I FZ 112/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Sędzia NSA Danuta Oleś, , , po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 17 marca 2014 r. sygn. akt I SA/Sz 1351/13 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi W. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia 23 września 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za I kwartał 2011 r. postanawia: 1) sprostować z urzędu oczywistą omyłkę pisarską zawartą w rubrum postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 17 marca 2014 r., sygn. akt I SA/Sz 1351/13 w ten sposób, że pod datą "17 marca 2014 r.", poczynając od lewej strony rubrum wpisać "Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie:", 2) oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 17 marca 2014 r., sygn. akt I SA/Sz 1351/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił W. K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach rozstrzygnięcia Sąd I instancji wskazał, że informacji o stanie majątkowym swojej rodziny W. K. (dalej jako "skarżąca") nie poparła dowodami, o które była wzywana. Sąd stwierdził, że skarżąca nie przedstawiła żądanych dokumentów wymienionych w wezwaniu, co uniemożliwiało pełną ocenę jej sytuacji majątkowej i rodzinnej. W ocenie Sądu niezrozumiałe jest uchylanie się przez skarżącą od przedłożenia np. dokumentów potwierdzających, że jest bezrobotna, dokumentów dotyczących prowadzonych egzekucji, czy też zeznania podatkowego, a także oświadczenia w zakresie jej stanu cywilnego oraz wykazu ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie rodziny. Zdaniem Sądu informacje, o które wezwano skarżącą są elementarnymi do zobrazowania sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącej. Sąd wskazał, że co do zasady dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią dokumentów złożonych przez stronę w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a."), Sąd może wydać prawidłowe orzeczenie co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy. Z drugiej zaś strony, dyspozycja art. 255 P.p.s.a. obliguje stronę skarżącą do terminowej i zgodnej z wezwaniem reakcji. Uchylania się strony od przedstawienia stosownych dokumentów na potwierdzenie jej argumentów oraz mających dokładnie i wyczerpująco przedstawiać jej sytuację powoduje, że niemożliwe jest przeprowadzenie oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych w taki sposób, by można było jednoznacznie stwierdzić, iż sytuacja, w której się znalazła, uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca, zarzucając błędne przyjęcie, że dane zawarte we wniosku i oświadczeniu są niekompletne i nie pozwalają ustalić rzeczywistej sytuacji materialnej strony skarżącej oraz pominięcie okoliczności zadłużenia skarżącej, wynikającej z decyzji stanowiącej przedmiot niniejszego postępowania sądowego. Z uwagi na powyższe skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i udzielenie skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątek od tej reguły stanowi instytucja prawa pomocy. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym w przypadku, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), oraz w zakresie częściowym, kiedy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Prawo pomocy jako instytucja procesowa postępowania przed sądami administracyjnymi ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które nie osiągają żadnych dochodów, lub też osobom o bardzo niskich dochodach, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie ponosić kosztów związanych z postępowaniem przed sądami administracyjnymi. Zasadą jest bowiem, że strona winna partycypować w kosztach postępowania, zwłaszcza jeśli posiada stały miesięczny dochód. Zatem prawo pomocy jako wyjątek, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z treści art. 246 § 1 P.p.s.a. bezpośrednio wynika, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ocena istnienia przesłanek do zwolnienia czy to całkowitego, czy częściowego z kosztów sądowych rozumiana jako prawo pomocy nakłada na Sąd obowiązek rzetelnej analizy nie tylko wniosku złożonego w sprawie udzielenia pomocy, ale także tych dokumentów, które uzna za konieczne do rozstrzygnięcia wniosku. Nie uczynienie zadość żądaniu Sądu w tym przedmiocie, uprawnia do przyjęcia stanowiska, że strona nie wykazała istnienia przesłanek do udzielenia prawa pomocy. Ujmując rzecz inaczej, brak zaspokojenia żądania Sądu w przedmiocie przedłożenia dowodów uznanych przez ten Sąd za niezbędne w celu przyznania prawa pomocy prowadzi do nie wykazania przez stronę istnienia tych przesłanek, co w konsekwencji uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z 14 stycznia 2014 r., sygn. akt II FZ 1523/13). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd i instancji słusznie uznał, że skarżąca nie wykazała w sposób nie budzący wątpliwości, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Zważyć należy, że pismem z dnia 10 stycznia 2014 r. skarżąca wezwana została przez Referendarza sądowego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie zeznania podatkowego skarżącej o wysokości osiągniętego dochodu w 2012 roku albo zaświadczenie właściwego organu podatkowego o nieskładaniu zeznania podatkowego; aktualne dokumenty potwierdzające prowadzone wobec skarżącej postępowania egzekucyjne; wyciągi z wszystkich rachunków bankowych skarżącej za okres od 15 listopada 2013 r. do 10 stycznia 2014 r.; dodatkowe oświadczenie, czy skarżąca pozostaje w związku małżeńskim, jeśli tak, referendarz zobowiązał do podania aktualnych źródeł i wysokości dochodu męża skarżącej z dokumentami to potwierdzającymi za okres ostatnich trzech miesięcy albo wyroku rozwiązującego małżeństwo skarżącej; dokumenty potwierdzające wysokość ponoszonych przez skarżącą wydatków związanych z utrzymaniem siebie i rodziny z okresu ostatnich trzech miesięcy; aktualny dokument potwierdzający zobowiązanie męża skarżącej do przekazywania alimentów na rzecz syna oraz określającego wysokość tych alimentów; dodatkowe oświadczenie o aktualnych źródłach utrzymania skarżącej oraz wysokości otrzymywanych środków pieniężnych w okresie ostatnich trzech miesięcy; zaświadczenie właściwej ds. zdrowia jednostki organizacyjnej gminy, czy skarżąca (jej rodzina) korzystała (korzysta) w okresie ostatnich sześciu miesięcy z pomocy społecznej i jaka była wysokość udzielonej pomocy w tym okresie; zaświadczenie powiatowego urzędu pracy, czy skarżąca posiada status osoby bezrobotnej z prawem/ bez prawa do zasiłku. Skarżącą nie wywiązała się z nałożonego na nią obowiązku przedstawienia w/w wymienionych dokumentów. Z całą stanowczością stwierdzić należy zatem, że skarżąca nie dochowała należytej staranności, której można byłoby wymagać od osoby dbającej o swoje interesy. Skarżąca mimo ciążącego na niej obowiązku, nie przedstawiła dokumentów i oświadczeń, będących przedmiotem wezwania Sądu z dnia 10 stycznia 2014 r., co w konsekwencji przekłada się na brak wykazania z jej strony przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Zauważyć także należy, że w zażaleniu jedynie w sposób ogólnikowy odniesiono się do sytuacji majątkowej skarżącej. Nie wskazano przy tym żadnych dowodów mogących uzasadniać przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, które pominąłby w swych rozważaniach Sąd I instancji. Te okoliczności sprawiają, że Sąd nie ma pełnego obrazu sytuacji majątkowej skarżącego i nie może jej zbadać pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy. W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że orzeczenie Sądu I instancji jest prawidłowe, zaś zażalenie jako bezpodstawne podlega oddaleniu. Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny na zasadzie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. W trakcie rozpoznawania zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny dostrzegł oczywistą omyłkę pisarską zawartą w rubrum zaskarżonego postanowienia, o jej sprostowaniu orzeczono na podstawie art. 156 § 1 i § 3 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a.