II FZ 815/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Jerzy Płusa po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia D.N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 28 kwietnia 2014 r., sygn. akt I SA/Sz 1502/13 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowy obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D.N. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia 30 października 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2014 r. sygn. akt I SA/Sz 1502/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił D.N. - dalej jako "Skarżąca" przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia 30 października 2013 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. Przedstawiając w uzasadnieniu stan sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że Skarżąca w uzasadnieniu wniosku wskazała, że nie posiada wystarczającego majątku do poniesienia opłaty sądowej od skargi. W oświadczeniu poinformowała, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, zaś źródłem jej utrzymania jest emerytura w kwocie 1 050 zł miesięcznie i "dzierżawa roczna" w kwocie 25 000 zł. Dalej Sąd podał, że z wniosku wynika, że Skarżąca pozostaje w związku małżeńskim, jednakże nie podała żadnych informacji odnośnie sytuacji majątkowej męża, wskazując jedynie, że nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego. Skarżąca oświadczyła również, że posiada nieruchomość rolną o powierzchni 66 ha oraz "inną nieruchomość" o powierzchni 74,25 m2 i nie posiada wartościowych rzeczy ruchomych, czy też zgromadzonych oszczędności. W następstwie złożenia wniosku Skarżąca została zobowiązana dwukrotnie do nadesłania dodatkowych dokumentów, ponieważ oświadczenie okazało się niewystarczające do oceny aktualnej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych, m.in. zeznania podatkowego za 2012 r., dokumentów potwierdzających wysokości otrzymywanych przez Skarżącą dochodów z tytułu emerytury i dzierżawy, dokumentów potwierdzających powierzchnię posiadanych nieruchomości i wyjaśnienie przyczyny zmniejszenia powierzchni "innej nieruchomości", wyciągów z rachunków bankowych za okres od 15 grudnia 2013 r. do 25 stycznia 2014 r. Mimo złożonego oświadczenia o niepozostawaniu z mężem we wspólnym gospodarstwie domowym, zobowiązano Skarżącą do nadesłania dokumentów dotyczących sytuacji finansowej męża. W drugim wezwaniu Skarżąca została wezwana ponownie do nadesłania powyższych dokumentów oraz dodatkowo wezwano ją do nadesłania wykazu ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie, rocznego zeznania za 2013 r., kopii decyzji w sprawie podatku od nieruchomości za 2014 r. lub innych dokumentów potwierdzające powierzchnie posiadanych nieruchomości, a także dokumentów potwierdzających wysokość miesięcznych dochodów z nieruchomości oraz wyciągi z rachunków bankowych Skarżącej i jej męża. Wezwanie to zostało doręczone pełnomocnikowi Skarżącej w dniu 31 marca 2014 r., do rąk osoby uprawnionej do odbioru przesyłki. Wyznaczony tym wezwaniem 10-dniowy termin upłynął bezskutecznie w dniu 10 kwietnia 2014 r. We wskazanym terminie, ani dotychczas, Skarżąca nie przedłożyła wymaganych dokumentów i oświadczeń, nie wyjaśniła także przyczyny niewykonania wezwania. Uzasadniając odmowę Sąd pierwszej instancji, mając na uwadze uregulowania wynikające z art. 245 oraz art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "P.p.s.a", oraz orzecznictwo sądów administracyjnych, stwierdził, że Skarżąca nie udowodniła, iż znajdują się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie kosztów postępowania. Jednocześnie Sąd pierwszej instancji zaznaczył, że jeżeli oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego, to Sąd na podstawie art. 255 P.p.s.a. może wezwać stronę do przedłożenia dodatkowych dokumentów, co w sprawie Sąd zastosował, wzywając dwukrotnie Skarżącą do ich nadesłania. Jednak, mimo prawidłowego doręczenia powyższych wezwań, Skarżąca nie udzieliła odpowiedzi na te wezwania, czym nie wywiązała się z obowiązku, którego wykonanie leżało w jej interesie. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że na podstawie danych przedstawionych w formularzu PPF, nie było możliwe dokonanie jednoznacznej oceny, czy Skarżąca jest w stanie ponieść kwotę 5 344 zł tytułem wpisu od skargi, a wniosek nie mógł być uwzględniony tylko na tej podstawie, że wpis w sprawie jest w znacznej wysokości. Niezrozumiałe było dla Sądu uchylanie się przez Skarżącą od przedłożenia, np. dokumentów potwierdzających wysokość otrzymywanych dochodów, zeznania podatkowego, a także wykazu ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie rodziny. Informacje, do podania których wezwano Skarżącą, stanowiły bowiem elementarne dane niezbędne do zobrazowania sytuacji materialnej i rodzinnej Skarżącej. Nie miała też racji Skarżąca twierdząc, że nie musiała przedstawiać dokumentacji dotyczącej małżonka, bowiem nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego. Wbrew jej stanowisku, fakt pozostawania w związku małżeńskim wcale nie pozostaje bezprzedmiotowy dla oceny zdolności do poniesienia kosztów sądowych. Małżonkowie mają względem siebie obowiązek pomocy wynikający z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który trwa tak długo, jak długo istnieje małżeństwo. Wzmiankowany obowiązek obejmuje również prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów. Reasumując, Sąd pierwszej instancji podniósł, że niekompletność danych zawartych we wniosku, istnienie wątpliwości co do ich wiarygodności, a także brak potwierdzenia informacji o stanie majątkowym, pomimo dwukrotnych wezwań, uzasadnia twierdzenie, że Skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny, w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W zażaleniu Skarżąca działając przez swojego pełnomocnika, zaskarżyła postanowienie w całości, zarzucając mu naruszenie: 1) art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., poprzez błędne przyjęcie, że w sprawie nie zachodzą przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie; 2) błędne przyjęcie, że Skarżąca posiada środki finansowe umożliwiające poniesienie kosztów postępowania sądowego, pomimo złożonego oświadczenia o stanie majątkowym. Mając na uwadze podniesione zarzuty wniesiono o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez uwzględnienie wniosku Skarżącej, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu zaznaczono, że już z samego oświadczenia złożonego przez Skarżącą jasno wynika, że znajduje się ona w takiej sytuacji finansowej, która uniemożliwia jej uiszczenie kosztów sądowych. Zarzucono, że Sąd pierwszej instancji nie wykazał, w jakiej wysokości Skarżąca mogłaby czynić oszczędności, które wydatki powinna ograniczyć, a z których zrezygnować, tak aby móc ponieść koszty sądowe. Zaznaczono, że w związku z tym, że sprawa toczy się w postępowaniu sądowoadministracyjnym, nie można żądać od strony, tak jak w postępowaniu cywilnym przygotowania się pod względem finansowym do ponoszenia ewentualnych kosztów. W postępowaniu cywilnym bowiem strona decyduje o dacie wszczęcia postępowania, a w postępowaniu administracyjnym decyduje organ. Strona zatem nie może przewidzieć, kiedy takie postępowanie zostanie wszczęte ani też nie może przewidzieć konieczności czynienia oszczędności na ten cel. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym uznając, że kluczową rolą dla oceny możliwości płatniczych ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrzona w dwóch aspektach - z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie Skarżąca musi ponieść i możliwości finansowych Skarżącej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, sposób w jaki dokonano oceny, tych dwóch wskazanych przez Sąd pierwszej instancji aspektów/kryteriów, sytuacji materialnej Skarżącej, zmierzających do należytego zobrazowania i udokumentowania jej sytuacji finansowej, był prawidłowy. Skoro Sąd pierwszej instancji uznał, że kluczowym kryterium dla oceny możliwości płatniczych Skarżącej ma być uwzględnienie obciążeń i sytuacji materialnej, to w ocenie Sądu odwoławczego, Sąd zasadnie stwierdził i dokonał stosownej analizy sytuacji finansowej. Uwzględnił w tej ocenie wysokość comiesięcznych dochodów, jakie Skarżąca uzyskuje i dzierżawy nieruchomości w zestawieniu z wysokością wpisu. W uzasadnieniu dalej wskazał, że, niekompletność danych zawartych we wniosku, istnienie wątpliwości co do ich wysokości, a także brak potwierdzenia informacji o stanie majątkowym całej rodziny stosownymi informacjami/dokumentami, pomimo dwukrotnych wezwań, uzasadnia twierdzenie, że Skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny, w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W takiej sytuacji należy stwierdzić, że Sąd pierwszej instancji zbadał złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy w sposób prawidłowy dokonując oceny sytuacji materialnej Skarżącej. Podniesione natomiast w zażaleniu zarzuty w stosunku do zaskarżonego postanowienia sprowadzają się najogólniej ujmując do stwierdzenia, że powodem błędnego rozstrzygnięcia jest pominięcie przez Sąd pierwszej instancji faktu, że Skarżąca nie jest w stanie ponieść koszty postępowania oraz nie wskazanie, jakie wydatki winna ograniczyć lub wyeliminować aby poczynić stosowne oszczędności, co jednak według Sądu odwoławczego, nie podważa dokonanej przez Sąd pierwszej instancji istoty oceny finansowej Skarżącej. Należy zaznaczyć, że niezależnie od powyższego, Sąd pierwszej instancji wezwał Skarżącą o dokładne zobrazowanie sytuacji finansowej, które to wezwanie nie zostało jednak wypełnione, ponieważ Skarżąca w odpowiedzi na wezwanie, nie przedłożyła żadnych danych ani informacji, o które została wezwana. Tym samym, Skarżąca nie dostarczyła jakichkolwiek podstaw do stwierdzenia, że należy jej się pomoc w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, czego efektem było nieuwzględnienie złożonego przez nią wniosku. Nie można zarzucić Sądowi pierwszej instancji, co czyni pełnomocnik Skarżącej, przyjęcia stanowiska, że Skarżąca posiada środki na pokrycie kosztów postępowania. W uzasadnieniu Sąd bowiem jednoznacznie stwierdza, że złożone oświadczenie majątkowe było dla Sądu niewystarczające i nie pozwalało na poznanie sytuacji finansowej Skarżącej. W związku z tym Sąd wezwał Skarżącą dwukrotnie do uzupełniania oświadczenia w tym zakresie, z czego Skarżąca się nie wywiązała i w konsekwencji Sąd nie mógł dokonać ustaleń w zakresie sytuacji finansowej i możliwości płatniczych Skarżącej, odmawiając przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Brak zatem jest w uzasadnieniu stwierdzenia, że powodem odmowy przyznania prawa pomocy, było uznanie przez Sąd pierwszej instancji, że Skarżąca posiada środki finansowe na pokrycie kosztów sprawy, zatem zarzut ten jest bezpodstawny i nieznajdujący potwierdzenia w aktach sprawy. Trzeba również podnieść, że w ocenie Sądu pierwszej instancji, przyczyną odmowy był przede wszystkim fakt nie wyjaśnienia wątpliwości w zakresie posiadanych nieruchomości i wysokości otrzymywanych dochodów oraz nie nadesłanie dodatkowych informacji zarówno o swojej sytuacji majątkowej jak i męża, pomimo dwukrotnego wezwania Sądu. Niemożność wyjaśnienia tych kwestii, które były niezbędne do zbadania, czy sytuacja Skarżącej wypełnia przesłanki przyznania jej prawa pomocy, wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zadecydowało o odmowie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Należy również zaznaczyć, że w zażaleniu mimo prawidłowego stwierdzenia, że zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy winna być rozpoznawana z uwzględnieniem, z jednej strony wysokości obciążeń, z drugiej strony możliwościami finansowymi, brak jest dalszego uargumentowania tej tezy w odniesieniu do sytuacji Skarżącej i wykazania, że Sąd pierwszej instancji dopuścił się uchybień w tym zakresie. W ocenie Sądu odwoławczego, Sąd pierwszej instancji dokonał należycie zbadania sytuacji finansowej Skarżącej, mając właśnie na uwadze te kryteria, co doprowadziło go do wniosku, że nie posiadając pełnej informacji o sytuacji finansowej Skarżącej, która pomimo wezwania nie nadesłała żądanych danych, nie był w stanie poczynić pełnych ustaleń w zakresie sytuacji majątkowej Skarżącej i jej możliwości płatniczych. Rolą Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznającego zażalenie jest, zgodnie z zasadą dwuinstancyjnego postępowania sądowoadministracyjnego, dokonanie oceny prawidłowości postępowania Sądu pierwszej instancji oraz wydanego przez ten Sąd postanowienia, a nie, jak domaga się tego Skarżąca, rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, co wynika z art. 15 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. oddalił zażalenie.