I SA/Wa 2719/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Joanna Skiba Sędziowie: Sędzia WSA Dorota Apostolidis Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Protokolant referent stażysta Małgorzata Sieczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 marca 2014 r. sprawy ze skargi E. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy M. z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., po rozpatrzeniu odwołania E. M., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy M. z [...] r., nr [...] o odmowie przyznanie E. M.: świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką, opłacania składki na ubezpieczenie emerytalno-rentowe oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego. E. M. wnioskiem z 31 lipca 2013 r. wystąpiła o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego przewidzianego w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. – o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) w związku ze sprawowaną osobiście opieką nad niepełnosprawną córką –S. M. oraz powiązane z tym świadczeniem opłacanie składek na ubezpieczenie emerytalno-rentowe i zdrowotne. Córka wnioskodawczyni (urodzona [...] r.) legitymuje się wydanym [...] r. przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, która to niepełnosprawność istnieje od lutego 1998 r., a sam jej stopień datuje się od kwietnia 2007 r. W orzeczeniu tym zawarto wskazania o konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (pkt 7 i 8 wskazań). W następstwie rozpoznania tego wniosku Wójt Gminy M. decyzją z [...] r. odmówił wnioskodawczyni przyznania żądanych świadczeń, powołując się na niespełnienie określonego w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych warunku legitymowania się przez osobę, nad którą sprawowana jest opieka, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Od decyzji tej E. M. wniosła odwołanie wskazując, że z uwagi na zawarte w orzeczeniu o niepełnosprawności córki wskazania dotyczące zakresu niezbędnej opieki, spełnia przesłanki uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzją z [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., uznając odwołanie za niezasadne, utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy M. Odwołując się do treści art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych Kolegium wskazywało, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wymienionym w tym przepisie osobom, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Organ wyjaśnił jednocześnie, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydaje się dla osób, które ukończyły 16 rok życia. Natomiast dla osób, które nie ukończyły 16 roku życia wydaje się orzeczenie o niepełnosprawności. W tym stanie rzeczy wskazany w art. 17 ust. 1 powołanej ustawy warunek legitymowania się przez osobę wymagającą opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności odnosi się do osób, które ukończyły 16 rok życia – a taką jest córka wnioskodawczyni. Natomiast warunek legitymowanie się orzeczeniem o niepełnosprawności z wymienionymi wskazaniami dotyczy osób, które 16 roku życia nie ukończyły. Mając zatem na względzie wiek córki wnioskodawczyni i orzeczony w stosunku do niej umiarkowany stopień niepełnosprawności, Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji, że w sprawie nie został spełniony ww. warunek uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Na powyższą decyzję E. M. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając jej naruszenie: 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez jego błędną wykładnię, wedle której opiekunowi pełnoletniej osobie niepełnosprawnej nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli osoba nad którą sprawowana jest opieka legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem, że w stosunku do tej osoby istnieje konieczność stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz wskazaniem o konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna tej osoby w procesie jej leczenia i rehabilitacji – co skutkowało pozbawieniem skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca podnosiła, że w oparciu o orzeczenie o niepełnosprawności z [...] r. uzyskała poprzednio prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, które było wówczas orzeczone do 2015 r., a przepisy ustawy po jej nowelizacji, nie uległy zmianie w zakresie warunków po stronie osoby niepełnosprawnej. W oparciu o tak sformułowane i uzasadnione zarzuty wniosła ona o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga jest zasadna. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji był art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. – o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), który to przepis w ust. 1 stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Na gruncie takiego brzmienia przepisu organy wywodziły, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku dziecka, które ukończyło 16 rok życia jest legitymowanie się przez nie orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Choć nie zostało to wyartykułowane wprost w uzasadnieniach podjętych w niniejszej sprawie decyzji, pogląd ten jest rezultatem wykładni systemowej omawianego przepisu, przy której uwzględniono odmienny sposób orzekania o stanie niepełnosprawności przyjęty w ustawie z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2011 r. Nr 127, poz. 721 ze zm.) w zależności od tego czy dotyczy to osoby poniżej 16 roku życia, czy też starszej. W stosunku do drugiej grupy osób niepełnosprawnych wedle tej ustawy orzeczenie potwierdzające niepełnosprawność obligatoryjnie określa stopień niepełnosprawności (znaczny, umiarkowany, lekki), a w stosunku do pierwszej jedynie stwierdza zaliczenie do osób niepełnosprawnych (vide art. 4 i art. 4a ust. 1 powołanej ustawy). Tymczasem, zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie, taka wykładnia art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest błędna i prowadzi rezultatów sprzecznych z ratio legis tego przepisu, jakim jest wsparcie finansowe przez państwo osób rezygnujących lub niepodejmujących zatrudnienia w celu sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, które ze względu na tę dysfunkcję nie ma możliwości samodzielnej egzystencji względnie ma ją w znacznym stopniu ograniczoną i wymaga stałego wsparcie opiekuna w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji. Prowadzi także do nieuprawnionego różnicowaniem sytuacji prawnej opiekunów niepełnosprawnych dzieci, które charakteryzują się wspólna cechą relewantną (jaką w tym wypadku jest wywołany niepełnosprawnością brak możliwość samodzielnej egzystencji i konieczność stałego wsparcia innych osób), z tego tylko względu, że orzeczenie potwierdzające zaistnienie tej cechy w zależności od wieku dziecka określa lub nie stopień niepełnosprawności, a samo ustalenie tego stopnia następuje na poziomie niższym niż znaczny. W skrajnych przypadkach takie rozumienie przepisu jak przyjął organ prowadzić by mogło do absurdalnej sytuacji, w której opiekun dziecka niepełnosprawnego po ukończeniu przez nie 16 roku życia traciłby świadczenie z tego tylko względu, że ustalony w orzeczeniu stopień niepełnosprawności nie jest znaczny, choć skutki wywołane tą dysfunkcją nie uległy w tym czasie zmianie (nadal nie było ono zdolne do samodzielnej egzystencji i wymagało stałego wsparcia dotychczasowego opiekuna w zakresie rehabilitacji, leczenia i edukacji), co znajduje potwierdzenie w treści wskazań zawartych w orzeczeniu. W tym stanie przez "orzeczenie o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami (...)", o którym stanowi art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych rozumieć należy zarówno orzeczenie wydawane w stosunku do osób nieprzekraczających 16 roku życia, jak też orzeczenie o zaliczeniu osoby niepełnosprawnej do innego niż znaczny stopnień niepełnosprawności (np. umiarkowanego), o ile w treści takich orzeczeń zawarte zostały wskazania dotyczące konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna osoby niepełnosprawnej w procesie jej leczenia, rehabilitacji i edukacji. Takim orzeczeniem niewątpliwie legitymowała się S. M., co jest okolicznością niesporną w niniejszej sprawie. To zaś oznacza, że przy spełnieniu pozostałych przesłanek określonych w art. 17 powołanej ustawy (których w konsekwencji błędnej wykładnię ust. 1 ww. artykułu organ na gruncie niniejszej sprawy nie rozważał), opiekująca się nią matka – E. M., winna uzyskać prawo do żądanego świadczenia i powiązanego z nim świadczenia w postaci opłacenia składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz ubezpieczenie zdrowotne. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a , art. 135 oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ administracji, uwzględni przedstawioną wyżej wykładnię oraz dokona oceny zaistnienia pozostałych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i w zależności od poczynionych w tym zakresie ustaleń podejmie rozstrzygnięcie, którego skład orzekający obecnie nie przesądza.