I OZ 985/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T. Spółki z o.o. z siedzibą w K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 13 czerwca 2014 r., sygn. akt II SO/Kr 34/13 oddalające wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych w sprawie z wniosku T. Spółki z o.o. z siedzibą w K. o zwolnienie z kosztów sądowych postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem dnia 13 czerwca 2014 r., sygn. akt II SO/Kr 34/13 oddalił wniosek T. Spółki z o.o. z siedzibą w K. o zwolnienie z kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że T. Spółka z o.o. z siedzibą w K. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. o zwolnienie od opłat sądowych w związku z zamiarem zaskarżenia decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] października 2013 r. wydanej w przedmiocie ustalenia dodatkowej opłaty rocznej za 2012 rok. Zdaniem Spółki "T." z uwagi na pogarszający się stan finansowy Spółka nie jest w stanie uiścić należnych opłat sądowych. Spółka podała, że nie wypracowała własnych środków finansowych, albowiem do tego celu koniecznym jest poczynienie dalszych inwestycji. Wskazała też, że zakup prawa użytkowania wieczystego działki będącej przedmiotem postępowania nastąpił z pożyczek, które to pożyczki stanowią obciążenie majątku Spółki. Również z pożyczek Spółka pozyskuje środki pozwalające na podejmowanie prac na nieruchomości, jednakże dotychczasowi pożyczkodawcy nie posiadają aktualnie możliwości udzielenia spółce dalszych pożyczek. Spółka zaznaczyła, że podejmuje także działania zmierzające do pozyskania finansowania dla dalszego zagospodarowania nieruchomości. Ponadto Spółka podała, że w analogicznej sprawie toczącej się przed WSA w Krakowie poniosła opłatę sądową, co mocno obciążyło finanse Spółki. Skarżąca podkreśliła, że przed uzyskaniem dostępu do drogi publicznej nie jest w stanie uzyskać kredytu, natomiast w przypadku uzyskania tego dostępu, uzyskanie kredytu będzie możliwe wyłącznie na cele związane z zagospodarowaniem przedmiotowej nieruchomości, nie zaś na poniesienie opłat sądowych. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, że "T." Spółka z o.o. w K. prowadzi działalność w zakresie realizacji projektów budowlanych i szeroko rozumianych pozostałych instalacji budowlanych. Spółka podała, że wysokość jej kapitału zakładowego wynosi [...] zł, zaś wartość środków trwałych Spółka oszacowała na kwotę: [...] zł. Wykazano również, że w ostatnim roku obrotowym Spółka poniosła stratę w wysokości [...] zł. Natomiast rachunki bankowe Spółki wykazują środki w kwotach [...] Euro, [...] zł oraz [...] zł. Ponadto z dokumentów i oświadczeń nadesłanych przez wnioskodawcę wynika, że w styczniu 2014 r. obroty spółki wyniosły [...] zł i były to naliczone odsetki bankowe. Spółka podała, że nie wykazuje żadnej sprzedaży, a jej strata za 2012 r. wyniosła [...] zł. Jedynym składnikiem majątku Spółki jest prawo użytkowania wieczystego nieruchomości przy ul. [...] w K.. Spółka podała też, że zaciągnęła dziewięć pożyczek i stan jej zobowiązań z tego tytułu na dzień 31 grudnia 2013 r. wynosi [...] zł. Spółka wskazała, że zatrudnia jedną osobę, której wynagrodzenie finansowane jest z pożyczek. W sprzeciwie wniesionym od postanowienia referendarza sądowego z dnia 21 marca 2014 r. Spółka podniosła dodatkowo, iż zaskarżyła do WSA w Krakowie trzy decyzje SKO w K. i w sprawach tych suma opłat sądowych wyniosła [...] zł. Zatem razem z niniejszą sprawą obciążenia z tytułu opłat sądowych wynoszą [...] zł. Spółka podkreśliła, że nie była w stanie z wyprzedzeniem zgromadzić środków na pokrycie opłat sądowych, a akty administracyjne, które zaskarża do WSA w Krakowie, znacznie utrudniają jej uzyskiwanie zysków z nieruchomości, której prawo użytkowania wieczystego Spółka posiada. Spółka podkreśliła, że nie domaga się przyznania pełnomocnika z urzędu, lecz jedynie zwolnienia do opłat sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd wskazał, że T. Spółka z o.o. z siedzibą w K., jak sama podaje, została zawiązana w celu nabycia prawa do użytkowania wieczystego i dokończenia zagospodarowania nieruchomości działki nr [...] obr. [...] w K. i od kilku lat funkcjonuje w obrocie gospodarczym. Spółka wprawdzie podkreśla, że środki na bieżącą działalność uzyskuje z pożyczek, nie ulega jednak wątpliwości, że zakupiła prawo użytkowania wieczystego działki o znacznej wartości (ponad [...] złotych) i zmierza do jej zagospodarowania, w tym zapewnienia dostępu do drogi publicznej. Zatem Spółka w wyniku swoich działań była w stanie zgromadzić tak znaczne środki pieniężne, a następnie uzyskiwać dalsze pożyczki na pokrycie kosztów bieżącej działalności. W świetle tych okoliczności trudno zgodzić się z twierdzeniami Spółki, że nie posiada ona żadnych możliwości uzyskania środków na pokrycia opłat sądowych związanych z zaskarżeniem decyzji SKO w K. z dnia [...] października 2013 r. Z twierdzeń Spółki wynika, że koszty działalności finansuje ona z pożyczek, które może zaciągać, zaś co do kosztów sądowych w niniejszej sprawie żąda sfinansowania ich z budżetu Państwa. Sąd podkreślił, że w orzecznictwie sądowym utrwalone jest stanowisko, iż posiadanie przez wnioskodawcę majątku trwałego o znacznej wartości w zasadzie wyłącza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych. Podmiot dysponujący wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie spełnia zdaniem Sądu przesłanek udzielenia mu prawa pomocy zawartych w art. 246 § 2 ppsa. Z kolei wykazywana przez wnioskodawcę strata w danym roku obrotowym nie oznacza, że nastąpił trwały brak środków finansowych uniemożliwiający poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Strata jest bowiem wynikiem bilansowym nadwyżki kosztów nad przychodami, spowodowanym np. nakładami inwestycyjnymi, czy odpisami amortyzacyjnymi i nie jest równoznaczna z fiaskiem prowadzonej działalności gospodarczej. W ocenie Sądu niezasadne jest twierdzenie Spółki, że nie mogła w żaden sposób przygotować się do poniesienia kosztów sądowych czy opłat za użytkowanie wieczyste. Ponadto zwolnienie od kosztów sądowych podmiotu dysponującego majątkiem trwałym o wartości ponad trzy miliony złotych byłoby sprzeczne z celem instytucji prawa pomocy, która służy zapewnieniu prawa do sądu podmiotom, które w żaden inny sposób nie są w stanie pokryć kosztów postępowania sądowego. Podsumowując, Sąd uznał, że strona skarżąca zdobywa środki na bieżącą działalność w drodze pożyczek i dysponuje majątkiem trwałym o znacznej wartości. Dlatego z zasad doświadczenia życiowego wynika, że posiada także możliwości zgromadzenia środków na pokrycie kosztów opłaty sądowej, co uzasadnia oddalenie wniosku. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła T. Spółki z o.o. z siedzibą w K. Spółka wskazała, że Sąd I instancji pominął okoliczność, iż w zbliżonym czasie zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie trzy decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K., od których wpis od skarg wynosi aż 37.170 zł. Sąd pominął również okoliczność, że skarżąca w każdej z tych spraw złożyła wniosek o udzielenie jej wyłącznie częściowej pomocy poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych, nie składała natomiast wniosku o ustanowienie dla niej pełnomocnika z urzędu, nie jest zatem zasadny podniesiony zarzut wobec skarżącej, iż w zakresie kosztów postępowania skarżąca ogranicza się do żądania ich finansowania przez Skarb Państwa. Skarżąca nie oczekuje bowiem ustanowienia dla niej pełnomocnika z urzędu i jego finansowania przez Skarb Państwa. Ponadto wskazano, że ponoszone opłaty są dużym obciążeniem dla spółki a konieczność ich ponoszenia wynika z konsekwentnych od niemal 6 lat odmów Gminy Miejskiej K. ustanowienia służebności drogi koniecznej do nieruchomości będącej przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie. Brak dostępu do drogi publicznej uniemożliwia bowiem skarżącej bardziej intensywne zagospodarowanie tej nieruchomości, a co zatem idzie uzyskanie środków obrotowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie podlega oddaleniu. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2010, s. 568). Należy podkreślić, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W rozpoznawanej sprawie w pełni należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż brak jest podstaw do przyznania Spółce prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Spółka nie wykazała bowiem, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Nie została zatem spełniona przesłanka, o której mowa w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Przede wszystkim wskazać trzeba, że z dokumentów przedstawionych przez stronę wynika, iż Spółka dysponuje majątkiem trwałym w kwocie [...] zł oraz kapitałem zakładowym w wysokości [...] zł. Spółka posiada zatem znaczne środki w kapitale zakładowym i majątku, co w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy, bowiem środki te mogą stanowić źródło pokrycia kosztów sądowych (por. np postanowienie NSA z dnia 12 stycznia 2005 r., sygn. akt I FZ 415/04). Co prawda Spółka wykazuje straty zarówno za rok 2013, jak i 2012, jednak w okolicznościach niniejszej sprawy nie stanowi to wystarczającej przesłanki do przyznania prawa pomocy. Strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej jest bowiem nadwyżką kosztów nad przychodami i nie skutkuje utratą płynności finansowej. W orzecznictwie sądowym dominuje zaś pogląd, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08). Zwrócić należy również uwagę, że głównym celem działalności, jaką podjęła Spółka był zakup prawa użytkowania wieczystego działki będącej przedmiotem postępowania w sprawie ustalenia dodatkowej opłaty rocznej oraz zagospodarowanie tej nieruchomości (wraz z koniecznością uzyskania dostępu do drogi publicznej). Taki cel działalności gospodarczej powinien bezwzględnie wiązać się z podjęciem przez Spółkę działań w zakresie zabezpieczenia środków na ponoszenie kosztów w ewentualnych sporach sądowych zainicjowanych w celu ochrony prawnej jej interesów finansowych w związku z prowadzoną działalnością. Nie ulega bowiem wątpliwości, że spółka w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinna uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych. Tym samym w przypadku planowania bądź wystąpienia na drogę sądową powinna liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności. Rację ma zatem Sąd pierwszej instancji, że nie do zaakceptowanie pozostaje sytuacja, w której Spółka zaciągając pożyczki na prowadzenie działalności gospodarczej, żąda jednocześnie finansowania kosztów sądowych z budżetu Państwa. Z podniesionych wyżej względów dla oceny zasadności wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych nie mają znaczenia okoliczności podnoszone w zażaleniu dotyczące obowiązku uiszczenia wpisów od skarg w innych sprawach zainicjowanych przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.