, że przedmiotem skargi mogą być decyzje administracyjne. W myśl art. 104 § 2 kpa decyzje rozstrzygają sprawę co do istoty w całości lub w części albo w inny sposób kończą sprawę danej instancji. Podstawę prawną decyzji stanowią przepisy prawa materialnego dotyczące rozstrzyganej sprawy, a więc przepisy prawa powszechnie obowiązującego, tj. ustawy i rozporządzenia. W niniejszej sprawie skarżąca wniosła skargę na rozstrzygnięcie Prorektora dotyczące odmowy zwolnienia z odpłatności za powtarzanie kursu "[...]". Powtarzanie określonych zajęć na studiach stacjonarnych z powodu niezadowalających wyników w nauce obejmuje świadczoną usługę edukacyjną, za którą uczelnia może pobierać opłaty, co wynika z treści art. 99 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. W myśl art. 99 ust. 3 tej ustawy senat uczelni publicznej określa zasady pobierania opłat, wiążące rektora przy zawieraniu umów, o których mowa w art. 160 ust. 3 oraz tryb i warunki zwalania - w całości lub w części – z tych opłat studentów lub doktorantów, w szczególności osiągających wybitne wyniki w nauce, a także tych którzy znaleźli się w trudnej sytuacji materialnej. Stosownie zaś do art. 160 ust. 3 omawianej ustawy warunki odpłatności za studia lub usługi edukacyjne, o których mowa w art. 99 ust. 1, określa umowa zawarta między uczelnią, a studentem. W rozpoznawanej sprawie Senat uczelni określił zasady pobierania opłat, o których mowa art. 99 ust. 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, w formie wspomnianej wyżej uchwały z dnia [...], nr [....] w sprawie ustalenia zasad pobierania opłat za powtarzanie kursów z powodu niezadowalających wyników w nauce na studiach stacjonarnych. Punkt 1 tych zasad stanowi, że powtarzanie powyższego kursu jest odpłatne. Natomiast z pkt 3 wynika, że student powtarzający kursy z powodu niezadowalających wyników nauce, przed rozpoczęciem semestru podpisuje w dziekanacie wydziału stosowną umowę (o ile nie podpisał jej w poprzednim semestrze), w dwóch egzemplarzach, precyzującą szczegółowe warunki odpłatności. Z pkt 7 tych zasad wynika ponadto, że w uzasadnionych przypadkach, na pisemny wniosek studenta, dziekan wydziału może wyrazić zgodę na wniesienie opłaty w ratach. Liczbę rat oraz termin ich wpłat określa dziekan w umowie lub w aneksie do poprzednio zawartej umowy. O umowie dotyczącej warunków odpłatności jest również mowa w Regulaminie uczelni, tj. m. in. w § 22 ust. 2, z którego wynika, że student zawiera z uczelnią pisemną umowę określającą warunki odpłatności za studia i usługi edukacyjne (o ile jest ona wymagana). Ponadto z § 17 ust. 2 tego Regulaminu wynika, że warunki odpłatności za powtarzanie kursu i kolejne realizacje kursu, grupy kursu określa umowa, o której mowa w § 22 ust. 2. W świetle powołanych wyżej uregulowań źródłem roszczeń dotyczących kwestii odpłatności za studia jest umowa cywilnoprawna. Stanowisko takie zostało wyrażone również w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 września 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 351/10, LEX nr 750792, w którym stwierdzono, że jeżeli źródłem roszczeń miedzy studentem a uczelnia wyższą jest umowa cywilnoprawna dotycząca warunków odpłatności za studia, to ewentualne spory dotyczące jej stosowania mogą być rozstrzygane na drodze postępowania cywilnego. W wyroku tym stwierdzono nieważność decyzji odmawiającej umorzenia zaległości w opłatach za studia. Skarżąca zawarła taką pisemną umowę w dniu [...]r. [..] o świadczenie usługi edukacyjnej na studiach stacjonarnych, co wynika z akt administracyjnych. Tego samego dnia skarżąca otrzymała zaskarżone do sądu rozstrzygnięcie Prorektora dotyczące odmowy zwolnienia z opłaty. Wszelkie roszczenia wynikające z tej umowy będą zatem dochodzone w drodze powództwa przed sądem powszechnym. Ponadto we wspomnianej uchwale Senatu nie przewidziano zwolnień od opłaty za studia lecz jedynie rozłożenie tej opłaty na raty (pkt 7 uchwały). Odnośnie charakteru rozstrzygnięcia dotyczącego zwrotu opłaty za studia wypowiedział się także Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, który w wyroku z dnia 15 lipca 2018 r., sygn. akt II SA/Bk 320/08 (ZNSA nr 1/2009, str. 125) stwierdził, że wniosek o zwrot czesnego za semestr studiów z powodu nieprzystąpienia do egzaminów nie podlega rozstrzygnięciu drodze decyzji administracyjnej. W tej sytuacji skoro w niniejszej sprawie rozstrzygnięcie dotyczące odmowy zwolnienia z odpłatności za powtarzanie kursu ma charakter cywilnoprawny, to tym samym skarga w tym przedmiocie nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Z tych względów skarga podlegała odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.