II GZ 12/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Krystyna Anna Stec po rozpoznaniu w dniu 27 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia C. Spółki z o.o. w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. z dnia 27 listopada 2014 r. sygn. akt III SA/Łd 90/14 w zakresie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi C. Spółki z o.o. w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] grudnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 27 listopada 2014 r., sygn. akt III SA/Łd 90/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. odmówił C. Sp. z o.o. w W. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tej spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] grudnia 2013 r. w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej w związku z urządzaniem gry na automatach poza kasynem gry bez wymaganego zezwolenia. W uzasadnieniu wniosku skarżąca spółka podniosła, że aktualnie nie posiada żadnych środków finansowych, które pozwoliłyby na pokrycie kosztów sądowych. Decyzjami administracyjnymi została pozbawiona całego swojego majątku. Zamknięte zostały salony gier należące do spółki, a znajdujące się w nich automaty wraz ze znajdującą się w nich gotówką zostały zabezpieczone. Bilans wskazuje wyłącznie stratę, w związku z czym spółka nie posiada środków na wpis sądowy od skargi. Obecnie spółka nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej. W oświadczeniu o majątku i dochodach spółka wskazała, że wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych wynosi 4 000 000 zł, a wartość jej środków trwałych (według bilansu za ostatni rok) 5 841 741,70 zł. W ubiegłym roku obrotowym spółka wykazała stratę w kwocie 4 341 561,56 zł, a stan posiadanych przez nią dwóch rachunków bankowych jest zerowy. W odpowiedzi na wezwanie referendarza skarżąca spółka złożyła: sprawozdanie finansowe za rok 2012, zestawienie aktywów, bilans rachunków zysków i strat za 2012 r., zestawienie zobowiązań niezapłaconych według stanu na 30 czerwca 2013 r., zestawienie automatów zajętych przez organy celne, kserokopie deklaracji VAT-7 za okres od sierpnia do listopada 2013 r. Ponadto spółka wyjaśniła, że w umowie spółki nie został ustalony obowiązek dokonywania dopłat przez jej wspólników. W piśmie tym skarżąca spółka stwierdziła, że w załączeniu przesyła kserokopie tytułów wykonawczych, których jednak nie przedstawiła. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. odmówił skarżącej spółce przyznania prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 12 sierpnia 2014 r., sygn. akt II GZ 406/14 uchylił postanowienie Sądu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Ł., uznając, że Sąd pierwszej instancji oparł się wyłącznie na danych wynikających ze sprawozdania finansowego spółki za 2012 r. – bez skonfrontowania ich z dokumentami dotyczącymi sytuacji finansowej spółki w 2013 r. ani z jej oświadczeniami wskazującymi na cofnięcie zezwoleń na prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie gier, zabezpieczenie kilkuset automatów, zamknięcie licznych punktów gier, w których spółka prowadziła swoją działalność. Ocena taka nie została uznana za rzetelną. Wykonując wskazania Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w ww. postanowieniu z dnia 12 sierpnia 2014 r., zarządzeniem z dnia 3 października 2014 r. Sąd wezwał skarżącą spółkę w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy do złożenia: zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wysokości osiągniętych w latach 2012 i 2013 dochodów, wysokości przychodów i kosztów ich uzyskania, poświadczonych za zgodność z oryginałem odpisów zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób prawnych za lata 2012 i 2013, poświadczonych za zgodność z oryginałem kopii deklaracji dla podatku od towarów i usług, podatku akcyzowego, podatku od gier za ostatnie 6 kolejnych okresów rozliczeniowych bezpośrednio poprzedzających doręczenie wezwania albo zaświadczenia z właściwych organów podatkowych potwierdzających nieskładanie takich deklaracji w tym okresie, informacji o posiadanych przez spółkę nieruchomościach (powierzchnia, przeznaczenie), dokumentów potwierdzających fakt prowadzenia w stosunku do skarżącej spółki postępowań egzekucyjnych, zabezpieczających, w tym odpisów postanowień organu egzekucyjnego, wskazania, w jakich konkretnie sprawach skarżąca spółka jest aktualnie jeszcze zobowiązana uiścić opłaty sądowe poprzez wskazanie ich sygnatur oraz wysokości opłat sądowych, sprawozdania finansowego za 2013 r., wyciągów lub wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych spółki z okresu ostatnich, kolejnych 3 miesięcy poprzedzających bezpośrednio doręczenie wezwania, dokumentów potwierdzających ich zajęcie, likwidację we wskazanym okresie, zestawienia należności i zobowiązań spółki według stanu na koniec września 2014 r., innych dokumentów potwierdzających obciążenia i zobowiązania finansowe spółki, udzielenia niezbędnych wyjaśnień w powyższym zakresie. Stosowne wezwanie doręczono skarżącej spółce w dniu 13 października 2014r., lecz pomimo upływu zakreślonego w nim terminu skarżąca spółka nie przedłożyła żadnego z wyżej wymienionych dokumentów ani też nie złożyła wyjaśnień. Wojewódzki Sąd Administracyjny Ł. uzasadniając zaskarżone obecnie postanowienie stwierdził, że w postanowieniu z dnia 12 sierpnia 2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na obowiązek podmiotu składającego wniosek o przyznanie prawa pomocy uprawdopodobnienia i udokumentowania oświadczeń zawartych we wniosku. W rozpatrywanej sprawie skarżąca spółka nie dopełniła tego obowiązku. Nie uprawdopodobniła i nie udokumentowała w sposób rzetelny swoich oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Dokumenty na poparcie swoich twierdzeń przedstawiła w sposób wybiórczy, niepełny. Uniemożliwiło to sądowi ocenę jej rzeczywistej sytuacji finansowej. Przede wszystkim spółka nie wykonała kierowanych do niej wezwań do przedstawienia określonych w opisanych wyżej wezwaniach dokumentów umożliwiających ocenę jej aktualnej sytuacji finansowej. Dotyczy to w szczególności dokumentów dotyczących 2013 i 2014 r. Skarżąca odpowiedziała jedynie w części na wezwanie referendarza sądowego, nie załączając poświadczonych za zgodność z oryginałem odpisów zeznań podatkowych w podatku od osób prawnych za rok 2012 oraz stosownego zaświadczenia z urzędu skarbowego o wysokości osiągniętych w roku 2013 dochodów, wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez spółkę, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. Nie odpowiedziała także na wezwanie referendarza do przedstawienia, w przypadku gdyby rachunki te były zajęte, potwierdzającego ten fakt zaświadczenia wystawionego przez bank, informującego o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z nich – stosownego zaświadczenia wystawionego przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku. Nie przekazała informacji o otrzymywanej ewentualnie pomocy publicznej. Brak też było jakichkolwiek wyjaśnień w przedmiocie wskazania tytułu prawnego do nieruchomości stanowiącej siedzibę spółki oraz udokumentowania wysokości ponoszonych z tego tytułu kosztów. Załączone do pisma z dnia 27 lutego 2014 r. kopie deklaracji VAT-7 dotyczyły jedynie czterech miesięcy, a nie sześciu, przy czym nie obejmowały one grudnia 2013 r. i stycznia 2014 r., chociaż wezwanie dotyczyło "ostatnich sześciu miesięcy", zaś w dacie złożenia tego pisma upłynął już termin ich złożenia. Spółka nie wyjaśniła też przyczyn z powodu, których nie w pełni wykonała to wezwanie. Do pisma tego nie zostały załączone żadne kserokopie tytułów wykonawczych, które miałby świadczyć o tym, że toczą się przeciwko skarżącej spółce jakieś postępowanie egzekucyjne. Kolejne dwa wezwania do przedłożenia dokumentów i złożenia wyjaśnień pozostały bez odpowiedzi. Skarżąca spółka nie udzieliła żadnych wyjaśnień i nie przedstawiła zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wysokości osiągniętych w latach 2012 i 2013 dochodów, wysokości przychodów i kosztów ich uzyskania, poświadczonych za zgodność z oryginałem odpisów zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób prawnych za lata 2012 i 2013, poświadczonych za zgodność z oryginałem kopii deklaracji dla podatku od towarów i usług, podatku akcyzowego, podatku od gier za ostatnie 6 kolejnych okresów rozliczeniowych bezpośrednio poprzedzających doręczenie wezwania albo zaświadczenia z właściwych organów podatkowych potwierdzających nieskładanie takich deklaracji w tym okresie, informacji o posiadanych przez spółkę nieruchomościach (powierzchnia, przeznaczenie), dokumentów potwierdzających fakt prowadzenia w stosunku do skarżącej spółki postępowań egzekucyjnych, zabezpieczających, w tym odpisów postanowień organu egzekucyjnego, sprawozdania finansowego za 2013 r., wyciągów lub wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych spółki z okresu ostatnich, kolejnych 3 miesięcy poprzedzających bezpośrednio doręczenie wezwania, dokumentów potwierdzających ich zajęcie, likwidację we wskazanym okresie, zestawienia należności i zobowiązań spółki według stanu na koniec września 2014 r., innych dokumentów potwierdzających obciążenia i zobowiązania finansowe spółki; nie wskazała, w jakich konkretnie sprawach jest aktualnie jeszcze zobowiązana uiścić opłaty sądowe poprzez wskazanie ich sygnatur oraz wysokości opłat sądowych. Z oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że kapitał zakładowy spółki wynosi 4.000.000 zł, zaś wartość środków trwałych to 5 841 741,70 zł. Za ostatni rok obrotowy spółka miała ponieść stratę w wysokości 4 341 561,56 zł. Tymczasem według złożonego przez spółkę sprawozdania finansowego sporządzonego na 31 grudnia 2012 r. aktywa spółki wyniosły łącznie 9 996 815,38 zł, w tym zapasy 23 067,43 zł, należności krótkoterminowe 129 931,82 zł, krótkoterminowe aktywa finansowe stanowiące środki pieniężne w kasie i na rachunkach 2 312 592,45 zł, krótkoterminowe rozliczenia między okresowe 142 588, 52 zł, zaś wartość aktywów trwałych 7 388 635,16 zł, w tym wartość środków trwałych w postaci gruntów (w tym prawo użytkowania wieczystego gruntu) 5 841 741,70 zł, budynki, lokale i obiekty inżynierii lądowej i wodnej 1 316 268,79 zł, urządzenia techniczne i maszyny 362 066,01 zł, środki transportu 10 908,21 zł, inne środki trwałe 4 152 498,69 zł, środki trwałe w budowie 311 442,96 zł, inwestycje długoterminowe – nieruchomości 1 204 205,34 zł. Przychody netto ze sprzedaży i zrównane z nimi wyniosły 209 445 238,25 zł. Wykazana przez spółkę strata w kwocie 4 341 563,56 zł nie była wynikiem zdarzeń nadzwyczajnych, lecz była to strata istniejąca już w latach poprzednich i w 2012 r. uległa ona znacznemu, ponad pięciokrotnemu zmniejszeniu z kwoty 21 858 650,55 zł na początek okresu do 4 341 563,56 zł na dzień 31 grudnia 2012 r. W sprzeciwie skarżąca spółka wskazała jeszcze niższą kwotę straty na dzień 31 marca 2013 r. – "3 600 963,04 zł". Sytuacja finansowa wynikająca z tego sprawozdania finansowego świadczy o tym, że w 2012 r. skarżąca spółka prowadziła działalność na dużą skalę, z której uzyskiwała znaczne przychody i dysponowała znacznym majątkiem, w tym nieruchomościami. Wykazanie straty przez spółkę nie może stanowić przesłanki uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, skoro sam przedstawiony przez spółkę bilans wskazuje, że jej kondycja finansowa była na tyle dobra, że strata uległa znacznemu zmniejszeniu nawet w stosunku do początku 2012 r. i uległa ona dalszemu zmniejszeniu w ciągu kolejnych trzech miesięcy 2013 r. (styczeń – marzec). Odnośnie do sytuacji finansowej skarżącej spółki w 2013 r. Sąd I instancji zauważył, że mimo kierowanych do niej trzech wezwań, nie wykazała ona, iż jej sytuacja ulegała radykalnej zmianie na niekorzyść. Skarżąca spółka nie przedstawiła żadnych dokumentów źródłowych potwierdzających jej twierdzenia. Powołując się na okoliczności wynikające z akt sprawy, a także wiadome Sądowi z urzędu z akt skarżącej w innych sprawach, wywiódł, że fakty te świadczą, iż w 2013 r. skarżąca spółka kontynuowała prowadzenie działalności gospodarczej. Podejmowała bowiem działania biznesowe skutkujące obowiązkiem zapłaty podatku od towarów i usług. Prawdziwych rozmiarów tej działalności, pomimo wezwań, jednak nie ujawniła. Co więcej, z samego sprawozdania finansowego za 2012 r. wynika, że skarżąca spółka uzyskuje także przychody z innych gier prowadzonych w kasynie oraz ze sprzedaży walut w kantorze i najmu lokali. Skarżąca spółka nie wykazała tymczasem, aby wszystkie zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie gier zostały jej cofnięte, a salony gier zamknięte. Nie wykazała też stosownym zaświadczeniem, iż nie odprowadza podatku od gier (wezwanie z dnia 7 października 2014 r.). Nadto nawet okoliczność zabezpieczenia 300 automatów do gier przez organy celne, nie świadczy jeszcze o tym, że były to wszystkie automaty do gier, którymi dysponowała skarżąca spółka. Sąd stwierdził też, że dokumenty zebrane w aktach sprawy wskazują, że do środków trwałych spółki zalicza się także inne urządzenia techniczne i maszyny. WSA zwrócił uwagę, na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych przez zobowiązanie wspólników do dopłat na podstawie art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2000 r. Nr 94, poz. 1037 ze zm.). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej o charakterze cywilnoprawnym, nie mogą mieć przy tym pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. Podsumowując Sąd I instancji uznał, że przyznanie spółce prawa pomocy stanowiłoby nadużycie tej instytucji i naruszałoby nie tylko przepisy p.p.s.a., ale również art. 84 Konstytucji RP, ponieważ stanowiłoby nieuzasadnione odstąpienie od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych. Zażalenie na to postanowienie wniosła C. Sp. z o.o. Postanowieniu zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przez błędną ocenę dołączonych do wniosku dokumentów i nieuprawnione przyjęcie, że skarżąca nie wykazała że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu zażalenia spółka powieliła argumentacje przedstawioną w sprzeciwie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Jego przyznanie jest uwarunkowane wykazaniem przez wnioskodawcę, że jego sytuacja majątkowa i zdolności płatnicze nie są wystarczające dla poniesienia pełnych kosztów postępowania przed sądem. W przypadku osoby prawnej oznaczać to będzie wykazanie sytuacji uniemożliwiającej jej realne wygospodarowanie środków finansowych niezbędnych na pokrycie pełnych kosztów postępowania przed sądem administracyjnym, mimo generalnej zasady ponoszenia przez strony postępowania kosztów swojego uczestnictwa w procesie (art. 199 p.p.s.a.). Z przytoczonej powyżej regulacji wynika zatem, iż o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę obowiązek wskazania obiektywnie istniejących przesłanek zwolnienia skarżącego z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, które poddane są ocenie sądu. Sąd rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy musi wyczerpująco odnieść się do przytoczonych przez wnioskodawcę okoliczności oraz wyjaśnić, z jakich powodów wniosek skarżącego zasługuje bądź nie zasługuje na uwzględnienie, co w niniejszej sprawie wojewódzki sąd administracyjny uczynił. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji w celu pełnej realizacji zaleceń sformułowanych w postanowieniu NSA z dnia 12 sierpnia 2014 r. zasadnie skierował do spółki wezwanie do przedstawienia szczegółowo wymienionych dokumentów umożliwiających ocenę aktualnej sytuacji finansowej skarżącej w latach 2013 i 2014 r. jak i skonfrontowanie danych finansowych z 2012 i 2013 roku w celu ustalenia tendencji w działalności spółki. Spółka nie odpowiedziała na wezwanie Sądu. W konsekwencji WSA dokonał szczegółowej oceny sytuacji finansowej w oparciu o dane przedstawione przez spółkę w tej i innych sprawach przed tym Sądem, a także mając na uwadze milczenie skarżącej wobec skierowanych do niej wezwań. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, za zasadne i szczegółowo uzasadnione należy uznać przyjęcie przez Sąd I instancji, że Spółka nie wykazała, iż zmaga się z groźbą niewypłacalności, a jej sytuacja ulegała radykalnej zmianie na niekorzyść w 2013 r. Nie udokumentowała dokumentami źródłowymi, pomimo wezwań, swojej sytuacji finansowej w 2014 r. Nie przedstawiła zatem dokumentów potwierdzających, że według bilansu na dzień 30 czerwca 2013 r. kapitał własny wynosi – 25 801 177,15 zł, z czego krótkoterminowe zobowiązania wynoszą kilkanaście milionów zł; stan środków pieniężnych w kasie i na rachunkach wynosił w dniu 31 marca 2013 r. 1 239,20 zł, a strata netto 3 600 963,04 zł. Spółka wybiórczo dokumentowała okoliczności mające świadczyć o zmianie jej sytuacji w 2013 r., która miała mieć związek z cofnięciem zezwoleń na prowadzenie działalności w zakresie gier i zabezpieczeniem automatów przez organy, a także nie wykazała, że zaprzestała prowadzenia działalności mimo tych okoliczności. Odnosząc się do faktu niezapłacenia faktur na kwotę 5 665 154, 17 zł według stanu na dzień "30 czerwca 2013 r." Sąd I instancji zasadnie uznał, że okoliczność ta nie dowodzi jeszcze, że sytuacja finansowa skarżącej w momencie złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy (w styczniu 2014 r.) i w okresie późniejszym nie pozwalała jej uregulować należności z nich wynikających. Wprawdzie w deklaracjach VAT-7 za sierpień i wrzesień 2013r. jako podstawę opodatkowania podatkiem od towarów i usług spółka wskazała kwotę 0 zł, lecz w deklaracjach za październik i listopad 2013 r. wykazaną podstawę opodatkowania tym podatkiem stanowiły już odpowiednio kwoty 220 000 zł i 35 200 zł. Podobnie w deklaracjach VAT-7 za grudzień 2013 r. i luty 2014 r., które spółka złożyła w sprawie sygn. akt I SA/Łd 186/14, ubiegając się o przyznanie prawa pomocy, wykazana została podstawa opodatkowania odpowiednio w kwotach 22 000 zł i 24 000 zł. Sąd I instancji z urzędu powziął wiedzę, że w kwietniu 2013 r. przychody operacyjne spółki wyniosły ponad 360 000 zł, w maju 2013 r. – ponad 66 000 zł, a w czerwcu 2013 r. – ponad 180 000 zł. Z deklaracji VAT-7 za maj i czerwiec 2013 r. wynikało zaś, że jeszcze w tych miesiącach, mimo zamknięcia salonów gier, spółka dokonywała transakcji handlowych – w maju 2013 r. sprzedaż wyniosła 65 094 zł, zaś w czerwcu 2013 r. 10 770 zł. Zdaniem sądu okoliczności te świadczą o tym, że w 2013 r. skarżąca spółka kontynuowała prowadzenie działalności gospodarczej. W takiej sytuacji zasadnie Sąd I instancji doszedł do przekonania, posiłkując się danymi przedstawionymi przez skarżącą, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet mimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego. Skarżąca w zażaleniu również nie wskazała nowych okoliczności, które, w myśl obowiązującej regulacji prawnej, mogłyby przesądzić o spełnieniu przesłanek do zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Okoliczność, iż skarżąca nie jest zadowolona z rozstrzygnięcia nie może świadczyć o podstawie uchylenia tego orzeczenia Wobec powyższego, z uwagi na fakt, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nie naruszył prawa wydając zaskarżone postanowienie jak również wobec braku podstaw do uchylenia skarżonego postanowienia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 1 i § 2 tej ustawy, orzekł jak w sentencji.