I OZ 304/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Dzbeńska po rozpoznaniu w dniu 17 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia P. Sp. z o.o. w upadłości układowej z siedzibą w K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 12 marca 2014 r., sygn. akt II SA/Ke 114/14 o oddaleniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. Sp. z o.o. w upadłości układowej z siedzibą w K. na postanowienie Okręgowego Inspektora Pracy w Kielcach z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie grzywny w celu przymuszenia postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 12 marca 2014 r., sygn. akt II SA/Ke 114/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił wniosek P. Sp. z o.o. w upadłości układowej z siedzibą w K. o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że postanowieniem z dnia 20 czerwca 2013 r. Sąd Rejonowy w Kielcach ogłosił upadłość P. Sp. z o.o. w z siedzibą w K. z możliwością zawarcia układu, pozostawiając zarząd majątkiem upadłemu oraz wyznaczając nadzorcę sądowego. Wysokość kapitału zakładowego wynosi 4.000.000 zł. Według bilansu Spółka zamknęła ostatni rok obrotowy stratą w wysokości 73.786,07 zł, a wartość środków trwałych wynosiła 9.525.151,25 zł. Na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy spółka posiadała na rachunku bankowym środki w łącznej wysokości 9.222,20 zł. W ocenie Sądu I instancji przesłanki finansowe i zarzuty, które powołuje strona skarżąca nie uzasadniają uwzględnienia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Biorąc pod uwagę skalę, na jaką spółka prowadzi działalność gospodarczą, brak jest podstaw aby przyjąć, że uiszczenie kosztów sądowych wpłynie na jej kondycję finansową. Nie sposób przy tym pominąć bardzo wysokiej wartości środków trwałych należących do strony. Posiadanie majątku trwałego, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość ewentualnego wpisu, wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Za zasadnością wniosku, zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, nie przemawia również wysokość poniesionej straty za 2013 r. Strata z działalności gospodarczej jest bowiem pojęciem wytworzonym na potrzeby rozliczeń podatkowych – skutkuje brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego i nie można tylko na tej podstawie oceniać realnych korzyści ekonomicznych z prowadzenia działalności gospodarczej. W konsekwencji sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Z akt sprawy wynika również, że skarżąca w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą, a wobec orzeczenia w stosunku do niej upadłości z możliwością zawarcia układu (nie zaś likwidacyjnej), nawet pomimo trudności finansowych spółka powinna partycypować w kosztach postępowania sądowego. Przy prowadzeniu działalności gospodarczej skarżąca winna bowiem uwzględnić odpowiednie środki finansowe na pokrycie kosztów postępowań sądowych związanych z jej działalnością. Ponadto nie sposób uznać, że zaspokojenie zobowiązań związanych z kosztami postępowania upadłościowego oraz z zaspokojeniem w tym postępowaniu wierzycieli spółki stanowi argument przemawiający za zwolnieniem strony postępowania sądowoadministracyjnego z obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania. Odnosząc się zaś do podnoszonego przez stronę argumentu o konieczności wypłaty pracownikom wynagrodzeń stwierdzono, że są to zwykłe koszty prowadzenia działalności gospodarczej, nie można ich zatem uznać za okoliczności nadzwyczajne, przemawiające za zwolnieniem strony od kosztów sądowych. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła spółka P. Sp. z o.o. w upadłości układowej z siedzibą w K., domagając się jego zmiany i zwolnienia skarżącego od obowiązku uiszczenia opłaty od skargi, względnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach. W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że skarżący jest w dramatycznym położeniu finansowym, jego zobowiązania przekraczają posiadany majątek, który stanowią rzeczy niezbędne do prowadzenia działalności gospodarczej. W chwili obecnej wszelkie działania osób prowadzących sprawy spółki zmierzają do wyprowadzenia jej z zaistniałej sytuacji i umożliwienia jej niezakłóconego funkcjonowania w przyszłości. Konieczność wyzbywania się składników majątku w celu pokrycia kosztów sądowych wpłynęłoby bardzo negatywnie na prowadzoną działalność i zredukowałaby szanse na zawarcie układu z wierzycielami. Konsekwencją tego byłaby likwidacja przedsiębiorstwa oraz utrata istniejących w nim miejsc pracy. W odpowiedzi na zażalenie Okręgowy Inspektor Pracy w Kielcach wniósł o jego oddalenie, podzielając argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a." - zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2010, s. 568). Naczelny Sąd Administracyjny w pełni akceptuje stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Analiza przeprowadzona przez Sąd I instancji jest pełna i rzetelna. Nie ulega wątpliwości, że spółka w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinna uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych. Tym samym w przypadku planowania bądź wystąpienia na drogę sądową powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, bądź z bieżącej działalności lub ze zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt II GZ 42/13). Odnosząc się do argumentów podnoszonych w zażaleniu stwierdzić należy, że istotnie skarżąca spółka jest w trudnej sytuacji finansowej, jednakże uwzględniając wysokość obciążenia z tytułu kosztów sądowych, które na obecnym etapie sprawy wynoszą 100 zł (wpis od skargi) w zestawieniu np. ze środkami zgromadzonymi przez spółkę na rachunku bankowym, należy podzielić ocenę Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, że przedstawiona przez stronę sytuacja majątkowa i finansowa, nie daje podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. uprawniające do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. postanowił, jak w sentencji.