II GZ 39/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Korycińska po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia "B." Spółki z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. z dnia 12 grudnia 2013 r., sygn. akt II SA/Ke 811/13 w zakresie zawieszenia postępowania sądowego w sprawie ze skargi "B." Spółki z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy dokonania zmiany lokalizacji miejsca urządzania gry na automatach o niskich wygranych postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. I Postanowieniem objętym zażaleniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. orzekł o zawieszeniu postępowania sądowego w sprawie ze skargi B. Spółki z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] lipca 2013 r. w przedmiocie odmowy dokonania zmiany lokalizacji miejsca urządzania gry na automatach o niskich wygranych. Zaskarżonym orzeczeniem, Sąd I instancji, zgodnie z art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (jt. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.; dalej p.p.s.a.) stwierdził, że sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego lub przed Trybunałem Konstytucyjnym. Sąd wskazał, że w odniesieniu do interpretacji pojęcia "rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania", praktyka sądowa opowiada się za szerokim rozumieniem, wychodząc poza tradycyjne rozumienie prejudycjalności postępowania, np. w przypadku podjęcia stosowanej uchwały przez NSA lub wystąpienia do TK z pytaniem prawnym (por. postanowienie NSA z dnia 26 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 248/09; postanowienie NSA z dnia 20 maja 2008 r., sygn. akt II FZ 200/08, LEX nr 505445; M. Niezgódka-Medek w uwadze 3 do art. 125 p.p.s.a. (w:) B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Zakamycze, 2006). W ocenie Sądu taki związek zachodził pomiędzy rozstrzygnięciem sprawy niniejszej a rozstrzygnięciem Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie o sygn. akt II GSK 1116/13, ze skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Celnej we W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. z dnia 20 marca 2013 r. (sygn. akt III SA/Wr 51/13), w którym skład orzekający wyraził pogląd, iż "przepis art. 135 ust. 2 ustawy o grach hazardowych jest przepisem technicznym, który nie został notyfikowany, a więc jako niezgodny z prawem europejskim, nie może być stosowany". W sprawie tej Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną wyrazi swój pogląd prawny w kwestii, czy przepisy przejściowe ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych, w tym art. 135 ust. 2, mają charakter przepisów technicznych w rozumieniu Dyrektywy 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca 1998 r., ustanawiającej procedurę udzielania informacji w dziedzinie norm i przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego i wymagały uprzedniej notyfikacji Komisji Europejskiej według art. 8 ust. 1 tej dyrektywy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. orzekając o zawieszeniu postępowania w sprawie ze skargi B. Spółki z o.o. z/s w W. ocenił, że pogląd ten będzie miał istotne znaczenie w sprawie niniejszej z uwagi na dużą liczbę postępowań o analogicznym stanie prawnym i faktycznym, toczących się przed sądami administracyjnymi (jak również przed organami administracji publicznej), a przede wszystkim znaczną rozbieżność w orzecznictwie sądowoadministracyjnym w tej kwestii. W ocenie Sądu, zachowanie jednolitości orzecznictwa w tej fundamentalnej kwestii jest niezwykle istotne. II W przypisanym ustawowo terminie, skarżący wniósł zażalenie na postanowienie o zawieszeniu postępowania sądowego zaskarżając je w całości i wnosząc o jego uchylenie. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie przepisów postępowania poprzez błędne zastosowanie art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., wskazujące w uzasadnieniu, że przesłanki fakultatywnego zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego z urzędu zaistniały oraz bezpodstawne zawieszenie postępowania, co stanowi naruszenie zasady szybkości postępowania sądowoadministracyjnego, określonej w art. 7 p.p.s.a. W uzasadnieniu skarżący wywiódł, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. niewłaściwie, zbyt szeroko zastosował daną mu przez art. 125 § 1 pkt 1 kompetencję do zawieszenia postępowania ze względu na wynik innego toczącego się postępowania poprzez zbyt pochopne stwierdzenie tożsamości przedmiotowych postępowań oraz ich wpływu na siebie. W ocenie skarżącego, wymagany jest realny, rzeczywisty, faktyczny, bezpośredni, a przede wszystkim decydujący wpływ wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego na rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji oraz brak możliwości samodzielnego dokonania przez sąd ustaleń niezbędnych do rozstrzygnięcia sprawy ustaleń (vide: wyrok NSA z dnia 30 maja 2012 r., sygn. II FSK 2355/10, LEX 1244216 oraz postanowienie NSA z dnia 18 kwietnia 2013 r. sygn.. II OZ 286/13, LEX 1320735). Zdaniem skarżącego, o takich sytuacjach zdecydowanie w przypadku postępowania zawisłego przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w K. mówić nie można. W polskim systemie prawnym nie stosuje się prawa precedensu, a sąd przed którym zawisła sprawa zobowiązany jest do rozpoznania jej samodzielnie, w oparciu o zebrany przez niego i przedstawiony przez strony materiał dowodowy, jeżeli jest tego w stanie sam dokonać. W przypadku spełnienia tego warunku nie ma podstaw do zawieszenia postępowania na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. (vide: wyrok NSA z dnia 8 maja 2007 r., sygn. II OSK 694/06, LEX 338509). W odpowiedzi na zażalenie Dyrektor Izby Celnej w K. w całości poparł argumentację Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zawartą w zaskarżonym postanowieniu. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Rozpoznanie zażalenia wymaga uwzględnienia, że przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewidują możliwość zawieszenia postępowania sądowego: z urzędu obligatoryjnie (art. 124 p.p.s.a.), z urzędu fakultatywnie (art. 125 p.p.s.a.) oraz na zgodny wniosek stron (art. 126 p.p.s.a.). Fakultatywne zawieszenie postępowania, o którym stanowi art. 125 § 1 p.p.s.a., niewątpliwie zależy od uznania sądu. Uznanie to nie może być jednak dowolne. Obowiązkiem sądu jest zatem rozważenie, czy zachodzą przesłanki uzasadniające zawieszenie postępowania. Stwierdzenie istnienia tych przesłanek winno skutkować zawieszeniem postępowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że zawieszenie postępowania sądowego powinno być uzasadnione względami celowościowymi, sprawiedliwości, jak również ekonomiki procesowej, przy czym celowość zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego na podstawie art. 125 § pkt 1 p.p.s.a. powinna być analizowana z punktu widzenia wystąpienia w przyszłości ewentualnej konieczności uruchomienia nadzwyczajnych środków wzruszania rozstrzygnięć ostatecznych, np. przesłanek do wznowienia postępowania administracyjnego lub stwierdzenia nieważności decyzji (por. postanowienie NSA z dnia 13 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 221/08; wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 czerwca 2009 r., sygn. akt III SA/Wa 3321/08). Nie sposób jednak zaakceptować stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wyrażonego w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, w którym Sąd I instancji wskazuje na konieczność zawieszenia postępowania do czasu rozstrzygnięcia przez Naczelny Sąd Administracyjny sprawy ze skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, o którym mowa powyżej, z powodu analogii pomiędzy sprawą przez niego rozpatrywaną a sprawą będącą przedmiotem niniejszej skargi oraz z uwagi na konieczność wyrażenia przez Naczelny Sąd Administracyjny poglądu prawnego w kwestii technicznego charakteru przepisów przejściowych ustawy o grach hazardowych. Sąd I instancji orzekając o zawieszeniu postępowania wskazał również na wagę poglądu Naczelnego Sądu Administracyjnego w innych sprawach o podobnej podstawie faktycznej i prawnej. W związku z tym, należy stwierdzić, że każdorazowo oceniając wystąpienie przesłanek z art. 125 § 1 p.p.s.a., Sąd powinien dokonać wyważenia względów sprawiedliwości, jednolitości orzecznictwa sądowoadministracyjnego, jak i względów ekonomii procesowej (z uwzględnieniem możliwości wystąpienia w przyszłości wznowienia postępowania) w zestawieniu z nakazem rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki oraz zgodnie z zasadą szybkości postępowania. Jakkolwiek podkreślana w uzasadnieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego konieczność zachowania jednolitości orzecznictwa w omawianej problematyce z zakresu gier hazardowych, będącej przedmiotem szeregu postępowań administracyjnych i sądowoadministracyjnych, powinna być objęta uwagą sądu, to jednak nie wydaje się by posiadała ona tak istotne, fundamentalne znaczenie, jakie jej wyjaśnieniu przypisał Sąd I instancji orzekając o zawieszeniu postępowania. Odnosząc się do wywodu Sądu I instancji odnośnie mocy wiążącej wyroku, określonej w art. 170 p.p.s.a. i oznaczającej, że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu, co sprawia, że w kolejnym postępowaniu, w którym pojawia się dana kwestia, nie może być już ona ponownie badana, Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko, że istota mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia sądu wyraża się w tym, że także inne sądy i inne organy państwowe, a w wypadkach przewidzianych w ustawie także inne osoby, muszą brać pod uwagę fakt istnienia i treść prawomocnego orzeczenia sądu. Niemniej jednak wypada zauważyć, że polski system prawny nie opiera się na modelu precedensowym, a sąd, przed którym zawisła sprawa jest zobowiązany do jej rozpoznania. Przechodząc na grunt rozpatrywanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny w podobny sposób wypowiadał się w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 24 listopada 2008 r., sygn. akt II FPS 4/08 (ONSAiWSA 2009/4/62), zgodnie z którą art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. nie stanowi podstawy do zawieszenia przez wojewódzki sąd administracyjny z urzędu postępowania do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w innej sprawie tego samego rodzaju, w której zapadło już orzeczenie, ale zostało ono zaskarżone do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Z przytoczonych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.