II OZ 782/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Łuczaj po rozpoznaniu w dniu 27 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 9 lipca 2014 r. sygn. akt II SA/Rz 1232/13 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy i zagospodarowania terenu postanawia: oddalić zażalenie 1 Postanowieniem z dnia 9 lipca 2014 r., sygn. akt II SA/Rz 1232/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił A. B. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy i zagospodarowania terenu. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że z wniosku skarżącego wynika, że wraz z rodzicami: matką – C. B. i ojcem – J. B. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Na ich dochód składają się następujące kwoty: renta w wysokości 750 zł brutto – pobierana przez skarżącego oraz pobierane przez C. B. i J. B. świadczenia emerytalne, w wysokości odpowiednio 800 zł i 5000 zł brutto. Łączny dochód osób pozostających we wspólnym gospodarstwie to kwota: 6550 zł brutto. Na posiadany przez niego majątek składa się: dom o powierzchni 200m2 i 100m2, nieruchomość rolna o powierzchni 1,5 ha. Skarżący wyjaśnił, że nie posiada zasobów pieniężnych i nie ma wiedzy, czy takie zasoby posiadają rodzice. Nadto wskazał, że w wyjątkowych sytuacjach finansowo wspierają go rodzice. Dokonując analizy wniosku oraz oświadczenia, Sąd I instancji uznał, że zawarte tam informacje nie potwierdzają spełnienia przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, a sam wnioskodawca nie wykazał w sposób przekonywujący, że spełnia wymogi pozwalające na skorzystanie ze zwolnienia od kosztów sądowych. Oceniając sytuację finansową i życiową skarżącego, Sąd I instancji doszedł do przekonania, że na obecnym etapie postępowania, ponoszone opłaty sądowe nie będą przekraczać możliwości finansowych wnioskodawcy, zagrażające uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu. Uszczerbek, o którym mowa musiałby dotyczyć jedynie najbardziej podstawowych potrzeb tj. potrzeby zaspokojenia głodu, uzyskania lekarstw czy też potrzeby mieszkania. Te zaś potrzeby, w ocenie Sądu, na bieżąco są zaspokajane. Sąd dokonując oceny sytuacji materialnej strony bada nie tylko jej i pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie dochody, ale również czy posiada ona obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Zgodnie z utrwalonym generalnym poglądem orzecznictwa w rozpatrywanym zakresie, strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli dysponuje jakimkolwiek stałym, miesięcznym dochodem (w przypadku skarżącego świadczeniem rentowym) lub wolnym od obciążeń majątkiem, który może przynosić potencjalne pożytki, jak również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli brak jest bieżących środków finansowych na ponoszenie określonych wydatków związanych z postępowaniem. Skarżący dysponuje natomiast nieruchomościami budynkowymi o powierzchni 200m2 i 100m2 oraz nieruchomością rolną o powierzchni 1,5 ha. Posiadanie wolnego od obciążeń prawami osób trzecich majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, przy czym strona, pozbawiając się dochodu z nieruchomości wskutek jej niewykorzystywania, jako pozbawiająca się świadomie środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego, musi liczyć się z odmową przyznania prawa pomocy. Osiągane comiesięczne stałe dochody (zarówno wnioskodawcy jak i pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie rodziców), fakt nieposiadania żadnej osoby na utrzymaniu, zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, posiadanie nieruchomości budynkowych i nieruchomości rolnej, zdaniem Sądu I instancji pozwalają na sfinansowanie udziału wnioskodawcy w niniejszym postępowaniu. Stanowiły również podstawę do odstąpienia od wzywania do uzupełnienia wniosku w zakresie ponoszonych wydatków na bieżące potrzeby i kosztów utrzymania. Jednocześnie Sąd I instancji zauważyła, że to na wnioskodawcy spoczywał obowiązek wykazania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy oraz ujawnienia wszystkich dochodów i ponoszonych wydatków. W jego interesie "leżało" przedłożenie wszelkich możliwych dokumentów źródłowych oraz przytoczenie wszelkich okoliczności przemawiających za pozytywnym rozpoznaniem jego wniosku (postanowienie NSA z 31.12.2004 r., GZ 146/2004 NSA, publ. LexPolonica nr 375745). Tymczasem wnioskodawca nie wskazał konkretnie jakie kwoty przeznacza na wydatki. Sąd zaznaczył, że postępowanie sądowe zostało zainicjowane jego skargą wnioskodawcy, a strony je wszczynające winny liczyć się z koniecznością ponoszenia określonych wydatków. W związku z powyższym, Sądu I instancji na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej ppsa) odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W zażaleniu na powyższe rozstrzygniecie skarżący reprezentowany przez adw. T. B., zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy: art. 246 § 1 pkt 2 ppsa w zw. z art. 243 § ppsa przez przyjęcie, że w zaistniałym stanie faktycznym skarżący nie wypełnia przesłanek do zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu od przedmiotowej skargi. Wskazując na powyższe naruszenia skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia przez przyznanie skarżącemu prawa pomocy i zwolnienie go z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od przedmiotowej skargi kasacyjnej – w całości; ewentualnie: o zmianę zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej ppsa.) wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym –pkt 1) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – pkt 2). Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji zbadał przesłanki warunkujące przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym. Sąd I instancji, odmawiając skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia dał wyraz swojemu stanowisku, powołując się na sytuację rodzinną i materialną skarżącego. Skarżący nie spełnia warunków uzasadniających przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że stały miesięczny dochód w gospodarstwie domowym skarżącego wynosi 6550 brutto. Na dochód ten składa się renta w wysokości 750 zł brutto – pobierana przez skarżącego oraz pobierane przez C. B. i J. B. świadczenia emerytalne, w wysokości odpowiednio 800 zł i 5000 zł brutto. Według wniosku w skład majątku skarżącego wchodzi dom o powierzchni 200m2 i 100m2, nieruchomość rolna o powierzchni 1,5 ha. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, Sąd musi brać pod uwagę stan rodziny, a zatem i dochody uzyskiwane przez poszczególnych członków rodziny, gdyż zgodnie z przepisami art. 23 i 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zarówno małżonkowie, jak też rodzice i dzieci zobowiązani są do wzajemnej pomocy i wsparcia. Obowiązek wspierania oznacza udzielenie pomocy materialnej jak i osobistej. Ustawodawca w art. 87 kriop nie zakreślił czasy trwania obowiązków nałożonych na rodziców i dzieci. Obowiązek ten trwa także po uzyskaniu przez dziecko pełnoletniości. Przy stałym miesięcznym dochodzie w gospodarstwie domowym oraz posiadanych oszczędnościach skarżący jest w stanie zabezpieczyć środki niezbędne do pokrycia kosztów niniejszego postępowania. Ponadto skarżący, oprócz stałego miesięcznego dochodu w gospodarstwie domowym jest także właścicielem majątku nieruchomego. W orzecznictwie prezentowany, jest pogląd, że w przypadku posiadania majątku nieruchomego istotne jest, iż posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2006, s. 556). Osoba ubiegająca się o prawo pomocy winna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające może zwrócić się o pomoc państwa. Należy zgodzić się ze stanowiskiem Sądu I instancji, że stan majątkowy skarżącego i jego rodziny nie daje podstaw do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 ppsa, orzeczono jak w sentencji postanowienia. ----------------------- 6