I SA/Gl 1124/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Madej (spr.), del. Sędzia SO Paweł Kornacki, Sędzia WSA Teresa Randak, Protokolant Paulina Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 marca 2014 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję. 1. M. K. wniosła skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...], którą – po ponownym rozpatrzeniu sprawy – utrzymana została w mocy decyzja z dnia [...] nr [...], o umorzeniu postępowania wszczętego wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek. 2. Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym: 2.1. Pismem z dnia 21 listopada 2011 r. skarżąca złożyła wniosek o umorzenie należności z tytułu zaległych składek. W odniesieniu do tego wniosku ZUS wydał równocześnie w dniu [...] dwie decyzję: - nr [...], którą na podstawie art. 105 § 1 w zw. z art. 123 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej: K.p.a.) oraz art. 28 ust. 3a i art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 ze zm., dalej: u.s.u.s.) umorzył postępowanie wszczęte w sprawie o umorzenie składek finansowanych przez osoby ubezpieczone nie będące płatnikami składek w kwocie [...]zł (w tym Fundusz Ubezpieczeń Społecznych w kwocie [...]zł i Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych w kwocie [...]zł) oraz umorzył postępowanie wszczęte w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika tych składek w kwocie [...] (w tym Fundusz Ubezpieczeń Społecznych w kwocie [...]zł, odsetki za zwłokę od należności za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych w kwocie [...]zł oraz odsetki za zwłokę od należności za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek w kwocie [...]zł) - nr [...], którą na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 i art. 32 u.s.u.s. oraz art. art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 241, poz. 2074 ze zm.) odmówił umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w kwocie [...]zł (w tym składek na ubezpieczenie społeczne w kwocie [...]zł, składek na ubezpieczenie zdrowotnie w kwocie [...]zł, składek na Fundusz Pracy w kwocie [...]zł, odsetek za zwłokę w kwocie [...]zł i kosztów upomnienia w kwocie [...] zł) oraz odmówił umorzenia należności w łącznej kwocie [...]zł za zatrudnionych pracowników (w tym z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w części finansowanej przez płatnika w kwocie [...]zł, z tytułu odsetek od tych składek w części finansowanej przez płatnika w kwocie [...]zł i odsetek w części finansowanej przez ubezpieczonych w kwocie [...]zł). Po ponownym rozpoznaniu sprawy, ZUS wydał dwie decyzje z dnia [...], którymi utrzymał w mocy przedstawione wyżej decyzje. 2.2. Wyrokami z dnia 24 stycznia 2013 r. o sygn. akt I SA/Gl 628/12 i I SA/Gl 629/12 obie decyzje z dnia [...] zostały uchylone. W uzasadnieniach obu wyroków Sąd wskazał, że organ bezpodstawnie, a więc sprzecznie z prawem (art. 104 § 2 K.p.a. w zw. z art. 1 pkt 1 K.p.a.) rozdzielił orzekanie w sprawie należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika na dwie odrębne sprawy administracyjne, a następnie – w jednej decyzji odmówił ich umorzenia, a w drugiej – umorzył postępowanie stwierdzając jego bezprzedmiotowość. Zatem w tej samej sprawie administracyjnej , co do tego samego przedmiotu, w jednej decyzji rozstrzygnął sprawę co do istoty, a w drugiej decyzji rozstrzygnął w inny sposób kończący sprawę w danej instancji (umorzył postępowanie). Sąd wskazał, że mające zastosowanie w tej sprawie przepisy nie dają podstawy do wydawania odrębnych orzeczeń co do poszczególnych przesłanek umorzenia tych samych należności składkowych. Okoliczność ta została bardziej szczegółowo omówiona w uzasadnieniu wyroku o sygn. akt I SA/Gl 629/12, odnoszącym się do decyzji umarzającej postępowanie wszczęte wnioskiem strony. Sąd podkreślił, że umorzenie postępowania w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika i odsetek za zwłokę od należności za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych, nastąpiło także z naruszeniem art. 105 § 1 K.p.a, ponieważ organ uznał za bezprzedmiotowe postępowanie, które posiadało przedmiot postępowania. Brak podstaw prawnych do stosowania w postępowaniu części przepisów prawnych nie powoduje jego bezprzedmiotowości, a jedynie ogranicza zakres postępowania rozpoznawczego. Odnosząc się z kolei do umorzenia postępowania w sprawie składek finansowanych przez osoby ubezpieczone nie będące płatnikami tych składek Sąd podzielił stanowisko organu co do zakazu merytorycznego orzekania w przedmiocie umorzenia takich składek, wynikającego z art. 30 u.s.u.s. i stwierdził, że zachodziła podstawy do umorzenia postępowania w tym zakresie. Wskazał jednocześnie, że niemożność umorzenia składek nie stanowi przeszkody przy umarzaniu pozostałych elementów należności z tytułu składek (odsetek za zwłokę , kosztów upomnienia, kosztów egzekucyjnych, dodatkowych opłat). Sąd stwierdził, że do tych należności odniósł się ZUS w drugiej decyzji, którą odmówiono umorzenia m. in. powyższych należności, ale wobec jej uchylenia – za niezbędne uznał także uchylenie zaskarżonej decyzji. Wskazał, że w ponownie prowadzonym postępowaniu organ winien orzec mając na względzie ocenę prawną w zakresie granic sprawy administracyjnej i wyznaczonych przez art. 104 § 2 zasad jej załatwienia oraz kwalifikacji roszczeń w zakresie ich podzielności. 2. 3. Po ponownym rozpoznaniu sprawy ZUS wydał w dniu [...] decyzję nr [...], którą - na podstawie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. oraz art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w związku z art. 30 oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i art. 105 § 1 K.p.a. w zw. z art. 123 u.s.u.s. – ponownie utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] o umorzeniu postępowania. W uzasadnieniu przypomniał treść art. 16 ust. 1 pkt 1 i art. 17 u.s.u.s. dot. składek na ubezpieczenie społeczne i rentowe oraz art. 85 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze świadczeń publicznych (t. j. Dz. U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 ze zm.), z których wynikają określone obowiązki obliczania, pobierania i odprowadzania do ZUS należnych z tych tytułów składek. Dalej ponownie przytoczył treść art. 30 u.s.u.s. i stwierdził, że w jego świetle wydanie decyzji w zakresie umorzenia składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami było niemożliwe. Z kolei art. 28 ust. 3a dotyczy tylko należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, zatem – zdaniem ZUS – bezprzedmiotowe jest rozważanie kwestii umorzenia na tej podstawie należności z tytułu składek finansowanych przez płatnika w części należnej za zatrudnionych pracowników. 3. W skardze na powyższą decyzję skarżąca zarzuciła: 1) naruszenie prawa materialnego tj. art. 30 w zw. z art. 28 u.s.u.s. i w zw. z art. 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne – poprzez odmowę umorzenia należności z tytułu składek podczas gdy powyższe przepisy przewidują taką możliwość, 2) naruszenie poniższych przepisów postępowania: - art. 7 w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. poprzez nieuwzględnienie przy wydaniu decyzji "słusznego interesu skarżącej i interesu społecznego, który wykazany został tragiczną sytuacją życiową, zdrowotną, materialną i finansową", - art. 138 § 1 w zw. z art. 105 K.p.a. poprzez nieuwzględnienie, że zakaz umorzenia składek nie stoi na przeszkodzie umorzeniu pozostałych należności nie będących składkami, - art. 80 K.p.a. poprzez nieuwzględnienie całości materiału dowodowego, uzasadniającego umorzenia należności składkowych. W uzasadnieniu skargi podkreślono, że art. 30 u.s.u.s. stoi na przeszkodzie wyłącznie umorzeniu wymienionych w tym przepisie składek, a nie innych należności składkowych, a więc w tym zakresie postępowanie nie jest bezprzedmiotowe. Następnie przedstawiono obszernie okoliczności, w jakich doszło do powstania zaległości składkowych oraz sytuację życiową, materialną i zdrowotną skarżącej i członków jej rodziny. Skarżąca dołączyła do skargi plik dokumentów na poparcie swych wywodów. Zakwestionowała też ustalenia faktyczne, wskazując, że pojazdy samochodowe dawno uległy kasacji i nie istnieją, zaś udział w wysokości 3/16 nieruchomości w Zagórzu oddała w nieodpłatne użytkowanie swej siostrze, która de facto jest właścicielką całości. Powołując się na te informacje skarżąca raz jeszcze podkreśliła, że nie jest w stanie uregulować tych zaległości. W oparciu o przedstawione wyżej zarzuty oraz ich uzasadnienie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne lub uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. 4. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi i ponownie przytoczył argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jednocześnie wskazując, że przy ponownym rozpoznawaniu sprawy uwzględnił prawomocne orzeczenie WSA w Gliwicach, wydane w tej sprawie 5. Przy piśmie z dnia 27 lutego 2014 r. skarżąca przesłała kolejne dokumenty obrazujące jej stan zdrowia oraz ponoszone wydatki. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga musi zostać uwzględniona, choć z innych, niż zarzucone w niej, powodów. Sąd bowiem nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, o czym stanowi art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.), dokonuje więc oceny zgodności zaskarżonej decyzji z wszelkimi przepisami prawa, mającymi zastosowanie w sprawie. W odniesieniu do decyzji, będącej przedmiotem niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego, Sąd w pierwszej kolejności dokonał jej oceny z punktu widzenia zgodności z art. 153 P.p.s.a. Przepis ten stanowi, że "ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia". W niniejszej spawie, w ocenie Sądu, organ wydał zaskarżoną decyzję z całkowitym zignorowaniem oceny prawnej i wskazań zawartych w wyroku o sygn. akt I SA/Gl 629/12. Ponownie bowiem utrzymał w mocy decyzję o umorzeniu postępowania w pełnym zakresie, mimo iż z uzasadnienia wyroku jednoznacznie wynikało iż umorzenie postępowania w odniesieniu do kwoty [...] zł jako bezprzedmiotowego nastąpiło z naruszeniem prawa, gdyż w stosunku do tych samych należności wydano jednocześnie decyzje merytoryczną – o odmowie ich umorzenia. Taki stan rzeczy powtórzył się obecnie, gdyż w rozpoznawanej równolegle sprawie o sygn. akt I SA/Gl 1125/13 wskazane wyżej należności były ponownie przedmiotem merytorycznego orzeczenia organu, który w znacznej części należności z tego tytułu umorzył. Skargę na decyzję merytoryczną organu Sąd oddalił wyrokiem z dnia 11 marca 2014 r. Uznał bowiem, że jej uchylenie li tylko ze względów proceduralnych (tożsamości przedmiotu jej rozstrzygnięcia z częścią decyzji o umorzeniu postępowania), przy niestwierdzeniu innych naruszeń prawa, nastąpiłoby na niekorzyść strony skarżącej. Powyższą nieprawidłowość można usunąć w ramach niniejszego postępowania sądowoadmisniatrcyjnego, poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji i wyraźne wskazanie organowi, że winien wyeliminować z obrotu prawnego tę część decyzji o umorzeniu postępowania, która odnosi się do należności objętych merytorycznym orzeczeniem nr [...] z dnia [...]. Raz jeszcze trzeba podkreślić, że obowiązujące przepisy nie dają żadnej podstawy do "dzielenia" sprawy z wniosku strony o umorzenie należności z tytułu składek na odrębne postępowania według poszczególnych przepisów mogących lub nie mogących mieć zastosowania w tej sprawie. Kwestia, które przesłanki będą podstawą rozstrzygnięcia, a których organ nie zastosuje, stanowić winno o treści wydanej decyzji i znaleźć odzwierciedlenie w jej uzasadnieniu. Sąd uznał za nienaruszające prawa rozstrzygnięcie o umorzeniu postępowania w oparciu o art. 30 u.s.u.s. w odniesieniu do składek finansowanych przez osoby ubezpieczone nie będące płatnikami tych składek. Zasadności tego orzeczenia strona zresztą nie kwestionowała, wskazując jedynie, że powołany przepis nie pozwala tylko na umorzenie samych składek, a nie pozostałych należności składkowych. Decyzja odnosi się do umorzenia postępowania w odniesieniu wyłącznie do składek, a zatem w tej części jest zgodna z prawem. Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji, jako wydanej z naruszeniem art. 153 P.p.s.a. oraz art. 105 K.p.a. Czyni to zbędnym odniesienie się do innych zarzutów skargi, tym bardziej, że są one ukierunkowane wyłącznie na kwestionowanie odmowy umorzenia należności składkowych, co nie jest przedmiotem zaskarżonej decyzji. Mając powyższe na uwadze Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1pkt 1 lit.c P.p.s.a.