II FZ 719/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia I.sp. z o.o. z siedzibą w G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 kwietnia 2014 r., sygn. akt I SA/Gl 1771/13 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi I. sp. z o.o. z siedzibą w G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia 23 października 2013 r., nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej jako: "WSA" ), sygn. akt I SA/Gl 1771/13 w sprawie ze skargi I. Sp. z o.o. w G. (dalej jako: "Spółka" bądź "Skarżąca"), na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia 23 października 2013 r. w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, odmówił Spółce przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Podstawą prawną powyższego orzeczenia był art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."). Jak wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, Spółka w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi. Pismem z dnia 10 lutego 2014 r. referendarz sądowy wezwał Skarżącą do złożenia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia bez rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie Skarżąca złożyła w terminie wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że w wyniku działań organów podatkowych zostały zablokowane wszystkie jej konta bankowe, co uniemożliwia jej pozyskanie i dysponowanie środkami finansowymi. Ich brak uniemożliwia też wniesienie wpisu. Wszystkie środki ruchome zostały zajęte przez komorników. W oświadczeniu o majątku i dochodach Skarżąca podała, że kapitał zakładowy (majątek lub środki finansowe) Spółki stanowi kwota 6.000.000 zł. Wartość środków trwałych wyniosła 781.918 zł. Spółka poniosła stratę w wysokości 110.628,86 zł. Posiada ona – w świetle oświadczenia – jeden rachunek bankowy, którego saldo – na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku – wyniosło 0 zł. Następnie, pismem z dnia 27 lutego 2014 r., referendarz sądowy wezwał Skarżącą do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie: 1) odpisu sprawozdania finansowego Skarżącej (bilansu, rachunku zysków i strat, informacji dodatkowej) za rok obrotowy 2012; 2) bilansu i rachunku zysków i strat za 2013 r., a w przypadku ich braku, dokumentów obrazujących sytuację finansową, sporządzonych na podstawie danych finansowych za ten okres (zestawienie zmian w kapitale własnym, rachunek przepływów pieniężnych itp.); 3) aktualnej ewidencji środków trwałych Skarżącej; 4) odpisu zeznania podatkowego Skarżącej w podatku dochodowym od osób prawnych za rok 2012 i za 2013 r., jeśli zostało sporządzone; 5) odpisów deklaracji Skarżącej na podatek od towarów i usług za ostatnie trzy miesiące; 6) odpisu raportów kasowych Skarżącej za trzy ostatnie miesiące; 7) wyciągów i wykazów z rachunków bankowych posiadanych przez Skarżącą, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W razie, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić zaświadczenia wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty. Jednocześnie pouczono Skarżącą, że niezastosowanie się do wezwania w zakreślonym terminie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez Skarżącą przesłanek przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie Spółka, w piśmie z dnia 12 marca 2014 r., poinformowała, że "żądane dokumenty nie będą stanowiły informacji o możliwości zapłaty żądanej kwoty. Jest to fikcja, która ma uzasadniać odmowę zwolnienia, aby ochronić naruszający prawo organ administracji". Spółka oświadczyła, że nie będzie brała udziału "w tworzeniu tej fikcji" i dlatego nie wysyła żądanych dokumentów. Postanowieniem z dnia 19 marca 2014 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Na powyższe postanowienie Spółka, pismem z dnia 1 kwietnia 2014 r., złożyła sprzeciw, w którym wniosła o uchylenie postanowienia i zwolnienie od kosztów sądowych. WSA ocenił, że wniosek Spółki o zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługiwał na uwzględnienie. Dokonując analizy akt sprawy Sąd wskazał, że Skarżąca nie wykonała skierowanego do niej wezwania, a w konsekwencji nie przedłożyła dokumentów, od których zależało rozstrzygnięcie odnośnie jej wniosku. Dokumentów tych nie dołączyła również do sprzeciwu. WSA podniósł, że to na Spółce ciążył obowiązek wykazania, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, a niewykonanie powyższego obowiązku skutkowało niekorzystnym dla niej rozstrzygnięciem. WSA zwrócił ponadto uwagę, że same zapewnienia Spółki, iż znajduje się w trudnej sytuacji nie mogły stanowić podstawy do oceny jej sytuacji majątkowej, a także nie były wystarczające do przyznania prawa pomocy. WSA zauważył nadto, że Skarżąca pomimo wskazywanych trudności, skądinąd nieudokumentowanych, nie znajduje się w stanie likwidacji, co wynika z przedłożonego do akt Krajowego Rejestru Sądowego, a ze złożonego we wniosku oświadczenia Spółki o wysokości kapitału zakładowego oraz wartości środków trwałych wynika że jej majątek jest wielokrotnie wyższy od kwoty wpisu od skargi. WSA zwrócił również uwagę, że w orzecznictwie podkreślany jest wyjątkowy charakter prawa pomocy, przyjmując że osoba prawna dysponująca wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie mieści się w hipotezie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Sąd odnotował również, że Skarżąca nie udokumentowała podniesionej we wniosku okoliczności, iż posiadane przez nią aktywa trwałe stanowią przedmiot zajęcia w toku postępowania egzekucyjnego, czego nie potwierdzają także akta administracyjne, a poniesione przez Spółkę straty za ostatni rok obrotowy nie uzasadniały, w ocenie WSA, przyznania prawa pomocy. W złożonym na powyższe postanowienie zażaleniu Spółka lakonicznie stwierdziła, że wnosi o jego uchylenie i zwolnienie jej z kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie Spółki nie zasługuje na uwzględnienie, w związku z czym podlega oddaleniu. Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i art. 246 § 2 pkt 2 powołanej ustawy, prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą prawną, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania. Na gruncie niniejszej sprawy należy podzielić stanowisko WSA, który nie znalazł podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z dnia 27 lutego 2014 r. referendarz sądowy wezwał Skarżącą do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie: 1) odpisu sprawozdania finansowego Skarżącej (bilansu, rachunku zysków i strat, informacji dodatkowej) za rok obrotowy 2012; 2) bilansu i rachunku zysków i strat za 2013 r., a w przypadku ich braku, dokumentów obrazujących sytuację finansową, sporządzonych na podstawie danych finansowych za ten okres (zestawienie zmian w kapitale własnym, rachunek przepływów pieniężnych itp.); 3) aktualnej ewidencji środków trwałych Skarżącej; 4) odpisu zeznania podatkowego Skarżącej w podatku dochodowym od osób prawnych za rok 2012 i za 2013 r., jeśli zostało sporządzone; 5) odpisów deklaracji Skarżącej na podatek od towarów i usług za ostatnie trzy miesiące; 6) odpisu raportów kasowych Skarżącej za trzy ostatnie miesiące; 7) wyciągów i wykazów z rachunków bankowych posiadanych przez Skarżącą, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W razie, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić zaświadczenia wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty. Jednocześnie pouczono Skarżącą, że niezastosowanie się do wezwania w zakreślonym terminie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez Skarżącą przesłanek przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wskazane wezwanie Spółka nie przesłała żadnej informacji. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższe okoliczności przesądzają o prawidłowości zaskarżonego postanowienia WSA. Po pierwsze, Spółka nie wykonała wezwania Sądu, na co wskazują zestawione ze sobą ww. okoliczności. Po drugie, dokumenty objęte wezwaniem WSA należy ocenić jako adekwatne do potrzeby ustalenia przez Sąd sytuacji majątkowej Spółki. W oparciu o doświadczenie życiowe można niewątpliwe stwierdzić, że są to dokumenty powszechnie prowadzone przez podmioty gospodarcze, zatem zarząd Spółki nie powinien napotkać żadnych poważniejszych trudności w przygotowaniu należytej dokumentacji i przedłożeniu jej Sądowi. W świetle powyższej oceny należy podkreślić, że w rozpoznawanej sprawie Spółka nie wykazała w sposób należyty, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Przyznanie tego prawa, jako odstępstwo od zasady partycypacji strony w kosztach postępowania sądowego (art. 199 p.p.s.a.), może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. (por. np. postanowienia NSA: z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 185/10, z dnia 19 maja 2010 r., II FZ 156/10, publik. http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Zgodnie z ww. przepisem ustawy, ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użytych w tym przepisie słów "...gdy wykaże..." wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 694). Uwzględniając bezzasadność argumentacji Spółki w zażaleniu oraz aprobatę dla oceny WSA, co do wniosku Spółki i jej dalszego postępowania w sprawie, w związku z ciążącym na niej, na mocy art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a, obowiązkiem wykazania zasadności przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, Naczelny Sąd Administracyjny, mając na uwadze art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.