I SA/Bd 1183/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kruppik-Świetlicka (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Mirella Łent Sędzia WSA Urszula Wiśniewska Protokolant Asystent sędziego Waldemar Dąbrowski po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 12 lutego 2014 r. sprawy ze skargi T.P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości 3. umarza postępowanie z wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji Decyzją z dnia [...]. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przeniósł na T. P. (skarżący) odpowiedzialność za zobowiązania zmarłego ojca. Rozpoznając wniosek zobowiązanego z dnia [...]. o umorzenie należności składkowych Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...]. (utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...].) umorzył, na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009r. Nr 205, poz.. 1585 ze zm.) – dalej: "u.s.u.s.", należności w części finansowanej przez płatnika składek na jego własne ubezpieczenia, natomiast w części finansowanej przez płatnika składek (tj. za zatrudnionych pracowników) umorzył postępowanie na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000r. nr 98, poz. 1071 ze zm.) – dalej: "k.p.a." Wskutek rozpoznania skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 20 lutego 2013r., sygn. akt I SA/Bd 32/13 uchylił zaskarżoną decyzję ZUS z dnia 03 grudnia 2012r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 12 października 2012r. W uzasadnieniu Sąd podkreślił, że nie budzi wątpliwości decyzja umarzająca postępowanie w części dotyczącej składek finansowanych przez ubezpieczonych na ich ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne, albowiem stosownie do art. 30 u.s.u.s. nie istnieje podstawa prawna do umorzenia składek z tego tytułu. W przekonaniu Sądu brak jednak było usprawiedliwionych podstaw do umorzenia postępowania odnośnie należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika na ich ubezpieczenie społeczne (składek i odsetek), jak również należności z tytułu składek i odsetek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Zdaniem Sądu dopuszczalne było rozważenie przez organ z urzędu umorzenia należności z tytułu składek pracowniczych finansowanych przez płatnika. Sąd podkreślił, że Zakład dokonał merytorycznego rozstrzygnięcia w decyzji procesowej o umorzeniu postępowania. Konkludując Sąd wskazał, że w ponownym postępowaniu Zakład zobowiązany będzie przede wszystkim do rozdzielenia należności z tytułu składek na te, co do których znajduje zastosowanie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i te, które nie podlegają umorzeniu oraz wydania w tym zakresie stosownych decyzji. W przypadku decyzji merytorycznej organ zobligowany będzie na kanwie zaistniałego stanu faktycznego sprawy do wnikliwego rozważenia wszystkich przesłanek zawartych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. z uwzględnieniem zarzutów skarżącego. Organ winien również uwzględnić podniesiony przez skarżącego na rozprawie zarzut braku informacji ze strony Zakładu, do którego zwrócił się ze stosownym pytaniem przed momentem przyjęcia spadku o zadłużeniu ojca względem ZUS. Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił T. P. umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek w łącznej kwocie [...] zł w tym z tytułu: składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres od lipca do grudnia 2007r. od listopada 2008r. do maja 2005r., składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od czerwca do grudnia 2007r., od listopada 2008r do maja 2009r. oraz odsetek za zwłokę, z powodu braku stwierdzenia całkowitej nieściągalności. Wskutek złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenia sprawy Zakład decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy decyzje z dnia [...] W uzasadnieniu organ wskazał, że w sprawie nie zaszły żadne przesłanki stwierdzenia całkowitej nieściągalności, o których stanowi art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Od dnia [...]. wobec majątku zobowiązanego prowadzone jest skutecznie postępowanie egzekucyjne. W ocenie organu bezpodstawne są zarzuty zobowiązanego, że przed śmiercią ojca Zakład nie informował go o zaległościach na koncie rozliczeniowym. Jak wskazał organ z materiału zebranego w sprawie (upomnienia egzekucyjne, wniosek o rozłożenie zaległości na raty, pismo ZUS o złożenie korekt dokumentów rozliczeniowych) jednoznacznie wynika, że ojciec zobowiązanego wiedział o zadłużeniu z tytułu nieopłaconych składek, był także świadomy konieczności złożenia korekty dokumentów rozliczeniowych, co nastąpiło w dniu [...]. Natomiast na podstawie deklaracji rozliczeniowych ZUS DRA, miesięcznych raportów imiennych ZUS RCX i raportów świadczeniowych ZUS RSA Zakład ustalił, że ojciec zobowiązanego w ramach prowadzonej działalności gospodarczej zgłosił do ubezpieczeń społecznych oraz ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu zawartych umów o pracę 3 pracowników. Odnosząc się do kwestii trudnej sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i materialnej zobowiązanego Zakład wyjaśnił, że w dotychczasowym postępowaniu wykorzystał wszystkie ustawowe możliwości umorzenia należności. Wskazał, że po przeanalizowaniu dokumentacji, uwzględniając trudną sytuację zobowiązanego w dniu [...] wydał decyzję na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. umarzającą należności w części finansowanej przez płatnika składek na jego własne ubezpieczenia w łącznej kwocie 12 232,84 zł. Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem strona złożyła skargę, w której wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i wstrzymanie jej wykonania. Skarżący zarzucił, że organ nie wskazał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji na podstawie których dokumentów ustalił, że jego ojciec zatrudniał 3 pracowników. Ponadto wskazał, że Zakład nie wyjaśnił, czy uwzględnił deklarację bez podpisu. Zaznaczył także, że przed przyjęciem spadku zwrócił się do Zakładu z pytaniem czy ojciec pozostawił jakieś długi. Zakład odpowiedzi nie udzielił uznając, że skarżący nie jest stroną postępowania. Zarzucił także, że został wprowadzony w błąd przez Komornika dokonującego spisu inwentarza. Bowiem w informacji z dnia 02marca 2011r. znajduje się zapis, ze jedynym długiem jest dług wobec FGSP w Warszawie i wobec tego na dzień 14 września 2010r. stan masy spadkowej wyniósł 24 437,05 zł. Ponadto skarżący podkreślił, że na indywidualnym koncie emerytalnym ojca zgromadzona była kwota 29 878,38 zł, której ojciec nigdy nie wykorzysta z powodu przedwczesnej śmierci. Wskazał, że nie otrzymywał świadczeń alimentacyjnych od ojca, a teraz musi spłacać jego długi. Dodał, że również Urząd Skarbowy domaga się zapłaty podatku w kwocie 9 186,31 zł z tytułu odpłatnego zbycia papierów wartościowych. Skarżący podał, że otrzymuje rentę rodzinną w wysokości 1 296,68 zł do czasu kontynuowania nauki. Z tego ZUS potrąca miesięcznie 387 zł. Zatem na utrzymanie pozostaje mu jedynie 909,68 zł. Podkreślił, że z uwagi na swój stan zdrowia szansa na podjęcie pracy jest znikoma. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. W piśmie procesowym z dnia [...] skarżący zarzucił Zakładowi, że nie bierze pod uwagę w ogóle faktu, iż to z powodu działań ZUS, tj. zatajenia zadłużenia ojca, spadek został przez niego przyjęty. Skarżący ponownie wskazał, że organ przyjął błędną liczbę osób zatrudnionych, bowiem z druku RCX wynika, iż zatrudnione były jedynie dwie panie. Dodał, że nie jest prawdą jakoby ZUS był jedynym wierzycielem. Skarżący wskazał, że również urząd skarbowy domagał się od niego, jako spadkobiercy spłaty zaległości podatkowej z tytułu zbycia przez ojca J. P. papierów wartościowych i instrumentów finansowych za rok 2008 w kwocie 9.182,00 zł. Na rozprawie w dniu [...]. skarżący przedłożył pismo procesowe wraz z decyzją Naczelnika[...] Urzędu Skarbowego w B. mocą której umorzono ww. zaległość wobec skarżącego. Naczelnik, kierując się ważnym interesem podatnika, uznał, że skarżący nie był w stanie uregulować należności z uwagi na stan zdrowia - zdiagnozowany zespół wazowagalny, padaczka, naczyniak żylny w prawej części płata skroniowego oraz zaburzenia adaptacyjne o obrazie depresyjno – lękowym. Ponadto wskazał na bardzo trudną sytuację rodzinną skarżącego -niepełnosprawny brat W., któremu skarżący przekazał 50 % udział w 13, 27 m2 minikawalerce, zabezpieczając w ten sposób jego przyszłość. W ocenie Naczelnika, za umorzeniem przemawia również interes publiczny, rozumiany jako: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów państwa. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje: Przystępując do rozstrzygnięcia niniejszej sprawy należy wskazać, że tut. Sąd wyrokiem z dnia 20 lutego 2013r. w sprawie I SA/Bd 32/13 uchylił decyzje obu instancji, nakazując organom przy ponownym rozpoznaniu sprawy wziąć pod uwagę wskazówki Sądu. Należy w tym miejscu przywołać przepis art.153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r. poz. 270 ze zm.) - dalej zwaną w skrócie: "p.p.s.a.", zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Chodzi tu zarówno o ocenę prawną jak i wskazania sformułowane w uzasadnieniu orzeczenia. Sąd, w poprzednim wyroku, sformułował wyraźne wskazania, które miały być wzięte pod uwagę przy ponownym rozpoznaniu sprawy. W tym miejscu należy przywołać treść uzasadnienie poprzedniego wyroku, w którym tut. nakazał organowi wzięcie pod uwagę wszystkich argumentów strony, mając również na uwadze jego sytuację. I tak rozpoczynając od najdalej idącego Sąd przypomniał organowi o możliwości umorzenia z urzędu zobowiązań, do czego organ ma prawo. Ta sugestia pozostała bez odpowiedzi. Nie rozpoznano także możliwości umorzenia samych odsetek od tych należności, które z mocy prawa nie podlegają umorzeniu. Sąd przywołał orzecznictwo m. innymi wyrok WSA w Olsztynie z dnia 6 sierpnia 2009r., sygn. akt I SA/Ol 453/09, LEX nr 555234 oraz wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2009r., sygn. akt II GSK 679/08, LEX nr 484061) zarówno sądów wojewódzkich jak i NSA. Organ w ogóle nie zajął się tą sprawą. Istotnie poprzedni skład orzekający sformułował pogląd, że przepis art. 30 u.s.u.s. odnosi się do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, ale jednak wyraził pogląd, że organ ma obowiązek rozpatrzyć wniosek strony o umorzenie należności z tytułu składek (z wyłączeniem samych składek) finansowanych przez pracowników, a dotyczyło to (m.in. odsetek za zwłokę od składek), co powinien uczynić w oparciu o przesłanki wymienione w art. 28 u.s.u.s., czego jak wynika z treści decyzji nadal nie uczynił. Skarżący po raz kolejny w skardze podnosi, że nie udzielono mu rzetelnej odpowiedzi, co do wysokości zobowiązań zmarłego tragicznie ojca, gdyż od tego uzależnił przyjęcie spadku. Według strony udzielono mu błędnej odpowiedzi podając zaniżoną wartość długu ojca. Ta kwestia nadal mimo wskazań Sądu nie została w sposób jasny i czytelny wyjaśniona. Wreszcie Sąd nakazał organom wzięcie pod uwagę wszystkich zarzutów strony, co należy rozumieć również podniesioną przez skarżącego sytuację rodzinną, zdrowotną i finansową. Organ zupełnie pominął fakt, że skarżący jest obciążony ciężką chorobą, która objawia się napadami padaczki, powtarzalnymi czasami w krótkich odstępach czasu, co - jak zasadnie stwierdził skarżący - pomimo młodego wieku nastręcza mu trudności nie do przezwyciężenia przy znalezieniu pracy. Skarżący podał również, że musi opiekować się przyrodnim bratem chorym na schizofrenię, któremu jako zabezpieczenie bytu przekazał spadek w postaci 50 % udziału w minikawalerce o pow. 13,27 m2. Ponadto wskazał, że utrzymuje się sam, z renty rodzinnej, w kwocie 1.248,50 zł, którą pobiera na czas nauki. Organ z tego właśnie świadczenia egzekwuje zobowiązanie i bezkrytycznie stwierdza, że od dnia 27 września 2013r. nie zachodzi przesłanka w postaci całkowitej nieściągalności. Poza sprawą zostaje fakt, że kwota która pozostaje mu po potrąceniach jest niższa niż minimum socjalne. Organ pominął te kwestie mimo, że jak wynika z uzasadnienia wyroku, miał wziąć pod uwagę wszystkie wnioski strony. W zamian za to organ przypomina, że decyzją z [...] na podstawie art. 28 ust. 3a) u.s.u.s. umorzył należności w części finansowanej przez samego płatnika składek, czyli zmarłego ojca. Organ w opinii Sądu, nie odniósł tego przepisu do sytuacji skarżącego, który wszedł w obowiązki zmarłego również z braku rzetelnej informacji od komornika dokonującego spisu inwentarza spadku po zmarłym, w tym również co do pełnej kwoty zadłużenia wobec ZUS-u. Zdaniem Sądu, organ nie wypełnił w całości wskazania poprzedniego składu orzekającego w sprawie gdyż nie oceniono sytuacji skarżącego. Szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, zostały określone w wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b u. s.u.s. rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Stosownie do § 3 ust. 1 tego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Odnosząc powyższe uwagi do stanu sprawy, w jakim ponownie rozstrzygnięto sprawę stwierdzić w podsumowaniu należy, że organy obydwu instancji nie dochowały w pełni wymogów proceduralnych oraz nie wypełniły należycie zaleceń sądu w sprawie wyżej wskazanej. Pozostały nadal niewyjaśnione istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktyczne dot. braku uprzedzenia strony o całkowitym zadłużeniu ojca poprzez nieprzekazanie pełnych informacji w tej kwestii komornikowi dokonującemu spisu inwentarza, przed przyjęciem spadku przez stronę. Odpowiedź, ze skarżący nie był stroną w sprawie, gdy te informacje należało przekazać komornikowi, nie tłumaczy organu, który w opinii Sądu winien postępować w sposób budzący zaufanie do organów państwowych. Reasumując można stwierdzić, że organy ponownie naruszyły podstawowe zasady postępowania dowodowego: zasadę prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), zasadę oficjalności postępowania dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.) i zasadę swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), co mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Na marginesie należy wskazać, że decyzją z dnia [...]. Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego w B. umorzył zaległość podatkową obciążającą stronę jako spadkobiercę po J.P. w kwocie 9.182,00 zł, uznając, że w sprawie zachodzi ważny interes podatnika, mając na uwadze jego trudną sytuację zdrowotną i rodzinną. Mając powyższe na względzie Sąd w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 153 p.p.s.a skargę uwzględnił. O wykonalności orzekł w oparciu o art. 152 cyt. ustawy. E. Kruppik – Świetlicka M. Łent U. Wiśniewska