II GZ 210/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wojciech Kręcisz po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia I. Sp. z o.o. w G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 stycznia 2014 r. sygn. akt V SA/Wa 2298/13 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. Sp. z o.o. w G. na postanowienie Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 19 marca 2014 r., sygn. akt V SA/Wa 2298/13 odmówił I. Spółce z o.o. w G. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tej spółki na postanowienie Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. Z uzasadnienia postanowienia wynika, że Sąd I instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia. Zarządzeniem z dnia [...] grudnia 2013 r. Przewodniczący Wydziału V WSA w Warszawie wezwał I. Spółkę z o.o. w G. - dalej: skarżąca lub Spółka - do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł, zakreślając termin 7 dni na jego wykonanie, pod rygorem odrzucenia skargi. Pismem z dnia [...] grudnia 2013 r. I. Spółka z o.o. w G. wniosła o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazano, iż kapitał zakładowy Spółki wynosi [...] zł, natomiast wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok – [...] zł. Podano również, że wysokość straty za ostatni rok obrotowy wynosi [...] zł. W uzasadnieniu wyjaśniono, iż skarżącej spółce zablokowano wszystkie konta bankowe, uniemożliwiając pozyskanie i dysponowanie środkami finansowymi. Ich brak uniemożliwia wniesienie wpisu. Środki ruchome zostały zajęte przez komorników. Spółka nie posiada aktywnych rachunków bankowych. Nie posiada nieruchomości i nie jest w upadłości. Bieżącą działalność finansuje z pożyczek inwestora zewnętrznego. Postanowieniem z dnia 19 marca 2014 r. WSA w Warszawie na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.) dalej powoływanej jako "p.p.s.a." odmówił spółce przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd I instancji stwierdził, że analiza podanych przez Skarżącą okoliczności dokonana przy jednoczesnym uwzględnieniu wysokości kosztów sądowych, do których poniesienia będzie zobowiązana w toku postępowania sądowego, uzasadnia stwierdzenie, iż nie zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem jej wniosku. Sąd I instancji wskazał, że skarżąca, pomimo wskazywanych trudności finansowych, nadal prowadzi działalność gospodarczą. Z odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego według stanu na dzień [...] lutego 2014 r. wynika, iż Spółka nie znajduje się w stanie likwidacji. Z informacji podanych przez Skarżącą wynika, iż bieżąca działalność spółki jest finansowana przez inwestora zewnętrznego. Zdaniem WSA wpis sądowy jako wydatek wiąże się z bieżącą działalnością, wpływa na wysokość strat finansowych ogółem. W związku z tym winien być traktowany na równi z innymi wydatkami, które mogą być pokrywane ze środków finansowych uzyskiwanych przez wnioskodawcę z różnych źródeł, w tym od inwestora zewnętrznego. Zdaniem Sądu I instancji w przypadku osób prawnych, wnoszących o przyznanie prawa pomocy, zasadnicze znaczenie ma fakt, iż sprawa ma ścisły związek z prowadzoną przez nie działalnością i możliwość prowadzenia takiej działalności nie powinna z zasady, obciążać dochodów budżetowych Skarbu Państwa. Gdyby przyjąć odmienne stanowisko, budżet ten, a w konsekwencji całe społeczeństwo miałoby kredytować działania skarżącego, związane z dochodzeniem przed sądami określonych roszczeń, czy też – jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, kwestionujące na drodze sądowej postanowienie organu administracji publicznej. W ocenie Sądu skarżąca jest w stanie uiścić wpis sądowy w wysokości [...] zł i w związku z tym winna partycypować w kosztach postępowania. W szczególności, gdy obecnie skarżąca zainicjowała 11 postępowań sądowo-administracyjnych i łączna kwota wpisów od skarg wynosi [...] zł. W zażaleniu I. Spółka z o.o. w G. wniosła o uchylenie powyższego postanowienia i zwolnienie od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątek od tej reguły stanowi instytucja prawa pomocy, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zatem ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na wnioskodawcy. Należy podkreślić, że strona wstępująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji prawidłowo uznał, że spółka nie wykazała istnienia przesłanki pozwalającej na przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu kontrolowanego postanowienia Sąd odniósł się do wszystkich informacji przedstawionych przez stronę we wniosku o przyznanie prawa pomocy i prawidłowo stwierdził, że na dzień złożenia wniosku I. Spółka z o.o. w G. dysponowała środkami na poniesienie pełnych kosztów postępowania ([...] zł). Podkreślić należy, że zapewnienia strony o trudnej sytuacji majątkowej, ogólnikowe i nieudokumentowane - nie mogą stanowić podstawy oceny sytuacji majątkowej. W sprawie niniejszej z materiałów przedstawionych przez spółkę nie wynika, że nie może ona zapłacić wpisu w wysokości [...] zł w sytuacji, gdy prowadzi nadal działalność gospodarczą, obraca znacznymi sumami i posiada majątek trwały. Skoro z przedłożonych materiałów nie wynika niemożność uiszczenia wpisu, a innych spółka nie przedstawiła, zasadnie Sąd I instancji odmówił przyznania prawa pomocy, gdyż spółka nie wykazała, że nie ma żadnych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z 8 października 2013 r., II GZ 548/13). Strona winna mieć świadomość, iż wnosząc o zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo dokładny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty powinny wykazywać, iż wnioskujący znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy. Na wnioskodawcy spoczywa więc w tym zakresie ciężar dowodu. NSA zauważa, że wnosząca zażalenie skarżąca Spółka nie wskazała żadnych nowych okoliczności, nieujawnionych przed WSA, które mogłyby spowodować przyznanie jej prawa pomocy. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.