II FZ 674/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Tomasz Zborzyński po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A.B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 18 marca 2014 r. sygn. akt I SA/Łd 1522/13 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi A.B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 26 listopada 2013 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych postanawia oddalić zażalenie. We wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 26 listopada 2013 roku w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych, A.B. podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z matką I.B.. Matka osiąga dochód z tytułu renty w kwocie 1.200 zł, a jej majątek stanowi mieszkanie o pow. 42 m2. Wnioskodawca ponosi straty z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, natomiast jego dochody w całości pochłaniają wydatki związane z prowadzoną działalnością w postaci m.in. opłat ZUS, "placowego", podatków, serwisu kasy fiskalnej, zakupu ropy, opłat za energię elektryczną, opłat parkingowych i ubezpieczenia samochodów. Skarżący wskazał przy tym, że z uwagi na schorzenia matki rodzina ponosi wydatki na zakup lekarstw. Zarządzeniem z dnia 17 stycznia 2014 roku referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę do udokumentowania faktu ponoszenia straty z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej poprzez nadesłanie stosownych deklaracji podatkowych (np. VAT-7 za trzy ostatnie miesiące), określenia kwoty wydatków przeznaczanych na opłaty związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, utrzymanie rodziny, podstawowe opłaty eksploatacyjne i zakup lekarstw oraz nadesłanie wyciągów z posiadanych przez skarżącego i jego matkę rachunków bankowych, w tym rachunków związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, z okresu ostatnich 3 miesięcy, w terminie 7 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie skarżący w drodze pisma z dnia 27 stycznia 2014 roku nadesłał dokumenty dotyczące wydatków na leki i opłaty eksploatacyjne, deklaracje VAT-7, dokumenty bankowe potwierdzające dokonanie wpłat gotówkowych, blankiety dotyczące płatności składek w ZUS oraz odcinek określający kwotę świadczenia przysługującego jego matce. Oświadczył przy tym, że jego matka nie posiada rachunków bankowych. Postanowieniem z dnia 12 stycznia 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata i odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Na skutek wniesionego przez skarżącego sprzeciwu od powyższego rozstrzygnięcia sprawa została poddana pod rozpoznanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, który zaskarżonym postanowieniem z dnia 18 marca 2014 r. wskazał, że skarżący nie wywiązał się w zupełności z nałożonych na niego zarządzeniem referendarza sądowego obowiązków, nie przedstawił bowiem wyciągów z rachunku bankowego, co czyni niewiarygodnym twierdzenie skarżącego o stratach z prowadzonej działalności gospodarczej. Z nadesłanych przez skarżącego potwierdzeń cyklicznych wpłat gotówkowych w wysokości rzędu 1.200 zł w okresie od sierpnia 2013 roku do stycznia 2014 roku dokonywanych przez niego na własny rachunek – zdaniem Sądu – wynika, że w ramach przychodów osiąganych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, skarżący jest w stanie wygospodarować ich część na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie, co tym samym uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy w tym zakresie. Sąd uznał jednak, że poniesienie przez skarżącego całkowitych kosztów postępowania w sprawie wiązałoby się z istotnym ograniczeniem możliwości poczynienia niezbędnych dla rodziny wydatków związanych z utrzymaniem oraz zakupem lekarstw dla matki skarżącego i dlatego przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata. Powyższe postanowienie skarżący zaskarżył zażaleniem. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Jak stanowi art. 246 § 1 pkt 1) P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej, jest wykazanie przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Zgodnie z jednolitą linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. postanowienie z dnia 4 stycznia 2011 roku w sprawie o sygn. akt II FZ 681/10), z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. wynika, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 252 §1 P.p.s.a, wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Warunkiem przyznania omawianego uprawnienia procesowego jest przedstawienie przez wnioskodawcę w sposób nie budzący wątpliwości swej sytuacji rodzinnej i majątkowej, na podstawie której Sąd będzie mógł dokonać oceny zaistnienia w konkretnej sprawie przesłanek przyznania prawa pomocy. W sytuacji gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, Sąd ma możliwość wezwania strony do złożenia w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenie lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. (por. art. 255 P.p.s.a.). Odnosząc powyższe rozważania od okoliczności rozpoznawanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Przyznanie uprawnienia procesowego we wnioskowanym zakresie mogło nastąpić jedynie na podstawie klarownie przedstawionego przez stronę stanu faktycznego sprawy wpadkowej, w zakres którego wchodzi sytuacja majątkowo-rodzinna wnioskodawcy ujmowana w jej całokształcie. Nienadesłanie przez skarżącego wszystkich wskazanych w wezwaniu dokumentów uzasadniało ocenę Sądu pierwszej instancji, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jednocześnie jednak słusznie WSA w Łodzi dostrzegł, że z udowodnionych okoliczności sprawy wynikało, iż poniesienie przez skarżącego pełnych kosztów postępowania groziłoby uszczerbkiem w utrzymaniu koniecznym dla wnioskodawcy i jego rodziny. W tym stanie rzeczy, WSA w Łodzi zgodnie z prawem uwzględnił wniosek jedynie częściowo. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a.