II OZ 159/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Stahl po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia [...] "[...]" z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 stycznia 2014 r., sygn. akt IV SA/Wa 2783/13 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] "[...]" z siedzibą w W. na decyzję Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] października 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 16 stycznia 2014 r., sygn. akt IV SA/Wa 2783/13 odmówił Stowarzyszeniu [...] "[...]" z siedzibą w W. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tego Stowarzyszenia na decyzję Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] października 2013 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że jak wynika ze złożonego w sprawie formularza PPPr, regulaminu Stowarzyszenia i pisma z dnia [...] listopada 2013 r. złożonego do sprawy o sygn. akt IV SA/Wa 2547/13, Stowarzyszenie [...] "[...]" jest stowarzyszeniem zwykłym, które nie posiada ani majątku, ani rachunku bankowego. Z pkt 7 regulaminu Stowarzyszenia wynika, że jego działalność opiera się na pracy społecznej członków. Aktualnie Stowarzyszenie liczy trzynastu członków, dodatkowo współpracują z nim cztery osoby w formie wolontariatu. Obowiązująca składka członkowska, zgodnie z podjętym zobowiązaniem w 2006 r. wynosi 10 zł miesięcznie. Podkreślono, że przy szerokiej działalności Stowarzyszenia ustalona składka nie odpowiada rzeczywistym wydatkom ponoszonym przez jego członków. Przykładowo, tylko w pierwszym półroczu 2013 r. uiszczone koszty sądowe wyniosły łącznie 4.085 zł. Oznacza to, że w rzeczywistości każdy z członków z własnych środków wydał około 320 zł, co daje 53,30 zł miesięcznie. Postanowieniem z dnia 20 grudnia 2013 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Od powyższego postanowienia Stowarzyszenie wniosło sprzeciw, w którym wskazało, że aktualnie czerpie środki wyłącznie ze zwrotów za wygrane sprawy. Rozpoznając w powyższych okolicznościach złożony wniosek Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że w przedmiotowej sprawie skarżące Stowarzyszenie nie wykazało, by podjęło jakiekolwiek czynności zmierzające do zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Nie jest, zdaniem Sądu, wystarczającym twierdzenie, że Stowarzyszenie nie posiada żadnego majątku i dochodu, a jego działalność opiera się na społecznej działalności członków. Jeżeli działalność Stowarzyszenia związana jest z realizacją jego praw przed sądem, to wiąże się ona także z obowiązkiem uiszczania kosztów postępowania sądowego. Stowarzyszenie powinno więc wziąć pod uwagę swój udział w postępowaniach sądowych i zgromadzić na ten cel odpowiednie środki np. w formie składek członkowskich na odpowiednio wysokim poziomie. Z obowiązku tego nie zwalnia fakt, że nie zdecydowało się podjąć uchwały w przedmiocie nie tylko obowiązku uiszczania składek członkowskich, ale także w znacznej wysokości adekwatnej do szeroko zakreślonych w regulaminie form działalności. Jak zauważył Sąd, regulamin Stowarzyszenia zakłada w pkt 7, że działalność Stowarzyszenia opiera się na pracy społecznej jej członków. Nic nie stoi więc na przeszkodzie, aby członkowie Stowarzyszenia, w przypadku braku innych źródeł finansowania, celem prowadzenia postępowania sądowoadministracyjnego, zebrali środki konieczne do opłacenia wpisu sądowego. Ponieważ skarżące Stowarzyszenie nie korzysta z żadnej możliwości zdobycia środków finansowych, nie może skutecznie żądać pokrycia kosztów postępowania przez Skarb Państwa. Wnioskodawca w piśmie z dnia [...] listopada 2013 r. wskazał, że wysokość składki członkowskiej wynosi 10 zł miesięcznie i w takiej wysokości obowiązywała już w 2006 r., zatem od ośmiu lat w tej samej symbolicznej wysokości. Przyznanie skarżącemu prawa pomocy w sytuacji rezygnacji z podjęcia uchwały w przedmiocie nie tylko obowiązku uiszczania składek członkowskich, ale również na odpowiednio wysokim poziomie adekwatnym do szeroko zakreślonych w regulaminie form działalności – albowiem biorąc pod uwagę cel działania Stowarzyszenia, dobrowolna składka członkowska w wysokości nawet 50 zł miesięcznie nie powinna stanowić nadmiernego obciążenia finansowego członka Stowarzyszenia – stanowiłoby de facto przeniesienie ciężaru prowadzenia działalności statutowej Stowarzyszenia na Skarb Państwa, podczas gdy Stowarzyszenie powinno było co do zasady we własnym zakresie zabezpieczyć środki na swoją działalność, w tym na występowanie do sądów administracyjnych z pismami, które podlegają opłacie sądowej. Sąd wskazał ponadto, że przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie byłoby dopuszczalne w sytuacji, gdyby wnioskodawca zasadniczo, poprzez wprowadzenie odpowiednich rozwiązań organizacyjnych zapewnił źródła finansowania swojej działalności, obejmującej także występowanie w postępowaniach sądowych. Możliwe jest również, jak podkreślił Sąd, przekształcenie zwykłego Stowarzyszenia [...] "[...]" w stowarzyszenie zarejestrowane, które oprócz składek członkowskich mogłoby zwiększać swój majątek z otrzymywanych darowizn, spadków i zapisów. Mogłoby także prowadzić działalność gospodarczą w celu uzyskania środków na działalność statutową. Sąd uznał również, że pozytywnego dla strony orzeczenia nie może uzasadniać fakt poniesienia w pierwszym półroczu ubiegłego roku wydatków na opłaty sądowe w wysokości 4.085 zł, gdzie każdy członek z własnych środków wydał ok. 320 zł, czyli 53,30 zł miesięcznie, ani przekonanie wnioskodawcy o nadmiernej wysokości żądanych od niego opłat sądowych. Z tego też powodu na ocenę przedmiotowego wniosku nie miały wpływu rodzaj i długotrwałość prowadzonej przez skarżącego działalności. W zażaleniu na powyższe postanowienie Stowarzyszenie [...] "[...]" nie zgodziło się ze stwierdzeniem Sądu, że nie podejmuje skutecznych działań dla poprawy swojej sytuacji finansowej. O działaniach takich świadczy duża ilość wnoszonych do sądu skarg. W pierwszym półroczu 2013 r. tylko na wydatki sądowe Stowarzyszenie poniosło koszty w wysokości 4.085 zł (średnio 53,3 zł na członka Stowarzyszenia na miesiąc). Dzięki prowadzeniu rozległej i uczciwej działalności ekologicznej liczba członków Stowarzyszenia się zwiększyła, tym niemniej członkowie nie mogą w nieskończoność zwiększać wydatków na działalność Stowarzyszenia. Aktualnie zaś środki na wnoszenie opłat sądowych Stowarzyszenie pozyskuje wyłącznie ze zwrotów za wygrane sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2010, s. 568). Badając sytuację majątkową stowarzyszenia zwykłego należy uwzględnić, że stowarzyszenie takie nie ma osobowości prawnej (art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach; Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.), zaś jedynym źródłem finansowania jego działalności są składki członkowskie (art. 42 powołanej ustawy). Jak zakłada regulamin skarżącego Stowarzyszenia, jego działalność opiera się na pracy społecznej jej członków, których zadeklarowana ilość, zgodnie z pismem z dnia [...] listopada 2013 r. wynosi 13, przy czym składka członkowska ustalona w roku 2006 r. na kwotę 10 złotych miesięcznie, pomimo zwiększonej aktywności na polu skargowym, pozostaje niezmieniona. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, wnioskująca o zwolnienie od kosztów sądowych organizacja, chcąc aktywnie realizować cele statutowe poprzez udział w postępowaniu sądowym, winna liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów związanych z takim postępowaniem i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 271/08, cbois.nsa.gov.pl). Brak zatem aktywności celem pozyskania większych środków dla realizacji celów statutowych musi wiązać się z odmową przyznania prawa pomocy. Wskazać zatem należy, że z samego faktu, iż Stowarzyszenie jest organizacją nie przynoszącą dochodu - podobnie, jak wiele innych organizacji tego typu - nie może oznaczać samo przez się, że jest ono zwolnione od zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej w zakres której wchodzą również sprawy sądowe, wymagające co do zasady uiszczania opłat i czynienia wydatków. Brak zapewnienia stałego źródła dochodów, czy duża ilość postępowań sądowych wnioskodawcy, nie mogą przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosków o przyznanie prawa pomocy. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zaskarżone postanowienie jest prawidłowe, a Sąd pierwszej instancji wnikliwie przeanalizował sytuację majątkową Stowarzyszenia wyciągając właściwe wnioski. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił wniesione zażalenie, jako pozbawione uzasadnionych podstaw.