IV SA/Gl 690/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska Sędzia WSA Andrzej Matan Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 marca 2014 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do pomocy finansowej realizowanej w ramach rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Kierownik Wójt Gminy H. odmówił J.K. przyznania prawa do pomocy finansowej, realizowanej w ramach rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości [...]zł miesięcznie na okres od [...] do [...]. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, iż ze względu na nie spełnienie warunków określonych w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych należało odmówić przyznania pomocy. Od tej decyzji J.K. złożyła odwołanie, w którym wyraziła niezadowolenie z decyzji organu I instancji. Podniosła, iż córka M.K. nie utrzymuje z matką żadnych kontaktów. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. działając m.in. na art. 24 ust 2 ustawy z dnia12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182 ze zm.), art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139 poz. 992 ze zm.), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 413), art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267) orzekło utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że zaskarżona decyzja została oparta na rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 26 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego (tj. Dz. U. z 2013r. poz. 413). Kolegium podniosło, że według § 2 ust. 1 w/w rozporządzenia Rady Ministrów prawo do pomocy przysługuje osobom mającym ustalone za miesiąc kwiecień, maj, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień, październik, listopad lub grudzień 2013r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przyznane na podstawie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych spełniającym warunki określone w art. 17 ustawy. Dalej organ odwoławczy przywołał treść art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdzie przyjęto, iż świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu n iepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (ust. 1). Wskazał, że z kolei osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności: nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (ust. la). Nadto zauważył, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia (ust 1 b). Odnosząc powyższe do przedmiotowej sprawy Kolegium zauważyło, że strona nie jest spokrewniona w pierwszym stopniu z siostrę M.K., rodzice M.K. nie żyją oraz, że M.K. posiada pełnoletnią córkę, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kolegium nadmieniło, iż przepis art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych został zmieniony z dniem 01 stycznia 2013 r. przez art. 1 pkt. 5 ustawy z dnia z dnia 07 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2012 poz. 1548). W brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2012 r. przepis art. 17 ust 1a stanowił, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: "osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1.". Zgodnie zaś z aktualnie obowiązującym brzmieniem tego przepisu (art. 17 ust. 1 a pkt. 2), "osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności". W opinii Kolegium, powyższa wykładnia celowościowa przepisu art. 17 ust. 1 a wskazuje, iż ustawodawca zmieniając ten przepis zaostrzył warunki, które trzeba spełnić aby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne. W nowym brzmieniu przepisu nie ma wzmianki o tym czy osoba spokrewniona w pierwszej linii może czy też nie sprawować opiekę, jedynie czy takiej osoby nie ma, a jeśli jest to czy jest małoletnia albo legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie jest już ważne czy taka osoba nie może się opiekować osobą wymagającą opieki. Stąd też – zdaniem Kolegium - powyższe ustalenia w konfrontacji z przywołanymi powyżej przepisami prawa, dały pełne podstawy do wydania decyzji odmawiającej przyznania prawa do pomocy finansowej, realizowanej w ramach rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca J.K. nie zgodziła się z skarżoną decyzją, gdyż zajmuje się siostrą od kilkunastu lat, nie podejmuje i rezygnuje z zatrudnienia, w związku z opieką nad siostrą. Ponadto podnosiła, iż córka siostry nie jest w stanie sprawować opieki nad matką. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej p.p.s.a.) wynika natomiast, że w przypadku gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas- uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja nie pozostawia zatem wątpliwości, co do tego że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa, nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony orzeczeniem, czy rozstrzygnięcie wiąże się z negatywnymi skutkami dla strony, czy narusza zasady współżycia społecznego i im podobnych. W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji pod względem zgodności z prawem Sąd stwierdził, że przy wydaniu decyzji doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i procesowego, co miało wpływ na wynik sprawy, stąd też skarga zasługiwała na uwzględnienie. Przystępując do merytorycznej oceny decyzji organu, wskazać należy, iż zapadła ona w postępowaniu toczącym się na podstawie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1456) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego (Dz. U. z 2013r. poz. 413). Zdaniem Sądu - Kolegium błędnie zinterpretowało przepisy prawa materialnego mające zastosowanie w sprawie. Należy wyjaśnić, iż zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 marca 2013 r., prawo do pomocy przysługuje osobom mającym ustalone za miesiąc kwiecień, maj, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień, październik, listopad lub grudzień 2013 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przyznane na podstawie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych spełniającym warunki określone w art. 17 ustawy. Wskazać należy, iż użyte w § 2 ust. 1 rozporządzenia sformułowanie "przysługuje osobom mającym ustalone prawo" odnosi się do praw nabytych przez stronę w oparciu o art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zdaniem Sądu, stosowanie - jak dokonały organy orzekające w sprawie, brzmienia obecnego art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych rodziłoby nieakceptowalny dysonans w postaci zasadności przyznania świadczenia rodzinnego na podstawie uprzednio obowiązujących przepisów oraz bezzasadności przyznania pomocy na gruncie przepisów znowelizowanych. Stwierdzić należy, że za stanowiskiem takim przemawia również wykładnia porównawcza § 2 ust. 1 w/w rozporządzenia oraz art. 12 ust. 1 ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych z dnia 07 grudnia 2012 r. (odnoszącym się do przyznawania dodatków do świadczenia pielęgnacyjnego). Ustawodawca, zmierzając do zawężenia kręgu osób uprawnionych do otrzymywania dodatku do świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości 100 zł miesięcznie, użył sformułowania ,,osobom spełniającym warunki określone w art. 17 ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą". Stąd też, § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie szczególnych warunków realizacji rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, nie zawęża w ten sposób kręgu osób uprawnionych. Z literalnego brzmienia w/w przepisu wynika, że osoby ubiegające się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (niezależnie od stanu prawnego obowiązującego w dacie ubiegania się o świadczenie), musiały spełniać kryteria określone w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a tym samym są uprawnione do uzyskania pomocy na gruncie rozporządzenia. W związku z powyższym uznać należy, iż skarżąca nabyła uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego na gruncie art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a tym samym przysługuje jej pomoc na podstawie § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Innymi słowy przyznanie pomocy przewidzianej przepisem § 2 ust. 1 wyżej powołanego rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest wyłącznie od faktu uprzedniego nabycia uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych i spełniających warunki art. 17 tej ustawy. Sformułowanie to nie pozostawia wątpliwości, co do tego, że brak jest podstaw do weryfikacji warunków, na jakich zostały nabyte te uprawnienia, przez organ orzekający o przyznaniu pomocy przewidzianej tym przepisem. Należy zauważyć, że organ orzekał w dacie, w której świadczenie pielęgnacyjne skarżącej przysługiwało. Przedstawioną ocenę prawną organ będzie miał na uwadze przy ponownym rozstrzyganiu sprawy. Na marginesie można wskazać, że wykładnia obecnego brzmienia przepisu art.. 17 dokonana przez organ odwoławczy, również jest nie do zaakceptowania. Aktualnie przepis art. 17 ust. 1 a pkt. 2 stanowi, że osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki - nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W opinii Kolegium, w nowym brzmieniu przepisu nie ma wzmianki o tym czy osoba spokrewniona w pierwszej linii może czy też nie sprawować opiekę, jedynie czy takiej osoby nie ma, a jeśli jest to czy jest małoletnia albo legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie jest już ważne czy taka osoba nie może się opiekować osobą wymagającą opieki. Zdaniem Sądu – kwestią oczywistą jest to, ze sam zapis art. 17 ust. 1 pkt 4 odnosi się do osób które są zdolne do wykonywania opieki, gdyż w innym przypadku takie osoby (niezdolne do wykonywania opieki) nie mogłyby w ogóle ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Chodzi tu zatem o inne osoby spokrewnione w pierwszym stopniu zdolne do wykonywania opieki. Stąd też przepis art. 17 ust. 1 a pkt. 2 należy odczytywać tak, że osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki - nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu (zdolnych do wykonywania opieki), są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Inne rozumienie tego przepisu doprowadziłoby bowiem do absurdalnych wniosków, że np. w przypadku, gdy osoba wymagająca opieki ma dorosłe dziecko zamieszkałe wraz z założoną przez siebie rodziną na stałe w Kanadzie, to przy takim rozumieniu przepisu – jak to wskazał organ odwoławczy - rodzeństwo osoby wymagającej opieki nie mogło by otrzymać prawa do świadczenia, choć w takim przypadku obiektywnie byłoby jedynym podmiotem zobowiązanym do alimentacji zamieszkałym w Polsce i zdolnym do wykonywania takiej opieki. Oczywiście możliwych jest jeszcze wiele innych hipotetycznych sytuacji, gdzie osoba spokrewniona w pierwszym stopniu nie może z przyczyn obiektywnych wykonywać opieki np. odbywa karę pozbawienia wolności, jest alkoholikiem, narkomanem, jest osobą obiektywnie niepełnosprawną, która jednakże sama nie chce wystąpić z wnioskiem o ustalenie stopnia niepełnosprawności itp. Stąd też wykładnia zaprezentowana przez organ odwoławczy nijak ostać się nie może. Konkludując należy wskazać, że w wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji pod względem zgodności z prawem Sąd stwierdził, że przy wydaniu decyzji doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, co miało wpływ na wynik sprawy, stąd też skarga zasługiwała na uwzględnienie. Z powyższych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.