I SA/Gl 1125/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Madej (spr.), del. Sędzia SO Paweł Kornacki, Sędzia WSA Teresa Randak, Protokolant Paulina Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 marca 2014 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę. 1. M. K. wniosła skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...], którą – po ponownym rozpatrzeniu sprawy – uchylono w części decyzję z dnia [...] nr [...] i umorzono należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą oraz za zatrudnionych pracowników w łącznej kwocie [...] zł. 2. Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym: 2.1. Pismem z dnia 21 listopada 2011 r. skarżąca złożyła wniosek o umorzenie należności z tytułu zaległych składek. W odniesieniu do tego wniosku ZUS wydał równocześnie w dniu [...] dwie decyzję: - nr [...], którą na podstawie art. 105 § 1 w zw. z art. 123 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej: K.p.a.) oraz art. 28 ust. 3a i art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 ze zm., dalej: u.s.u.s.) umorzył postępowanie wszczęte w sprawie o umorzenie składek finansowanych przez osoby ubezpieczone nie będące płatnikami składek w kwocie [...] zł (w tym Fundusz Ubezpieczeń Społecznych w kwocie [...] zł i Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych w kwocie [...] zł) oraz umorzył postępowanie wszczęte w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika tych składek w kwocie [...] (w tym Fundusz Ubezpieczeń Społecznych w kwocie [...] zł, odsetki za zwłokę od należności za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych w kwocie [...] zł oraz odsetki za zwłokę od należności za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek w kwocie [...] zł) oraz - nr [...], którą na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 i art. 32 u.s.u.s. oraz art. art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 241, poz. 2074 ze zm.) odmówił umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w kwocie [...] zł (w tym składek na ubezpieczenie społeczne w kwocie [...] zł, składek na ubezpieczenie zdrowotnie w kwocie [...] zł, składek na Fundusz Pracy w kwocie [...] zł, odsetek za zwłokę w kwocie [...] zł i kosztów upomnienia w kwocie [...] zł) oraz odmówił umorzenia należności w łącznej kwocie [...] zł za zatrudnionych pracowników (w tym z tytułu skaldem na ubezpieczenie społeczne w części finansowanej przez płatnika w kwocie [...] zł, z tytułu odsetek od tych składek w części finansowanej przez płatnika w kwocie [...] zł i odsetek w części finansowanej przez ubezpieczonych w kwocie [...] zł). Po ponownym rozpoznaniu sprawy, ZUS wydał dwie decyzje z dnia [...], którymi utrzymał w mocy przedstawione wyżej decyzje. 2.2. Wyrokami z dnia 24 stycznia 2013 r. o sygn. akt I SA/Gl 628/12 i I SA/Gl 629/12 obie decyzje z dnia [...] zostały uchylone. W uzasadnieniach obu wyroków Sąd wskazał, że organ bezpodstawnie, a więc sprzecznie z prawem (art. 104 § 2 K.p.a. w zw. z art. 1 pkt 1 K.p.a.) rozdzielił orzekanie w sprawie należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika na dwie odrębne sprawy administracyjne, a następnie – w jednej decyzji odmówił ich umorzenia, a w drugiej – umorzył postępowanie stwierdzając jego bezprzedmiotowość. Zatem w tej samej sprawie administracyjnej , co do tego samego przedmiotu, w jednej decyzji rozstrzygnął sprawę co do istoty, a w drugiej decyzji rozstrzygnął w inny sposób kończący sprawę w danej instancji (umorzył postępowanie). Sąd wskazał, że mające zastosowanie w tej sprawie przepisy nie dają podstawy do wydawania odrębnych orzeczeń co do poszczególnych przesłanek umorzenia tych samych należności składkowych. W uzasadnieniu wyroku o sygn. akt I SA/Gl 628/12, odnoszącym się do decyzji o odmowie umorzenia należności składkowych Sąd przedstawił szczegółowo poczynione przez organ ustalenia faktyczne oraz obowiązujący stan prawny. Odnosząc się do zarzutów skargi za nieuzasadniony uznał zarzut przedawnienia należności z tytułu składek objętych niniejszym postępowaniem. Następnie wskazał, że zaskarżona decyzja została wydana bez pełnego wyjaśnienia okoliczności faktycznych, a część twierdzeń organu ma charakter arbitralny, nie wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego albo stanowi wynik jego nieprawidłowej oceny. I tak, zdaniem Sądu, organ nie wykazał, że w sprawie nie występują przesłanki całkowitej nieściągalności określone w art. 28 ust. 3 pkt 3, pkt 5 i pkt 6 u.s.u.s. Zaprezentowany w decyzji ogólny wniosek o braku którejkolwiek z przesłanek nieściągalności nie znajdował oparcia w ustaleniach faktycznych, a nawet pozostawał w sprzeczności z tymi ustaleniami, co szczegółowo opisano w uzasadnieniu wyroku, formułując w tym względzie wskazania co do dalszego postępowania w tym zakresie. Analogicznie oceniono stanowisko organu zaprezentowane w zakresie przesłanki wykazania przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie został wyczerpująco rozpatrzony, a jego ocena była dowolna. Sąd w szczególności wskazał, że wniosek organu o egzystencji skarżącej i jej rodziny na poziomie "minimalnego dobrobytu" wskazuje na niedostateczną analizę zakresu pomocy społecznej udzielanej wielokrotnie skarżącej w ostatnich latach, w tym na dożywianie, a także jej stanu zdrowia i niezbędnej pomocy związanej z niepełnosprawnością. Oceny tych ustaleń nie dokonano w aspekcie interesu publicznego i słusznego interesu strony, zatem winien to uczynić organ przy ponownym rozpoznawaniu sprawy. Winien także wskazać, w odniesieniu do których należności rozważał zastosowanie art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz zmianie niektórych innych ustaw i uzasadnić swe stanowisko w sposób umożliwiający kontrolę jego legalności. 2. 3. W wyniku ponownego rozpoznaniu sprawy ZUS wydał w dniu [...] decyzję nr [...], którą - na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 4 u.s.u.s. oraz art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. – uchylił decyzję z dnia [...] w części i umorzył należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą oraz za zatrudnionych pracowników w łącznej wysokości [...] zł, w tym: - Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za osobę prowadzącą działalność za okres 12/1999-04/2005, 06/2005-05/2006, 07/2006-12/2007 w kwocie [...] zł, - Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych za osobę prowadzącą działalność za okres 04/2001-04/2005, 06/2005-05/2006, 07/2006-12/2007 w kwocie [...] zł, - Fundusz Pracy za osobę prowadzącą działalność za okres 12/1999-04/2005, 06/2005-05/2006, 07/2007-07/2007, 09/2007-12/2007 w kwocie [...] zł. - odsetki za zwłokę od należności za osobę prowadzącą działalność naliczone na dzień 22 listopada 2011r. w kwocie [...] zł, - koszty upomnienia w kwocie [...] zł, - Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek za okres 12/1999-04/2005 w kwocie [...] zł, - odsetki za zwłokę od składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika naliczone na dzień 22 listopada 2011 r. w kwocie [...] zł, a w pozostałej części utrzymał poprzednią decyzję w mocy, odmawiając umorzenia: - należności na Fundusz Pracy za okres 08/2007 z powodu jej wyegzekwowania - odsetek od należności w części finansowanych przez ubezpieczonych. W uzasadnieniu powyższego orzeczenia organ stwierdził, że po ponownej weryfikacji ustaleń w niniejszej sprawie "występują przesłanki do pozytywnego rozpoznania wniosku w badanym zakresie". W pierwszej kolejności uznał, że wobec zakończenia ostatniego postępowania egzekucyjnego, prowadzonego przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w C. , protokołem z dnia 29 grudnia 2011 r. o stwierdzeniu całkowitej nieściągalności, udowodnione zostało istnienie przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Przesłanka ta nie występuje jedynie w odniesieniu do zadłużenia za sierpień 2007 r. na rzecz Funduszu Pracy, gdyż należność z tego tytułu została wyegzekwowana. Dalej organ przedstawił szczegółowo, poczynione uprzednio, ustalenia co do możliwości płatniczych, sytuacji materialno-bytowej i zdrowotnej wnioskodawczyni i członków jej rodziny, uznając po ponownej ich analizie, że występują w tej sprawie szczególne okoliczności uzasadniające uwzględnienie wniosku o umorzenie należności, w ramach przysługującego organowi uznania administracyjnego. Wskazał, że sytuacja finansowa wnioskodawczyni jest ciężka, a fakt długotrwałego korzystania ze świadczeń opieki społecznej oraz niepełnosprawność potwierdzają także trudną sytuację życiową. Nadmienił, że aktualnie wnioskodawczyni nie dysponuje majątkiem , z którego może być prowadzona egzekucja. Organ odmówił umorzenia odsetek od należności w części finansowanych przez ubezpieczonych, a rozstrzygnięcie to uzasadnił charakterem tych należności i celów, na które mają być przeznaczone, co winno obligować do szczególnej ostrożności w dysponowaniu nimi. Podkreślił, że w wyborze tego rozstrzygnięcia nie przekroczył granic uznana administracyjnego. 3. W skardze na powyższą decyzję skarżąca zarzuciła: 1) naruszenie prawa materialnego tj. art. 30 w zw. z art. 28 u.s.u.s. i w zw. z art. 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne – poprzez odmowę umorzenia należności z tytułu składek podczas gdy powyższe przepisy przewidują taką możliwość, 2) naruszenie poniższych przepisów postępowania: - art. 7 w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. poprzez nieuwzględnienie przy wydaniu decyzji "słusznego interesu skarżącej i interesu społecznego, który wykazany został tragiczną sytuacją życiową, zdrowotną, materialną i finansową", - art. 138 § 1 w zw. z art. 105 K.p.a. poprzez nieuwzględnienie, że zakaz umorzenia składek nie stoi na przeszkodzie umorzeniu pozostałych należności nie będących składkami, - art. 80 K.p.a. poprzez nieuwzględnienie całości materiału dowodowego, uzasadniającego umorzenia należności składkowych. W uzasadnieniu skargi przedstawiono obszernie okoliczności, w jakich doszło do powstania zaległości składkowych oraz sytuację życiową, materialną i zdrowotną skarżącej i członków jej rodziny. Skarżąca dołączyła do skargi plik dokumentów na poparcie swych wywodów. Zakwestionowała też ustalenia faktyczne, wskazując, że pojazdy samochodowe dawno uległy kasacji i nie istnieją, zaś udział w wysokości 3/16 nieruchomości w Z. oddała w nieodpłatne użytkowanie swej siostrze, która de facto jest właścicielką całości. W oparciu o te informacje skarżąca raz jeszcze podkreśliła, że nie jest w stanie uregulować zaległości składkowych. Ponadto oświadczyła, że według jej wiedzy, należności objęte zaskarżoną decyzją uległy przedawnieniu. W oparciu o przedstawione wyżej zarzuty oraz ich uzasadnienie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne lub uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. 4. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi i ponownie przytoczył argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jednocześnie wskazując, że przy ponownym rozpoznawaniu sprawy uwzględnił w znacznym zakresie żądanie strony skarżącej. Odmówił bowiem tylko umorzenia należności za Fundusz Pracy (wobec wyegzekwowania tej należności)m oraz odsetek od należności w części finansowanej przez ubezpieczonych. Organ nadmienił także, że każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej i zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być podstawą do wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie zaległości. 5. Przy piśmie z dnia 27 lutego 2014 r. skarżąca przesłała kolejne dokumenty obrazujące jej stan zdrowia oraz ponoszone wydatki. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie może być uwzględniona, gdyż zaskarżona nią decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego, zaś uchybienie proceduralne polegające na merytorycznym rozpoznaniu wniosku, co do którego w części wydano decyzję o umorzeniu postępowania (objętą skargą w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 1124/13) oceniono w tej sprawie jako nie mające istotnego wpływu na wynik sprawy. Skorygowanie tej nieprawidłowości Sąd zlecił we wskazaniach zawartych w uzasadnieniu wyroku z dnia 11 marca 2014 r. o sygn. I SA/Gl 1124/13. W niniejszej spawie, w ocenie Sądu, organ wydał zaskarżoną decyzję z uwzględnieniem oceny prawnej i w zasadzie wszystkich wskazań zawartych w wyroku o sygn. akt I SA/Gl 628/12. Przypomnieć należy, że wskazania te były ukierunkowane nie na uzupełnienie materiału dowodowego, ale na jego prawidłową ocenę. Sąd szczegółowo wyjaśnił, w jakim zakresie ocena dokonana w zaskarżonej ówcześnie decyzji pozostawała w rozbieżności z ustaleniami faktycznymi, prawidłowo dokonanymi i nie kwestionowanymi przez stronę skarżącą. Dotyczyło to zarówno kwestii wykazania przesłanki całkowitej nieściągalności należności jak i przesłanek wskazujących na istnienie podstawy do uwzględnienia wniosku o umorzenie ze względu na sytuację materialną, życiową i zdrowotną wnioskodawczyni. Kierując się tymi wskazaniami organ ponownie rozpoznający sprawę podzielił w całości pogląd Sądu co do zaistnienia przesłanki nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Podobnie uznał, że informacje o stanie zdrowia skarżącej i członków jej rodziny, dochodach tej rodziny oraz korzystaniu w znacznym zakresie ze środków pomocy społecznej oraz orzeczonej niepełnosprawności (szczegółowo opisane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji) dają podstawę do stwierdzenia, że skarżąca nie dysponuje obecnie żadnym majątkiem i możliwościami uregulowania zadłużenia z tytułu należności składkowych. Zachodzą zatem okoliczności, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania zależności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. nr 141 poz. 1365). W oparciu o powyższe organ uwzględnił wniosek skarżącej o umorzenie należności niemal w całości. Orzeczenie to, zdaniem Sądu w pełni odpowiada prawu. W tym miejscu trzeba zauważyć, że wobec jednoznacznego stwierdzenia organu, że skarżąca nie posiada żadnego majątku, z którego można prowadzić egzekucję należności, zarzut skargi, że wadliwie ustalono stan majątkowej wnioskodawczyni w odniesieniu do pojazdów samochodowych oraz udziału w nieruchomości, są bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, a ponadto – opis stanu faktycznego tych składników majątkowych jest zgodny z prawdą. Skarżąca nie udowodniła bowiem w toku postępowania, że samochody zostały wyrejestrowane i zezłomowane. Nie przeczy też swemu prawu do udziału w nieruchomości, wskazując jedynie na faktyczne władania nią przez jej siostrę. Nieuzasadniony jest także zarzut przedawnienia należności składkowych, o czym przesądził już Sąd w wyroku wydanym w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 628/12. Strona zresztą nie wskazała, na czym opiera swe przekonanie o przedawnieniu zależności. Oceniając natomiast zaskarżoną decyzję w zakresie, w jakim odmówiono umorzenia należności z tytułu odsetek od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych Sąd uznał, że rozstrzygnięcie powyższe nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, w ramach którego organ działał. Trzeba bowiem podkreślić, że zarówno zaistnienie przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. jaki z podstaw do zastosowania art. 28 ust. 3a tej ustawy, daje organowi prawo umorzenia należności, ale nie nakłada takiego obowiązku. Oznacza to, że nawet w sytuacji, gdy wszystkie te podstawy zaistnieją, organ może odmówić umorzenia należności z powodów, które ocenił jako istotną przeszkodę do całkowitej rezygnacji z dochodzenia zapłaty należności składkowych od zobowiązanego. W niniejszej sprawie organ wskazał powody, dla których uznał za niezbędne pozostawienie tej części należności jako nadal potencjalnie możliwą do dochodzenia. Argumenty te Sąd ocenił jako przekonujące, a zatem nie znalazł podstaw do uznania, że naruszone zostało w tym zakresie prawo. Nadmienić trzeba przy tym, że sądowa kontrola decyzji uznaniowych sprowadza się wyłącznie do badania ich zgodności z prawem, natomiast sam wybór rozstrzygnięcia (jako dokonanego w kryteriach słuszności i celowości) takiej kontroli już nie podlega. Istotną dla strony okolicznością jest informacja, zawarta w odpowiedzi na skargę i mająca pełne uzasadnienie w obowiązującym stanie prawnym, że odmowa umorzenia należności nie zamyka stronie prawa do ponownego wystąpienia z wnioskiem o umorzenie w przypadku zaistnienia takich podstaw. Sąd zauważył, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ nie odniósł się do kwestii zastosowania art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz zmianie niektórych innych ustaw, co zalecono w wyroku o sygn. I SA/Gl 628/12, ale brak ten uznać można za nie mający istotnego spływu na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.).