II OZ 590/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt II SA/Po 1287/13 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi A. G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia obowiązku sporządzenia raportu oddziaływania inwestycji na środowisko postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt II SA/Po 1287/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi A. G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia obowiązku sporządzenia raportu oddziaływania inwestycji na środowisko. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że wnioskiem z dnia 20 stycznia 2014 r, złożonym na urzędowym formularzu, A. G. zwróciła się o przyznanie jej prawa pomocy poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 13 marca 2014 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazano, że skarżąca oświadczyła we wniosku z dnia 20 stycznia 2014 r., iż utrzymuje się z emerytury w kwocie 885 zł miesięcznie, która nie wystarcza nawet na jedzenie i potrzebne leki. Sama prowadzi swoje gospodarstwo domowe. Skarżąca zakreśliła rubryki dotyczące posiadanego majątku nieruchomego, zasobów pieniężnych, w tym oszczędności i wartościowych przedmiotów oraz stanu majątkowego osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Z uwagi na fakt, że wniosek skarżącej o przyznanie prawo pomocy był niepełny, zwrócono się do niej o uzupełnianie wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, tj. poprzez podanie wszystkich źródeł miesięcznych dochodów stałych, jak i dorywczych, jakie uzyskuje skarżąca i pozostałe osoby, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, i poparcie tych twierdzeń odpowiednimi dokumentami. Z akt sprawy wynika bowiem, że pod adresem zamieszkania skarżącej mieszkają jej synowie D. i D. (k. 43 akt sąd.). Nadto D. G. oświadczył, że aktem darowizny otrzymał od matki gospodarstwo rolne. Wezwano również skarżącą do przedłożenia wyciągów z jej rachunków bankowych za okres ostatnich 6 miesięcy wraz z informacją o zaciągniętych kredytach i pożyczkach oraz o zajęciach komorniczych. Zobowiązano ją do opisania posiadanych, dzierżawionych i sygn. akt II OZ 590/14 wynajmowanych nieruchomości, wraz z podaniem jakie przynoszą dochody i jakich kosztów wymaga ich utrzymanie. Wezwano także skarżącą do podania jakie posiada i użytkuje samochody oraz do przedstawienia szczegółowego spisu koniecznych kosztów bieżącego utrzymania rodziny. Powyższe wezwanie, prawidłowo doręczone dorosłemu domownikowi (synowi skarżącej D.) w dniu 20 lutego 2014 r. pozostało bez odpowiedzi. Tym samym oświadczenie skarżącej o braku wspólnego gospodarstwa domowego z innymi osobami pozostaje w sprzeczności w danymi wynikającymi z akt sprawy. Syn D., będący pełnomocnikiem skarżącej, mieszka z nią pod jednym adresem. Z adnotacji pocztowej wynika ponadto, że korespondencję do pełnomocnika odbiera dorosły domownik, brat D. Wspólne zamieszkanie z innymi osobami uzasadnia ocenę, że skarżąca wraz z nimi współtworzy wspólne gospodarstwo domowe. W konsekwencji dochody i obciążenia finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową skarżącej wnoszącej o przyznanie prawa pomocy. Syn skarżącej D. wskazał także, że prowadzi gospodarstwo rolne, zatem jego sytuacja finansowa ma istotny wpływ na możliwości płatnicze skarżącej. Wyjaśnienia wymagało zatem również jaki majątek posiada oraz jakie dochody uzyskuje drugi syn skarżącej (D.). Mimo wezwania, skarżąca nie złożyła żadnych dodatkowych oświadczeń, co do stanu rodzinnego, majątkowego i finansowego, a także nie przedłożyła żadnych dokumentów źródłowych, które umożliwiłyby ocenę, czy jej sytuacja finansowa uzasadnia przyznanie prawa pomocy chociażby w części. Wniosek skarżącej o prawo pomocy nie zawierał, bowiem pełnej informacji dotyczącej zdolności do poniesienia kosztów sądowych i wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru, nie odzwierciedla zatem pełnej i rzeczywistej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej wnioskodawczyni. Niemożliwe okazało się zatem poczynienie ustaleń faktycznych, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja rodzinna i finansowa wnioskodawczyni nie pozwala na pokrycie kosztów postępowania, co musiało skutkować odmową przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 3 kwietnia 2014 r. (data prezentaty) skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia z dnia 13 marca 2014 r. sygn. akt II OZ 590/14 W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że żądane dokumenty były już wcześniej przesyłane do sądu w związku z toczącymi się wtedy postępowaniami. Dlatego też skarżąca uznała, że ponowne przekazywanie tych dokumentów byłoby niecelowe, gdyż są one znane sądowi z urzędu. Błędnie ponadto uznano, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze swoimi synami. Wprawdzie osoby te są zameldowane pod jednym adresem, lecz nie zmienia to faktu, że każda z nich prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, a odbiór korespondencji przez inne osoby niż adresat ma jedynie charakter grzecznościowy z uwagi na znaczne oddalenie urzędu pocztowego (7 km). Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że oświadczenia złożone przez skarżącą okazały się niewystarczające do oceny, czy zostały spełnione warunki, od których zależy przyznanie prawa pomocy. Przede wszystkim Sąd I instancji podkreślił, że w istocie żadne z twierdzeń skarżącej nie zostało odpowiednio uprawdopodobnione. Nawet deklarowana przez nią wysokość emerytury nie została potwierdzona chociażby pismem właściwego organu ubezpieczeń społecznych, zeznaniem podatkowym czy wydrukiem operacji dokonywanych na rachunku bankowym. Podobnie żadnego oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym nie znajdują oświadczenia skarżącej co do posiadanego majątku ruchomego i nieruchomego oraz środków finansowych, jakimi ona dysponuje. Brak tych danych uniemożliwia, w ocenie Sądu I instancji rzetelną weryfikację sytuacji majątkowej skarżącej. Sąd I instancji podkreślił, że ocena możliwości pokrycia kosztów postępowania dokonywana jest z perspektywy aktualnej sytuacji majątkowej wnioskodawcy. W tym celu niezbędne jest uzyskanie bieżących, a nie historycznych, informacji obrazujących obecny i rzeczywisty stan finansów osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Dlatego też, wbrew twierdzeniom skarżącej, nie jest co do zasady możliwe poprzestanie w tym zakresie jedynie na dokumentach archiwalnych, przesłanych w toku poprzednio rozpatrywanych spraw. Nie można bowiem z góry wykluczyć, że w międzyczasie dojdzie do zmiany sytuacji majątkowej wnioskodawcy. sygn. akt II OZ 590/14 Sąd I instancji wskazał, że taki przypadek mógł wystąpić w rozpatrywanej sprawie. Z oświadczeń składanych w toku poprzednio rozpatrywanych spraw wynika bowiem w szczególności, że skarżąca prowadziła wspólne gospodarstwo domowe ze swoimi synami, czemu aktualnie zaprzecza (zob. postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 22 czerwca 2011 r, sygn. akt II SA/Po 872/08; postanowienie NSA z dnia 21 lipca 2009 r., sygn. akt II OZ 609/09; postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 17 stycznia 2008 r., sygn. akt II SA/Po 301/07 - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa. gov.pl). Sąd I instancji zaznaczył, że obowiązek wykazania okoliczności przemawiających za przyznaniem prawa pomocy spoczywa na osobie wnioskodawcy i to on ponosi negatywne konsekwencje nie wywiązania się z powyższego obowiązku. Na podstawie informacji przekazanych przez skarżącą nie można w istocie jednoznacznie ustalić, że spełnienia ona warunki, od których zależy zwolnienie od kosztów postępowania i ustanowienie adwokata. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca i wskazała, ze Sąd z jednej strony twierdzi, że mimo, iż oświadczone zostało, że nie doszło do żadnych zmian w stanie majątkowym skarżącej, nie dał mu wiary uznając, że w między czasie mogło dojść do istotnych zmian w stanie majątkowym wnioskodawczyni, z drugiej strony stanowczo Sąd wskazuje, że wnioskodawczyni tworzy wspólne gospodarstwo domowe opierając się na starych sprawach sprzed 6 lat, stąd wywód Sądu jest niespójny i wybiórczy, Sąd bowiem jednym faktom nie dał wiary, a inne, mimo że miały miejsce wiele lat temu, przyjął jako podstawę rozstrzygnięcia. Skarżąca wniosła o uchylenie postanowienia WSA w Poznaniu i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa do pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powyższego wynika więc, że instytucja zwolnienia od kosztów ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sygn. akt II 02 590/14 sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. W niniejszej sprawie skarżąca oświadczyła, że posiada stały dochód w wysokości 885 zł miesięcznie, nie wskazała żadnych osób, pozostających na jej utrzymaniu. Wezwanie o uzupełnienie informacji w zakresie stanu finansowego i majątkowego z dnia 14 lutego 2014r. pozostawiła bez odpowiedzi. W tej sytuacji zasadnie Sąd I instancji wywiódł, że oświadczenia złożone przez skarżącą uznać należy za niewystarczające do dokonania oceny , czy spełnione zostały warunki, od których zależy przyznanie prawa pomocy. Skoro, to na skarżącej ciążył obowiązek określenia w sposób pełny jej sytuacji majątkowej oraz finansowej, wszelkie niejasności w tym zakresie skutkować musiały odmową przyznania prawa pomocy. Postanowienie odmawiające skarżącej przyznania prawa pomocy uznać należało za odpowiadające prawu. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. w związku z art. 197§1 i 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.