I OZ 322/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wiesław Morys po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 21 marca 2014 r., sygn. akt II SAB/Sz 12/14 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. C. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie zasiłku celowego postanawia: oddalić zażalenie Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. W jego uzasadnieniu podniósł, że pismem z dnia 15 czerwca 2013 r. J. C. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie polegającą na nierozpoznaniu wniosku skarżącego z dnia 9 kwietnia 2013 r. o stwierdzenie nieważności decyzji Kolegium z dnia [...] kwietnia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego. Zarządzeniem z dnia 24 lutego 2014 r. zobowiązano skarżącego do wykazania, czy przed wniesieniem skargi na bezczynność złożył do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, stosownie do art. 37 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, oraz do wykazania daty nadania tego wezwania w urzędzie pocztowym, bądź bezpośrednio w siedzibie organu. W odpowiedzi na to zobowiązanie skarżący w piśmie z dnia 3 marca 2014 r. wniósł o ustanowienie adwokata z urzędu oraz oświadczył, że stosowne pismo wniósł do Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie w dniu 28 lutego 2014 r. - złożone do akt sprawy [...], powołując się przy tym na pismo z dnia 2 marca 2014 r. złożone do akt sprawy [...]. Ponadto jako dowód w sprawie skarżący przywołał treść skargi do Sądu z dnia 6 lutego 2014 r. oraz pismo sądu skierowane do Kolegium z dnia 25 lutego 2014 r. znajdujące się przy sprawie [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, przywołując treść art. 247 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", wskazał, że prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności skargi. Nawet zatem, jeśli zachodzą przesłanki związane z trudną sytuacją materialną strony, określone w art. 246 p.p.s.a., oczywista bezzasadność skargi wyłącza możliwość przyznania stronie prawa pomocy. Sąd zaznaczył, że o oczywistej bezzasadności skargi można mówić wtedy, gdy bez konieczności dokonywania gruntownej analizy stanu faktycznego i prawnego sprawy, jest zupełnie oczywiste, że skarga nie może zostać uwzględniona. Wskazany przepis nie różnicuje przyczyn bezzasadności skargi, należy zatem stwierdzić, że prawo pomocy nie przysługuje zarówno w razie oczywistej bezzasadności skargi z przyczyn procesowych, jak i z przyczyn uregulowanych w przepisach materialnoprawnych (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. 2.; M. Wierzbowski, A. Wiktorowska, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2011, str. 1034 i nast.). Oczywista bezzasadność skargi z przyczyn procesowych ma miejsce w sytuacji, gdy upłynął termin do jej wniesienia, gdy strona nie wyczerpała toku instancji, czy też nie uzupełniła braków skargi w terminie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 2008 r., sygn. akt II OZ 608/08). W ocenie Sądu I instancji w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka oczywistej bezzasadności skargi z uwagi na niewyczerpanie przed jej złożeniem środków zaskarżenia. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden przewidziany w ustawie środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy (art. 52 § 2 powołanej ustawy). W przypadku skargi na bezczynność organu wyczerpanie środków zaskarżenia następuje poprzez wniesienie środka przewidzianego w art. 37 § 1 k.p.a., zgodnie z którym na niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35, w przepisach szczególnych, ustalonym w myśl art. 36 lub na przewlekłe prowadzenie postępowania, stronie służy zażalenie do organu wyższego stopnia, a jeżeli nie ma takiego organu – wezwanie do usunięcia naruszenia prawa. Sąd zaznaczył, że jeżeli organem, którego dotyczy skarga na bezczynność, jest samorządowe kolegium odwoławcze, to skarga do sądu administracyjnego powinna zostać poprzedzona wezwaniem tego organu do usunięcia naruszenia prawa. Tymczasem z nadesłanych akt administracyjnych, jak i z treści skargi, nie wynikało, czy skarżący skorzystał z wyżej opisanego środka zaskarżenia, również wymienione przez niego - w odpowiedzi na zobowiązanie sądu - pisma nie stanowiły dowodu przesądzającego o wyczerpaniu środków zaskarżenia. Żadne ze wskazanych pism nie mogło być uznane za wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, o którym mowa w art. 37 §1 K.p.a., z uwagi na adresata tych pism, jak i ich charakter. Ponadto do wskazanych pism nie załączono jakiegokolwiek pisma stanowiącego potwierdzenie złożenia w organie opisanego wezwania do usunięcia naruszenia prawa. Wobec powyższego zdaniem tego Sądu skarżący nie wyczerpał przysługujących mu środków zaskarżenia, a tym samym nie spełnił jednego z niezbędnych warunków do wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, co uniemożliwia nadanie skardze dalszego biegu. Sąd przyjął zatem oczywistą bezzasadność skargi J. C., która uzasadniała odmowę przyznania prawa pomocy stosownie do art. 247 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie mu prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionej podstawy. Jak głosi przepis art. 52 § 1 i § 2 p.p.s.a skargę do sądu administracyjnego na bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie. Kodeks postępowania administracyjnego w art. 37 § 1 przewiduje taki środek zaskarżenia, który służy do zwalczania bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, w postaci zażalenia do organu wyższego stopnia, a jeżeli nie ma takiego organu – wezwania do usunięcia naruszenia prawa. Zatem warunkiem skutecznego wniesienia skargi do sądu administracyjnego na bezczynność organu administracji jest uprzednie złożenie zażalenia bądź wezwanie do usunięcia naruszenia prawa w trybie art. 37 § 1 k.p.a. Wezwanie do usunięcia naruszenia prawa wywiera więc skutek wyczerpania przez stronę przysługujących jej środków zaskarżenia (art. 52 § 1 p.p.s.a.), a tym samym umożliwia skuteczne wniesienie skargi na bezczynność organu pozostającego w zwłoce i niepodejmującego w ustawowym terminie aktów wymienionych w art. 3 § 2 pkt 1 - 3 p.p.s.a. Zgodnie zaś z art. 247 p.p.s.a. prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. Okoliczność taka zachodzi, gdy bez potrzeby dokonania głębszej analizy prawnej nie ulega wątpliwości, że nie może ona zostać uwzględniona (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 273/08, oraz z dnia 14 lutego 2012 r., sygn. akt II GZ 41/12; J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 572, Jagielska M. Jagielski J., Gołaszewski P., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. Hauser R., Wierzbowski M., Warszawa 2011, s. 803). W rozpoznawanej sprawie nie ma organu wyższego stopnia nad Samorządowym Kolegium Odwoławczym w Szczecinie, zatem skarżącemu przed wniesieniem skargi na bezczynność przysługiwał środek w postaci wezwania do usunięcia naruszenia prawa, który warunkował skuteczność wniesienia skargi. Pisma, na które powołuje się skarżący z dnia 6 lutego 2014 r. i z dnia 2 marca 2014 r. (skarga i wniosek), nie stanowią owych wezwań, przeto nie można mówić o wyczerpaniu środków zaskarżenia, jakie służyły mu w administracyjnym toku instancji. W konsekwencji czego jego skargę należy uznać za niedopuszczalną. Konkluzja ta stanowiła trafną podstawę odmowy uwzględnienia przedmiotowego żądania. Zatem prawidłowo Sąd I instancji odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy na podstawie art. 247 p.p.s.a., a to wobec oczywistej bezzasadności wniesionej skargi. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.