IV SA/Wa 279/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia [...] z siedzibą w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] z siedzibą w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2013 r. znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Stowarzyszenie [...] z siedzibą w W. zwróciło się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku z dnia 19 lutego 2014 r., regulaminu Stowarzyszenia [...], a także z oświadczenia z dnia 4 lutego 2014 r. złożonego przez skarżącego do sprawy o sygn. akt IV SA/Wa 41/13, w której również wystąpił o przyznanie prawa pomocy, wynika że wnioskodawca jest stowarzyszeniem zwykłym, które nie posiada majątku i nie ma rachunku bankowego. Jego działalność opiera się na pracy społecznej członków (pkt 7 regulaminu Stowarzyszenia). Aktualnie Stowarzyszenie liczy trzynastu członków, dodatkowo współpracują z nim dwaj wolontariusze. Obowiązująca składka członkowska wynosi 10 zł miesięcznie, jednak realne wydatki przypadające na jednego członka w 2013 r. wyniosły około 60 zł miesięcznie. Jak oświadczył skarżący w piśmie z dnia 4 lutego 2014 r., aktualnie składkę opłaciło 7 członków, zaś reszta zapowiada wycofanie się z działalności stowarzyszenia twierdząc, że "w tym kraju na działalność społeczną szkoda czasu i pieniędzy". Pieniądze zebrane w styczniu bieżącego roku zostały przeznaczone na wniesienie skargi kasacyjnej w innej sprawie. Stowarzyszenie ma długi w wysokości 300 zł oraz musi zapłacić wpisy od skarg kasacyjnych w kwocie 500 zł. Wydatki na znaczki, telefony, opłaty za informację publiczną ponoszą członkowie Stowarzyszenia z własnych środków, stąd realna wartość wydatkowanych przez nich środków jest znacznie wyższa niż wysokość składki członkowskiej. Stowarzyszenie pozyskało do współpracy prawnika, który zgodził się na świadczenie bezpłatnych usług prawnych. W uzasadnieniu przedmiotowego wniosku skarżący wskazał ponadto, że od września ubiegłego roku działalność Stowarzyszenia była finansowana ze zwrotów za wygrane sprawy, jednakże środki te okazały się niewystarczające na wniesienie opłat we wszystkich sprawach, co skutkowało odrzuceniem skarg przez Sąd w szesnastu sprawach z kolei. Strona podniosła także, że działalność kancelarii prawnych reprezentujących deweloperów, polegająca na zastraszaniu członków Stowarzyszenia procesami sądowymi, doprowadziła do tego, że część bardziej majętnych członków wycofała się z czynnego wspomagania Stowarzyszenia. Rozważając zasadność przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, w pierwszym rzędzie należy zauważyć, że stowarzyszenia - podobnie, jak wiele innych organizacji tego typu - zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej w statucie, bądź regulaminie. Określając cele i formy działania stowarzyszenia, jego założyciele, a następnie członkowie powinni zatem przewidywać środki, z jakich będzie finansowana działalność statutowa/regulaminowa. Zgodnie z punktem 4.5 regulaminu Stowarzyszenia [...] działa ono m.in. poprzez występowanie na prawach strony w postępowaniach administracyjnych i procesach sądowych. Chcąc realizować działalność musi się ono więc liczyć także z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania sądowego, w szczególności postępowania sądowoadministracyjnego. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Jedynie w sytuacji, gdy Stowarzyszenie wykazałoby, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania można przyznać mu prawo pomocy w zakresie całkowitym (art. 246 § 2 pkt 1 ppsa) lub, gdy wykazałoby, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 ppsa), można byłoby przyznać mu prawo pomocy w zakresie częściowym. Trzeba jednak przy tym podkreślić, iż prawo pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa. Z tego względu powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania osoba prawna (inna jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej), obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2008 r., str. 587). Skarżące Stowarzyszenie jest stowarzyszeniem zwykłym w rozumieniu ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.), w związku z czym, stosownie do treści art. 42 ust. 1 pkt 4 i 5 tej ustawy nie może prowadzić działalności gospodarczej, przyjmować darowizn, spadków i zapisów oraz otrzymywać dotacji, a także korzystać z ofiarności publicznej. Środki na swoją działalność uzyskuje zaś ze składek członkowskich (art. 42 ust. 2 powołanej ustawy). Ustawowe ograniczenie źródeł finansowania stowarzyszenia zwykłego nie oznacza jednak, że określając cele i formy działania założyciele nie mają obowiązku przewidzieć środków na działalność takiego stowarzyszenia, zawierając w tym zakresie odpowiednie postanowienia w regulaminie stanowiącym podstawę jego funkcjonowania. Realizując cele regulaminowe, np. poprzez wszczynanie postępowań przed sądami administracyjnymi, członkowie Stowarzyszenia powinni z kolei - w razie trudności w prowadzeniu działalności regualaminowej - podjąć odpowiednie kroki w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych, np. poprzez zwiększenie liczby członków, podniesienie wysokości składki członkowskiej. Brak zapewnienia stałego źródła dochodów nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zwolnienie strony od kosztów postępowania sądowego, w sytuacji, kiedy sama pozbawia się możliwości uzyskania środków finansowych, jest niezasadne. Przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie byłoby więc dopuszczalne w sytuacji, gdyby skarżący zasadniczo, poprzez wprowadzenie odpowiednich rozwiązań organizacyjnych (np. ustalenie składki członkowskiej na odpowiednio wysokim poziomie, zwiększenie liczby członków), zapewnił źródła finansowania swojej działalności, obejmującej także występowanie w postępowaniach sądowych. Możliwe jest również przekształcenie Stowarzyszenia [...] w stowarzyszenie "statutowe", które oprócz składek członkowskich mogłoby zwiększać swój majątek z otrzymywanych darowizn, spadków i zapisów. Mogłoby także prowadzić działalność gospodarczą w celu uzyskania środków na działalność statutową. Należy nadmienić, że w związku z licznymi wnioskami o prawo pomocy składanymi przez skarżącego, w orzeczeniach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wielokrotnie już wskazywano na dopuszczalne możliwości poprawy kondycji finansowej tego Stowarzyszenia. Tymczasem argumentacja zawarta w przedmiotowym wniosku oraz oświadczeniu z dnia 4 lutego 2014 r. prowadzi do wniosku, że członkami Stowarzyszenia są osoby, które nie mając środków na realizację celów określonych w regulaminie, konsekwentnie dążą do stworzenia sytuacji, w której działalność Stowarzyszenia realizowana będzie z budżetu Państwa. Strona wskazuje, że wysokość składki członkowskiej ustalona jest obecnie na kwotę 10 zł miesięcznie. Tymczasem z urzędu wiadome jest (zob. np. oświadczenia i dokumenty źródłowe złożone przez Stowarzyszenie w sprawie o sygn. akt IV SA/Wa 171/09), że składka w wysokości 10 zł miesięcznie obowiązywała już w kwietniu 2009 r., zatem prawie pięć lat temu. Nie dość, że od wielu lat Stowarzyszenie nie podejmuje uchwały nakładającej na członków obowiązek uiszczania składek członkowskim na poziomie adekwatnym do szeroko zakreślonych w regulaminie form działalności, to nie wykazuje także odpowiedniej aktywności w pozyskiwaniu nowych członków. Jak wynika z oświadczenia strony z dnia 4 lutego 2014 r. Stowarzyszenie liczy obecnie 13 członków. Taką samą ilość członków skarżący deklarował prawie dwa i pół roku temu (zob. np. oświadczenia z dnia 12 września i 10 października 2011 r. złożone w sprawie o sygn. akt IV SA/Wa 1323/11). Co więcej, jak wynika z oświadczenia z dnia 4 lutego 2014 r., aktualnie składkę członkowską opłaciło tylko siedmiu członków, a pozostali poinformowali o zamiarze wycofania się z działalności Stowarzyszenia. Jak zaś strona podała w uzasadnianiu przedmiotowego wniosku, część bardziej majętnych członków ma wycofywać się z czynnego wspierania Stowarzyszenia. Mając na uwadze, że skarżący wskazuje na działalność kancelarii prawniczych mających grozić członkom Stowarzyszenia procesami sądowymi, należy zaznaczyć, że w żaden nie wykazał on, aby decyzje członków o rezygnacji z wspierania Stowarzyszenia, były wymuszane niezgodnymi z prawem działaniami osób trzecich. Trzeba wreszcie zauważyć, że od wielu lat skarżący odstępuje też od możliwości przekształcenia w stowarzyszenie "rejestrowe", rezygnując tym samym z rozszerzenia zakresu prawnie dopuszczalnych form pomnażania majątku przez takie stowarzyszenie. "Przerzucanie" ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo, np. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, rodzi ten skutek, że faktycznie działalność Stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Stowarzyszenie, nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje bowiem prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06. Niepublikowane). Skarżący nie wykorzystuje wszelkich, dopuszczonych prawem możliwości, w celu pozyskania środków finansowych na pokrycie kosztów swojej działalności. Brak jest tymczasem jakichkolwiek podstaw, by podczas oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy, traktować stowarzyszenie zwykłe w uprzywilejowany sposób w stosunku do innych jednostek organizacyjnych, czy też osób prawnych, którym prawo to może być przyznane w oparciu o art. 246 § 2 ppsa. Z pewnością orzeczenia pozytywnego dla strony nie może uzasadnić sama w sobie wielkość wydatków poczynionych przez Stowarzyszenie na opłaty sądowe w ubiegłym roku, czy też podawana przez stronę wysokość obciążeń, które w rzeczywistości mają ponosić członkowie Stowarzyszenia z tytułu jego udziału w postępowaniach sądowoadministracyjnych. Przeciwnie, okoliczności te świadczą o tym, że nawet pomimo zaniechania działań wpływających na poprawę efektywności finansowania Stowarzyszenia, jest ono w stanie wygospodarowywać środki niezbędne do poniesienia przynajmniej części opłat sądowych. Mając powyższe na względnie, wniosek Stowarzyszenia [...] o zwolnienie od kosztów sądowych uznano za niezasadny. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w postanowieniu.