I OZ 295/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Jaśkowska po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 21 lutego 2014 r., sygn. akt III SA/Łd 1135/13 o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na lokalizację zjazdu drogowego na teren nieruchomości postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 21 lutego 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi (sygn. akt III SA/Łd 1135/13) odmówił J. K. przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku tego Sądu z dnia 17 stycznia 2014 r. oddalającego skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na lokalizację zjazdu drogowego na teren nieruchomości. Z uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia wynika, że w dniu 5 lutego 2014 r. J. K. złożyła wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wspomnianego wyżej wyroku. Uzasadniając wniosek skarżąca wskazała, że w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym była reprezentowana przez pełnomocnika – adwokata B. K. W dniu 18 stycznia 2014 r. wypowiedziała pełnomocnictwo temu adwokatowi z uwagi na niesatysfakcjonujące ją rozstrzygnięcie w sprawie. Nie widziała, iż o wypowiedzeniu pełnomocnictwa winna była zawiadomić Sąd. Od byłego pełnomocnika otrzymała zapewnienie, że będzie jej przekazywana wszelka korespondencja, jaka trafi do niego w związku ze sprawą. Skarżąca wskazała, że była przekonana, iż jej pełnomocnik dołożył należytych starań, aby mogła ona zaskarżyć wydany w sprawie wyrok. W dniu 3 lutego 2014 r. skarżąca udzieliła pełnomocnictwa adwokatowi A. J., która w dniu 5 lutego 2014 r. dowiedziała się od byłego pełnomocnika, że ten nie złożył w sprawie wniosku o sporządzenie uzasadnienia. Skarżąca oświadczyła, że działając w zaufaniu do profesjonalnego pełnomocnika, o tym fakcie nie wiedziała, podobnie jak o obowiązku wystąpienia w takim wnioskiem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uzasadniając wspomniane na wstępie postanowienie stwierdził, że instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy. Jej celem jest ochrona jednostki przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu dla podjęcia czynności procesowej przez strony lub uczestników postępowania. Następnie po przytoczeniu przesłanek umożliwiających przywrócenie terminu w świetle przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) Sąd I instancji wskazał, że skarżąca nie uprawdopodobniła przesłanki braku winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Sąd I instancji zauważył, że skarżącą reprezentował profesjonalny pełnomocnik – adwokat B. K. Na rozprawie poprzedzającej wydanie tego wyroku w dniu 17 stycznia 2014 r. był on obecny. Jak wskazano we wniosku o przywrócenie terminu, przyczyną wypowiedzenia pełnomocnictwa przez skarżącą w dniu 18 stycznia 2014 r. było niesatysfakcjonujące ją rozstrzygnięcie w sprawie. Fakt wydania w dniu 17 stycznia 2014 r. wyroku oddalającego skargę był więc znany zarówno skarżącej, jak i jej poprzedniemu pełnomocnikowi w dniu 18 stycznia 2014 r., a więc w dniu, w którym dopiero rozpoczął swój bieg termin do zgłoszenia wniosku o sporządzenie jego uzasadnienia. Z załączonego do wniosku o przywrócenie terminu oświadczenia o wypowiedzeniu pełnomocnictwa adwokatowi B. K. wynika tylko fakt jego wypowiedzenia. O fakcie tym Sąd nie został zawiadomiony aż do dnia 7 lutego 2014 r., kiedy to do Sądu wpłynął wniosek o przywrócenie terminu. Tymczasem w myśl art. 42 § 1 p.p.s.a. wypowiedzenie pełnomocnictwa przez mocodawcę odnosi skutek prawny w stosunku do sądu od dnia zawiadomienia go tym, w stosunku do strony przeciwnej i innych uczestników – od dnia doręczenia im zawiadomienia przez sąd. Skoro jednak to skarżąca wypowiedziała swojemu dotychczasowemu pełnomocnikowi pełnomocnictwo, to od dnia ustania tego stosunku pełnomocnictwa, nie obciążał go już obowiązek działania za skarżącą, w tym złożenia w jej imieniu wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Sąd I instancji zauważył, że z wniosku o przywrócenie terminu wynika, iż po wypowiedzeniu pełnomocnictwa adw. B. K. zobowiązał się jedynie do przekazywania skarżącej korespondencji, jaką otrzyma w związku z niniejszą sprawą. Sąd I instancji zwrócił uwagę, że z art. 42 § 2 p.p.s.a. wynika obowiązek działania przez pełnomocnika przez dwa tygodnie od wypowiedzenia pełnomocnictwa. Przepis ma jednak zastosowanie, gdy to pełnomocnik wypowiada stosunek pełnomocnictwa, a taka sytuacja nie miała miejsca w niniejszej sprawie. Zdaniem WSA w Łodzi wypowiedzenie przez skarżącą pełnomocnictwa nastąpiło zresztą w takim momencie (następnego dnia po ogłoszeniu wyroku oddalającego skargę), że trudno uznać, iż faktycznie jakaś nie dająca się usunąć, nadzwyczajna przeszkoda uniemożliwiła skarżącej zgłoszenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w terminie. Złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia nie jest natomiast ani czynnością skomplikowaną, ani czynnością, której należy dokonać działając przez profesjonalnego pełnomocnika, zaś do końca upływu terminu do wniesienia takiego wniosku w zaistniałej sytuacji pozostawało jeszcze 6 dni. Od powyższego postanowienia J. K. złożyła zażalenie wnosząc o jego uchylenie i przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z 17 stycznia 2014 r. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie art. 87 § 2 p.p.s.a. poprzez bezzasadne przyjęcie, iż skarżąca nie uprawdopodobniła okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, podczas gdy wykazała ona, iż działała pod wpływem błędu, mylnie przyjmując, iż jej interesy zostały w sposób należyty zabezpieczone przez pełnomocnika, któremu zostało wypowiedziane pełnomocnictwo. W uzasadnieniu zażalenia pełnomocnik skarżącej podał, że po stronie J. K. nie było winy nawet w postaci lekkiego niedbalstwa. Zaraz po uzyskaniu informacji o niekorzystnym dla niej rozstrzygnięciu sądu, wypowiedziała ona pełnomocnictwo dotychczas reprezentującemu ją pełnomocnikowi, co w rezultacie spowodowało, iż w dalszym toku postępowania działała już samodzielnie. Jednocześnie sądziła, że pełnomocnik dokonał wszystkich czynności umożliwiających jej zaskarżenie wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego. Strona skarżąca wskazała, że przeszkoda, która spowodowała niedotrzymanie terminu, była od niej niezależna i nieprzewidywalna. Skarżąca dołożyła należytej staranności w prowadzeniu własnej sprawy. Jedyną zaś przyczyną niedotrzymania terminu do dokonania omawianej czynności procesowej było błędne przekonanie strony o tym, iż jej interesy zostały należycie zabezpieczone jeszcze przed wypowiedzeniem pełnomocnictwa. Zarzuciła Sądowi I instancji, że nie poczynił on ustaleń, kto ponosi winę w uchybieniu terminowi zakładając z góry, że jest to skarżąca. Pełnomocnik wnoszącej zażalenie wskazał na poglądy orzecznictwa sądów administracyjnych dopuszczające przywrócenie terminu w przypadku uchybień pełnomocnika strony i jako przykład podał postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 9 kwietnia 2009 roku, sygn. akt: II SA/Wr 75/09 (ONSAiWSA 2010/6 poz. 100). Naczelny Sąd Administracyjny, zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. W piśmie z wnioskiem o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.). Pozytywną przesłanką przywrócenia terminu jest zatem brak winy strony w jego uchybieniu. Brak winy wiąże się w takiej sytuacji z obowiązkiem dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Jedynie, gdy strona nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, można mówić o braku winy. Należy wskazać, że brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, przy zastosowaniu obiektywnego miernika staranności, jakiego można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy. Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe. Przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się na okoliczność dotrzymania terminu. Brak winy w uchybieniu terminu należy przyjąć wtedy, gdy zainteresowany nie był w stanie przeszkody pokonać (usunąć) przy użyciu sił i środków normalnie dostępnych. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że wspomniana wyżej pozytywna przesłanka umożliwiająca przywrócenie terminu do złożenia przez skarżącą wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 17 stycznia 2014 r. nie występuje. Wnosząca zażalenie wskazała, że jedyną okolicznością świadczącą o braku zawinienia w uchybieniu terminowi było przeświadczenie, że jej pełnomocnik procesowy adw. B. K. złożył wniosek o sporządzenie wspomnianego wyroku jeszcze przed datą wypowiedzenia mu przez skarżącą pełnomocnictwa. Natomiast o obowiązku wystąpienia z takim wnioskiem skarżąca dowiedziała się dopiero od nowego pełnomocnika. Odnosząc się do argumentów przedstawionych przez stronę wnoszącą zażalenie należy zwrócić uwagę, że skarżąca wypowiedziała ówczesnemu pełnomocnikowi stosunek pełnomocnictwa w dniu 18 stycznia 2014 r., a więc przy pierwszym kontakcie, jaki nastąpił po rozprawie, na której WSA w Łodzi oddalił jej skargę. Z oświadczenia złożonego przez skarżącą wynika, że powodem rezygnacji z pomocy adw. B. K. były niesatysfakcjonujące stronę wyniki postępowania. Rozwiązanie stosunku pełnomocnictwa dzień po rozprawie, a równocześnie na początku biegu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, w istocie uniemożliwiło wniesienie przez adw. B. K. takiego wniosku w imieniu strony. Można co prawda przyjąć, że pełnomocnik mógł stosowny wniosek złożyć natychmiast po rozprawie, jednakże ze złożeniem wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku wiążą się pewne zobowiązania strony takie jak chociażby obowiązek uiszczenia opłaty kancelaryjnej. Zrozumiałe jest zatem, że w przypadku braku wcześniejszych ustaleń między stroną, a pełnomocnikiem, pełnomocnik powinien skonsultować się ze swoim mandantem, co do podjęcia ewentualnych działań w tym zakresie. W niniejszej sprawie w trakcie pierwszego kontaktu z pełnomocnikiem strona zrezygnowała z jego usług, a zatem należało uznać, że brak było jej przyzwolenia na dokonanie przez niego czynności procesowych w niniejszym postępowaniu. Zresztą od dnia 18 stycznia 2014 r. adw. B. K. przestał być pełnomocnikiem skarżącej, a zatem nie był już umocowany do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. W świetle powyższego NSA uznał, że argument o braku wiedzy strony o niezłożeniu przez pełnomocnika wniosku nie uzasadniał przywrócenia stronie terminu do złożenia takiego wniosku. Inną kwestią jest brak wiedzy skarżącej o obowiązku złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku oddalającego skargę w terminie 7 dni liczonych od momentu ogłoszenia wyroku, który wynika z art. 141 § 2 p.p.s.a. Zgodnie z art. 6 p.p.s.a. sąd administracyjny powinien udzielać stronom potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Obowiązek informacyjny sądu, w świetle cytowanego przepisu, dotyczy wyłączenie stron występujących w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego, a taka sytuacja nie miała miejsca w niniejszej sprawie. W orzecznictwie sądowym wydanym na tle art. 6 p.p.s.a. przyjmuje się, że brak pouczenia strony - działającej bez pełnomocnika - przez sąd o treści art. 141 § 2 p.p.s.a. uzasadnia przywrócenie terminu do dokonania takiej czynności. W związku z tym wojewódzkie sądy administracyjne, co do zasady, o wspomnianym obowiązku pouczają stronę już w zawiadomieniu o terminie rozprawy, a następnie na rozprawie jeżeli zainteresowana strona na niej się stawiła. Jednakże w przypadku, gdy strona jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika sąd administracyjny, działając na podstawie art. 67 § 5 p.p.s.a., zawiadomienie o terminie rozprawy doręcza wyłączenie pełnomocnikowi i nie jest już zobowiązany do pouczenia go o trybie zaskarżenia wydanego wyroku. Ustanowienie przez stronę postępowania sądowoadministracyjnego pełnomocnika do reprezentowania w sprawie przenosi w pewnym sensie obowiązek informowania o przysługujących jej uprawnieniach procesowych i obowiązkach procesowych na pełnomocnika. W niniejszej sprawie skarżąca od chwili złożenia skargi do momentu wydania wyroku była reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika, co zwalniało sąd od wspomnianych obowiązków informacyjnych. Natomiast brak udzielenia stronie przez reprezentującego ją pełnomocnika właściwych informacji i wskazówek odnośnie do podjęcia stosownych czynności procesowych w określonym ustawowym terminie nie usprawiedliwia uchybienia przez nią terminowi. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania profesjonalnego pełnomocnika procesowego obciąża stronę (por. postanowienia NSA z dnia z dnia 16 października 2012 r., sygn. akt II OZ 895/12, publ. Lex nr 1252299). Ryzyko negatywnych skutków zachowań pełnomocnika ponosi mocodawca. W związku z powyższym twierdzenia strony wnoszącej zażalenie, o braku wiedzy o obowiązku złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia również nie uzasadniają przywrócenia uchybionego terminu. Reasumując należy stwierdzić, że podniesione przez stronę okoliczności nie uzasadniają przyjęcia, że skarżąca dołożyła należytej staranności, aby nie uchybić siedmiodniowemu terminowi, o którym stanowi art. 141 § 2 p.p.s.a. Zdaniem NSA strona dbająca należycie o swoje interesy procesowe po wypowiedzeniu pełnomocnikowi pełnomocnictwa w trakcie trwania postępowania w sprawie dysponuje możliwościami pozwalającymi na ustalenie, jakie czynności procesowe zostały w sprawie podjęte, a jakie należy podjąć w najbliższej przyszłości, poprzez osobisty wgląd do akt sprawy w siedzibie sądu, bądź w drodze informacji telefonicznej. Poza tym, aby móc oczekiwać od sądu pomocy w postaci pouczeń, do udzielania których sąd jest zobowiązany do podstawie art. 6 p.p.s.a., strona winna powiadomić niezwłocznie sąd o wypowiedzeniu pełnomocnictwa. Brak takiego powiadomienia również świadczy o braku należytej dbałości w prowadzeniu swoich interesów. W niniejszej sprawie skarżąca powiadomiła Sąd o wypowiedzeniu pełnomocnictwa adw. B. K. dopiero w dniu 7 lutego 2014 r. składając wniosek o przywrócenie terminu. Stąd też Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym orzeczeniu i działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie.