I OSK 1531/14

Dnia 10 lipca 2014 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Robert Sawuła po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2014 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. K. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 19 lutego 2014 roku, III SAB/Lu 61/13 o odrzuceniu skargi A. K. na bezczynność Prezesa Sądu Apelacyjnego w Lublinie w przedmiocie wszczęcia postępowania dyscyplinarnego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Zaskarżonym postanowieniem o sygn. akt III SAB/Lu 61/13 z 19 lutego 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie (dalej WSA) odrzucił skargę A. K. na bezczynność Prezesa Sądu Apelacyjnego w Lublinie w przedmiocie wszczęcia postępowania dyscyplinarnego. Postanowienie to zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym: A. K. wniósł skargę do WSA w Lublinie na bezczynność Prezesa Sądu Apelacyjnego w Lublinie w przedmiocie wszczęcia postępowania dyscyplinarnego w stosunku do sędziów Sądu Apelacyjnego w Lublinie, orzekających w sprawie II Aka 77/12 oraz sędziego Sądu Okręgowego w Radomiu, orzekającego w sprawie II K 107/11. Skarżący wskazał, że wyrok pierwszoinstancyjny powinien być zmieniony lub uchylony z uwagi na to, że został wydany z rażącym naruszeniem fundamentalnych zasad prawa. W odpowiedzi na skargę Prezes Sądu Apelacyjnego w Lublinie wniósł o jej odrzucenie. Wskazał, że w przypadku tego postępowania wnioskodawcy nie służy prawo skargi do sądu administracyjnego na bezczynność organu administracyjnego. Ponadto Prezes Sądu Apelacyjnego w Lublinie podniósł, że wniosek skarżącego, zawarty w piśmie z 5 sierpnia 2013 r. o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego wobec sędziów, został rozpoznany w terminie i w sposób określony przepisami rozdziału 5a "Tryb rozpatrywania skarg i wniosków" Działu I ustawy z 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 427 ze zm., dalej U.u.s.p.). W piśmie z 18 września 2013 r. Prezes Sądu Apelacyjnego w Lublinie wyjaśnił skarżącemu, że w ramach sprawowanego nadzoru administracyjnego nie może wkraczać w sferę orzecznictwa zastrzeżoną dla niezawisłych sądów, wobec czego jego wniosek w zakresie, w jakim kwestionuje on prawomocny wyrok, nie został uwzględniony. Wskazując na powyższe sąd I instancji stwierdził, że czynności z zakresu administracji sądowej, jako działania podejmowane przez organ w trybie postępowania w sprawie skarg i wniosków, normowane przepisami U.u.s.p. nie mają formy aktu lub czynności, o jakich mowa w art. 3 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej P.p.s.a.), dlatego uznał, że niedopuszczalne było wniesienie skargi na bezczynność organu w tym zakresie. Skargą kasacyjną A. K. zaskarżono w całości ww. postanowienie i zarzucono naruszenie prawa procesowego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: art. 67 § 5 P.p.s.a. przez doręczanie korespondencji do strony, zamiast do jej pełnomocnika z urzędu, a w szczególności odpowiedzi na skargę, która została stronie wysłana 29 stycznia 2014 r. (odebrana 4 lutego 2014 r.), 2 dni po dniu w którym sąd został zawiadomiony o wyznaczeniu pełnomocnika dla skarżącego, co doprowadziło do pozbawienia możności obrony swych praw przez skarżącego, a w rezultacie do nieważności postępowania w myśl art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a.; 111 § 2 P.p.s.a. przez wykonanie pkt XII zarządzenia z 31 grudnia 2013 r. w sprawie połączenia akt sprawy III SAB/Lu 61/13 z aktami III SO/Lu 11/13 dopiero 25 marca 2014 r., przez co ustanowiony w sprawie pełnomocnik nie wiedział o złożeniu i wpłynięciu skargi do sądu przed datą wydania przez sąd postanowienia o odrzuceniu skargi, gdyż wiedział jedynie o sprawie III SO/Lu 11/13 prowadzonej jako wniosek o przyznanie prawa pomocy przed złożeniem skargi, toteż strona pozbawiona była możności obrony swych praw, gdyż pełnomocnik nie miał możliwości przed wydaniem przez sąd postanowienia o odrzuceniu skargi zająć merytorycznego stanowiska w sprawie – co doprowadziło do pozbawienia możności obrony swych praw przez skarżącego, a w rezultacie do nieważności postępowania w myśl art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a.; 3. § 72 ust. 1 pkt 3 Zarządzenia Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 listopada 2003 r. w sprawie ustalenia zasad biurowości w sądach administracyjnych w zw. z § 1 ust. 3 Zarządzenia Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 listopada 2003 r. w sprawie ustalenia zasad biurowości w sądach administracyjnych przez wykonanie zarządzenia z 31 grudnia 2013 r. pkt XII w sprawie połączenia akt sprawy III SAB/Lu 61/13 z aktami III SO/Lu 11/13 dopiero 25 marca 2014 r., oraz § 36 ust. 1 Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 18 września 2003 r. Regulamin wewnętrznego urzędowania wojewódzkich sądów administracyjnych (Dz. U. z 29 września 2003 r.) przez brak kontroli przez Sędziego Sprawozdawcę wykonania pkt XII zarządzenia z 31 grudnia 2013 r. w sprawie połączenia akt sprawy III SAB/Lu 61/13 z aktami III SO/Lu 11/13 - zarządzenie wykonano dopiero 25 marca 2014 r., przez co ustanowiony w sprawie pełnomocnik nie wiedział o złożeniu i wpłynięciu skargi do sądu przed datą wydania przez sąd postanowienia o odrzuceniu skargi, gdyż wiedział jedynie o sprawie III SO/Lu 11/13 prowadzonej jako wniosek o przyznanie prawa pomocy przed złożeniem skargi, toteż strona pozbawiona była możności obrony swych praw, gdyż pełnomocnik nie miał możliwości przed wydaniem przez sąd postanowienia o odrzuceniu skargi zająć merytorycznego stanowiska w sprawie - co doprowadziło do pozbawienia możności obrony swych praw przez skarżącego, a w rezultacie do nieważności postępowania w myśl art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a.; III. Mając powyższe na względzie, strona skarżąca wniosła o: 1. uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania; 2. zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania wedle norm prawem przepisanych; 3. przyznanie pełnomocnikowi skarżącego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej - koszty nie zostały opłacone w całości lub części - pełnomocnik uzyskał wynagrodzenie jedynie przed sądem I instancji postanowieniem wydanym w sprawie III SO/Lu 61/13 z 4 marca 2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy zaznaczyć, że w przedmiotowej sprawie doszło do naruszenia przepisów dotyczących doręczenia pism stronom, co w dalszej kolejności rzutowało na cały przebieg toczącego się postępowania. Stosownie do treści art. 244 § 2 P.p.s.a. ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego w ramach prawa pomocy jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa. Z kolei, zgodnie z treścią art. 67 § 5 P.p.s.a. jeżeli ustanowiono pełnomocnika lub osobę upoważnioną do odbioru pism w postępowaniu sądowym, doręczenia należy dokonać tym osobom. A zatem w sytuacji, gdy strona jest reprezentowana przez pełnomocnika, lub osobę upoważnioną do odbioru pism w postępowaniu sądowym, to stosownie do powyższego przepisu doręczenia należy dokonywać tym osobom. Przepisy o doręczeniach pism procesowych mają charakter bezwzględnie obowiązujący. Ustawodawca co do zasady wyłączył jakąkolwiek dyspozytywność stron w tym zakresie, wskazując komu, kiedy i w jaki sposób należy dokonywać doręczeń pism sądowych. Rządząca doręczeniami zasada oficjalności i formalizmu czynności procesowych sądu gwarantują określony porządek czynności, którego przestrzeganie wprowadza stabilność w zakresie dotyczącym między innymi terminowości czynności procesowych podejmowanych przez stronę, a w konsekwencji także ich skuteczności procesowej (porównaj: postanowienie SN z 8 września 1993 r., III CRN 30/93, OSNC z 1994, nr 7-8, poz. 160). Zatem, jeżeli w postępowaniu strona jest reprezentowana przez pełnomocnika, doręczenia winny być dokonywane temu pełnomocnikowi. Dyspozycja wyżej przywołanego przepisu wiąże zarówno sąd, jak i same strony, które tylko przez cofnięcie pełnomocnictwa lub jego ograniczenie albo upoważnienie określonej osoby do odbioru pism mogą uniknąć doręczenia do rąk pełnomocnika (por. postanowienie SN z 15 listopada 2000 r. sygn. akt IV CKN 1373/00, LEX nr 536880). Tym samym w sytuacji, gdy strona ustanowiła pełnomocnika to brak było podstaw prawnych do doręczania pism, w tym doręczenia odpisu postanowienia o odrzuceniu skargi czy odpisu odpowiedzi na skargę, bezpośrednio stronie. Dokonanie doręczenia w takiej sytuacji pod adresem strony jest bezskuteczne w stosunku do jej pełnomocnika, a zatem bezskuteczne również procesowo (por. wyrok Sądu Najwyższego - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 22 maja 1965 r., I PR 161/65, Biuletyn Informacyjny Sądu Najwyższego 1965/11, poz. 215; wyrok Sądu Najwyższego - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 20 sierpnia 1965 r., II PZ 37/65, LEX nr 13888). Nie ulega wątpliwości, że w niniejszej sprawie skarżącemu ustanowiono pełnomocnika z urzędu – postanowienie z 10 stycznia 2014 r., sygn. akt III SO/Lu 11/13 (k. 72). Właściwa Okręgowa Izba Radców Prawnych wyznaczyła dla skarżącego pełnomocnika z urzędu w osobie radcy prawnego W. M., o czym WSA w Lublinie został pisemnie powiadomiony w dniu 27 stycznia 2014 r. (k. 84). Skoro skarżący w toku postępowania nie wypowiedział pełnomocnictwa r. pr. W. M., jak też WSA w Lublinie nie cofnął skarżącemu przyznanego mu prawa pomocy i nie zmienił w odpowiednim zakresie postanowienia o przyznaniu prawa pomocy, to wszelkie pisma kierowane do skarżącego winny być doręczane jego pełnomocnikowi, nawet jeżeli o dokonanie określonej czynności wystąpiłaby sama strona. A zatem, WSA w Lublinie doręczenia odpowiedzi na skargę, jak i później postanowienia sądu z 19 lutego 2014 r. o odrzuceniu skargi, winien dokonać do rąk pełnomocnika na ostatnio wskazany przez niego adres. Tymczasem sąd I instancji powyższą odpowiedź i postanowienie o odrzuceniu skargi doręczył skarżącemu. Skoro zatem skarżący w dniu wydania zaskarżonego postanowienia był reprezentowany przez radcę prawnego, fakt pominięcia ustanowionego pełnomocnika, stanowi takie naruszenie przepisów postępowania, które uzasadnia uchylenie zaskarżonego postanowienia. Należy zatem zgodzić się z powołanymi przez pełnomocnika skarżącego w skardze kasacyjnej zarzutami naruszenia przepisów prawa procesowego, skutkującymi nieważnością postępowania, albowiem strona została pozbawiona możności obrony swoich praw. Zwłaszcza w takich przypadkach, gdy skarżącym jest osoba pozbawiona wolności, rolą sądów wojewódzkich winno być nie naruszanie podstawowych uprawnień procesowych strony. Mając powyższe okoliczności na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 183 § 2 pkt 5 w zw. z 185 § 1 i art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia. Odnośnie wniosku o zwrot kosztów postępowania wyjaśnić trzeba, że wynagrodzenia dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.) przyznawane jest przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258-261 P.p.s.a.