II GSK 1846/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Cysek (spr.) Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Sędzia del. WSA Zbigniew Czarnik Protokolant Beata Kołosowska po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2014 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J. N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 26 lipca 2012 r. sygn. akt V SA/Wa 1146/12 w sprawie ze skargi J. N. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia odsetek za zwłokę z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę kasacyjną. Objętym skargą kasacyjną wyrokiem z dnia 26 lipca 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę J. N. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2012 r. w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek za zwłokę z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne. Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) decyzję z dnia [...] listopada 2009 r. stwierdził, że J. N. ponosi solidarną odpowiedzialność jako członek zarządu za zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne; ubezpieczenie zdrowotne; Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych przez W. K. S. M. Spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością w O. Wyrokiem z dnia 9 sierpnia 2011 r. sygn. akt III AUa 597/11, Sąd Apelacyjny w B. III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił apelację od wyroku Sądu Okręgowego w O. z dnia 16 lutego 2011 r., potwierdzającego solidarną odpowiedzialność skarżącego za zaległości W. K. S. M. w O. z tytułu nieopłaconych składek określonych decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. Pismem z dnia [...] sierpnia 2011 r. J. N. zwrócił się do Zakładu o umorzenie odsetek z tytułu nieopłaconych składek z powodu trudnej sytuacji finansowej. ZUS decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. odmówił J. N. umorzenia odsetek za zwłokę naliczonych na dzień [...] listopada 2009 r. w łącznej kwocie 65.265 zł. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy ZUS decyzją z dnia [...] marca 2012 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] grudnia 2011 r. Organ ustalił stan majątkowy skarżącego i wyjaśnił, że jest on współwłaścicielem nieruchomości, natomiast ani Naczelnik Urzędu Skarbowego, ani komornik sądowy nie stwierdzili braku majątku, wobec czego brak było podstaw dla uznania całkowitej nieściągalności zadłużenia, która zachodzi w sytuacjach o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm., dalej: u.s.u.s.). Ponadto organ wskazał, że odstąpiono od oceny wniosku pod kątem zastosowania umorzenia należności z tytułu składek (odsetek) w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. z uwagi na fakt, iż zadłużenia skarżącej dotyczy należności z tytułu składek za pracowników zatrudnianych przez W. K. S. M. Sp. z o.o. w O., nie zaś jej własnych składek. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę J. N. uznając zarzut naruszenia przez ZUS przepisu art. 28 ust. 3a u.s.u.s. za nieuzasadniony. Sąd I instancji wskazał, że zasadą ustaloną w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. jest, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem postanowień art. 28 ust. 3a ustawy. Sytuacje całkowitej nieściągalności zostały wyliczone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Zgodnie z art. 28 ust. 3a należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Możliwość umorzenia zadłużenia na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. dotyczy składek z tytułu osobistego wykonywania działalności gospodarczej (lub podobnej). Możliwość taka nie przysługuje już ubezpieczonemu/przedsiębiorcy w odniesieniu do należności z tytułu składek opłacanych za pracowników, zarówno w części finansowanej przez pracodawcę jak i przez pracownika. Sąd I instancji wskazał, że Spółka z o.o. W. K. S. M. w O. nie mogłaby się ubiegać o umorzenie zadłużenia w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s., ponieważ jako osoba prawna nie podlega ubezpieczeniom społecznym, nie była więc ubezpieczonym i zadłużenie w sposób oczywisty nie dotyczyło zadłużenia z tytułu jej ubezpieczenia. Zadłużenie dotyczyło należności z tytułu składek których Spółka była płatnikiem, ale nie były to składki z tytułu jej ubezpieczenia, ale ubezpieczenia jej pracowników. W ocenie Sądu I instancji ZUS prawidłowo uznał, że przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. nie ma zastosowania do oceny możliwości umorzenia zadłużenia skarżącego. Ponadto Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 3b u.s.u.s. szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zostały określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie). Sąd I instancji podkreślił, że wobec faktu, że skarżący jest zobowiązany do zapłacenia należności z tytułu składek innych niż należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, skarżący nie wypełnił przesłanki do uznania go za zobowiązanego w rozumieniu przepisów rozporządzenia. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył J. N. wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w W. oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego: art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 2 pkt 3 rozporządzenia polegające na jego niewłaściwej wykładni, w następstwie dokonania której organ błędnie uznał, iż wskazany przepis nie może mieć zastosowania w stosunku do skarżącego ponieważ, dotyczy on umorzenia zaległości powstałych z tytułu nieopłaconych składek jedynie w stosunku do płatników, a skarżącemu pomimo, iż w wyniku wydania w stosunku do niego decyzji przenoszącej na niego odpowiedzialność za zaległości poprzedniego płatnika, możliwość umorzenia składek w oparciu o ten przepis nie przysługuje. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący wskazał, że dokonana przez WSA wykładnia § 2 pkt 2 rozporządzenia jest nieprawidłowa. Przede wszystkim pomija konsekwencje wynikające z § 2 pkt 3 rozporządzenia, który jest aktem wykonawczym do u.s.u.s. Pod pojęciem zobowiązanego, którego dotyczy możliwość umorzenia należności, zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należny rozumieć "płatnika składek zobowiązanego do opłacenia należności z tytułu składek, następcę prawnego płatnika składek, któremu Zakład wydał decyzję o zakresie odpowiedzialności za zobowiązania z tytułu tych składek, albo osobę trzecią, na którą decyzją Zakładu przeniesiona została odpowiedzialność za zobowiązania płatnika składek z tytułu tych składek". Bez wątpienia skarżący jest więc objęty dyspozycją przytoczonej normy, gdyż jest osobą odpowiedzialną za zobowiązania z tytułu składek niezapłaconych przez płatnika tych składek i jako osoba fizyczna jest ubezpieczonym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Wbrew bowiem zarzutom skargi kasacyjnej Sąd I instancji nie naruszył art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) w związku z § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365), przez nieprawidłową wykładnię tych przepisów. Zgodnie z art. 28 ust. 3a tej u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Sąd I instancji dokonując wykładni tego przepisu trafnie stwierdził, iż przepis ten dotyczy wyłącznie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne – ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Odnosi się zatem do należności składkowych ubezpieczonych, to jest ich własnych obciążeń z tego tytułu. Wynika to również z art. 4 pkt 1 ustawy, zgodnie z którym przez pojęcie "ubezpieczony" rozumie się osoby fizyczne podlegające chociaż jednemu z ubezpieczeń społecznych. Tym samym osoba prawna (w tym spółka z o.o.) nie spełnia warunku koniecznego do zastosowania art. 28 ust. 3a ustawy, tzn. warunku bycia równocześnie płatnikiem i ubezpieczonym. W konsekwencji również skarżący, jako członek zarządu spółki, który ponosi odpowiedzialność za zaległości spółki z tytułu nieopłaconych składek pracowników, nie może skorzystać z uprawnień przewidzianych w art. 28 ust. 3a omawianej ustawy. Zmiana po stronie zobowiązanego nie ma wpływu na fakt, że zaległe należności z tytułu składek nie zmieniają z tego powodu swego charakteru i nadal nie są należnościami, o których mowa w art. 28 ust. 3a ustawy. Taki pogląd wyraził też NSA w wyroku z dnia 12 marca 2014 r., sygn. akt II GSK 2082/12. Z kolei powołane w skardze kasacyjnej rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. zostało wydane na podstawie delegacji zawartej w art. 28 ust. 3b ustawy i dotyczy wyłącznie umarzania należności, o których mowa w art. 28 ust. 3a tej ustawy tj. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Stąd też, w sytuacji gdy w sprawie nie ma zastosowania art. 28 ust. 3a ustawy, to również nie może mieć zastosowania powołane wyżej rozporządzenie wykonawcze. W powołanym wyżej rozporządzeniu wykonawczym do ustawy określono szczegółowe zasady umarzania tych należności o których mowa w art. 28 ust. 3a zarówno w § 1, jak i w § 2 pkt 1 (gdzie zdefiniowano pojęcie należności z tytułu składek dla potrzeb zastosowania rozporządzenia), przy czym możliwość umarzania tych należności zawężona jest do określonego rodzaju składek. Skoro w sprawie nie jest kwestionowane ustalenie, że w zakresie w jakim odmówiono umorzenia należności, wniosek dotyczył składek pracowników zatrudnionych przez spółkę finansowanych przez płatnika (pracodawcę), to znaczy, iż przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. nie znajdował zastosowania w sprawie. Z przytoczonych powodów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku na mocy art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).