I SA/Ol 703/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Zofia Skrzynecka, Sędziowie sędzia WSA Wiesława Pierechod, sędzia WSA Ryszard Maliszewski (spr.), Protokolant p.o. Specjalisty Monika Rząp, po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 22 grudnia 2011r. sprawy ze skargi P. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...]" nr "[...]" w przedmiocie odmowy uwzględnienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę. I SA/OI 703/11 Uzasadnienie Zaskarżonym postanowieniem z dnia "[...]" nr "[...]" Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia "[...]" w przedmiocie odmowy uwzględnienia zarzutów z uwagi na uchybienie terminu do ich wniesienia. Naczelnik Urzędu Skarbowego, jako organ egzekucyjny, prowadził postępowanie egzekucyjne wobec majątku zobowiązanego P. P. na podstawie własnych tytułów wykonawczych, wystawionych w dniu 22.02.2006 r., o następujących nr: "[...]","[...]" i "[...]", które obejmowały nieopłacone w terminie płatności odsetki od zaniżonych wpłat na poczet zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych za 1999 rok, w łącznej kwocie należności głównej 17.602,40 zł. Egzekucja administracyjna prowadzona w oparciu o ww. tytuły wykonawcze została zakończona w dniu 04.01.2008 r., wskutek wyegzekwowania całości należnych kwot, wynikających z tych tytułów. Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadzi aktualnie postępowanie egzekucyjne jedynie na podstawie tytułu wykonawczego o nr "[...]", obejmującego zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1999 rok w kwocie należności głównej 65.482,80 zł. Podstawę prawną dochodzonych należności, ujawnioną w ww. tytule wykonawczym stanowi prawomocna decyzja Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej z dnia 27.01.2006r., nr: "[...]" , utrzymana w mocy decyzją organu odwoławczego, a następnie wyrokami sądów administracyjnych. Wszczęcie egzekucji administracyjnej na podstawie ww. tytułów wykonawczych nastąpiło w dniu 01.03.2006r., w trybie przepisu art. 26 § 5 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U.05.229.1954 j.t.) (dalej w skrócie: u.p.e.a.), w wyniku doręczenia zobowiązanemu odpisów ww. tytułów wykonawczych. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego Naczelnik Urzędu Skarbowego dokonał następnie szeregu czynności egzekucyjnych. Pismem z dnia 20.07.2011 r. (nadanym w dniu 21.07.2011 r. w Urzędzie Pocztowym) P. P. wniósł zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. W treści ww. pisma wskazał, iż wnosi zarzuty na czynności egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych "[...]","[...]","[...]" i "[...]". W ocenie zobowiązanego przedmiotowe tytuły wykonawcze nie spełniają wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. Wskazał, iż przepis art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. stanowi o obligatoryjnym elemencie tytułu wykonawczego, jakim jest pouczenie zobowiązanego o przysługującym prawie wniesienia zarzutów do organu egzekucyjnego. Tytuły, na podstawie których prowadzona jest egzekucja zawierają zaś jedynie pouczenie o prawie zgłoszenia zarzutów w terminie 7 dni, ale nie określają do jakiego organu. Zdaniem zobowiązanego przedmiotowe tytuły wykonawcze w tym względzie są zatem wadliwe, powinny zostać zwrócone wierzycielowi, a czynności dokonane na ich podstawie - umorzone. Na poparcie swojego stanowiska, zobowiązany wskazał na wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 22.02.2011 r., sygn. akt I SA/Rz 755/10. Postanowieniem z dnia "[...]" Naczelnik Urzędu Skarbowego, wskazując jako podstawę art. 123 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (dalej w skrócie: K.p.a.), a także art. 17 § 1, art. 18, art. 27 § 1 pkt 9, art. 33 pkt 10 oraz art. 34 § 1 i § 4 u.p.e.a., odmówił uwzględnienia zarzutów z uwagi na uchybienie terminu do ich wniesienia. Przedmiotowe postanowienie doręczono zobowiązanemu w dniu "[...]" 08.2011 r. Pismem z dnia 17.08.2011 r. zobowiązany wniósł zażalenie na ww. postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego. Skarżący podniósł, iż organ egzekucyjny, wydając zaskarżone postanowienie, nie odniósł się do podnoszonych zarzutów, a jedynie stwierdził niedopuszczalność złożenia zarzutów ze względu na upływ terminu do ich wniesienia i odmówił uwzględnienia zarzutów. W opinii zobowiązanego Naczelnik Urzędu Skarbowego stwierdzając upływ terminu do złożenia zarzutów pominął okoliczność, że termin pomimo tak długiego czasu od wystawienia tytułów wykonawczych, nie zaczął biec, ponieważ zobowiązany został błędnie pouczony o możliwości złożenia zarzutów poprzez niewskazanie do jakiego organu należy je składać. Błędne pouczenie nie może mieć zaś negatywnych skutków dla strony. Ponadto Zobowiązany stwierdził, iż przepisy prawa podatkowego nakładają obowiązek na Naczelnika Urzędu Skarbowego do działania zgodnie z prawem i w granicach prawa. Zdaniem zobowiązanego pozostawienie w obiegu prawnym i prowadzenie egzekucji na podstawie wadliwych tytułów wykonawczych wskazuje na niedopełnienie obowiązków przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, a będąc osobą publiczną, zachowanie takie wyczerpuje znamiona wskazane w art. 231 ustawy z dnia 06.06.1997 r. Kodeks karny (Dz. U. z 1997 r., nr 88, poz. 553, z późn. zm.). Dyrektor Izby Skarbowej nie podzielił argumentów zażalenia. Organ odwoławczy wskazał, że Organ egzekucyjny przystępując do czynności egzekucyjnych doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego, zawierający pouczenie o prawie zgłoszenia w terminie 7 dni zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym, prowadzonym na podstawie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji są środkiem zaskarżenia, który służy zobowiązanemu w fazie wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Na tym etapie postępowania to właśnie środek zaskarżenia w postaci zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne jest podstawowym i najpełniejszym środkiem ochrony zobowiązanego przed niezgodnym z prawem skierowaniem prowadzenia do jego majątku egzekucji administracyjnej. Merytoryczne przesłanki wniesienia zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne określa przepis art. 33 u.p.e.a. Obok przesłanek wymienionych w kolejnych 9 punktach przepis ten wskazuje, iż podstawą wniesienia zarzutu może być także - wynikające z pkt 10 ww. przepisu art. 33 - niespełnienie wymogów określonych dla tytułu wykonawczego, zawartych wart. 27 u.p.e.a. Jednym z takich wymogów, na podstawie art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a., jest obowiązek zawarcia w tytule wykonawczym pouczenia zobowiązanego o przysługującym mu w terminie 7 dni prawie zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. W przedmiotowej sprawie właśnie na tych podstawach zobowiązany P. P. oparł wniesione pismem z dnia 20.07.2011 r. zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne, na których zasadza się głównie również treść zażalenia z dnia 17.08.2011 r. Z przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji regulujących procedurę rozpoznania zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne (art. 34 § 1 u.p.e.a.) wynika, iż zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1-7, 9 i 10 u.p.e.a., ( ... ) organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie, zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1-5 wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. Stosownie zaś do brzmienia przepisu art. 34 § 4 u.p.e.a. organ egzekucyjny, po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela lub postanowienia o niedopuszczalno zgłoszonego zarzutu, wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jeżeli zarzuty są uzasadnione - o umorzeniu postępowania egzekucyjnego albo o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego. Wniesienie zarzutów powoduje zatem wszczęcie procedury ich rozpatrzenia, w ramach której podnoszone okoliczności, wyczerpujące okoliczności wskazane w art. 33 u.p.e.a. rozpatrywane są przy udziale wierzyciela. Jeżeli wierzyciel dochodzonych należności jest jednocześnie organem egzekucyjnym, co ma miejsce w przedmiotowej sprawie, nie jest wymagane wydanie odrębnego postanowienia przez Naczelnika Urzędu Skarbowego zakresie zgłoszonych zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Sformułowanie "organ egzekucyjny ( ... ) wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów" oznacza obowiązek wydania stosownego postanowienia również w przypadku uchybienia terminu na wniesienie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Jednakże gdy organ egzekucyjny stwierdzi, że zostały wniesione z uchybieniem terminu, nie może przystąpić do ich merytorycznego rozpoznania. W takiej sytuacji organ wydaje postanowienie o nieuwzględnieniu zgłoszonych zarzutów z powodu wniesienia ich po upływie ustawowego terminu. Przenosząc powyższe na grunt okoliczności faktycznych przedmiotowej sprawy Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że wniesienie przez zobowiązanego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego nastąpiło w dniu 21.07.2011 r. (data nadania pisma w placówce pocztowej), a zatem z uchybieniem ustawowego 7 dniowego terminu na wniesienie zarzutów przewidzianego w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Doręczenie tytułów wykonawczych nastąpiło bowiem w dniu 01.03.2006 r., zaś termin na wniesienie zarzutów upłynął w dniu 08.03.2006 r. W związku z powyższym Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, iż prawidłowe było wydanie przez Naczelnika Urzędu Skarbowego postanowienia z dnia "[...]" w przedmiocie odmowy uwzględnienia zarzutów z uwagi na uchybienie terminu do ich wniesienia. Jak bowiem wskazano powyżej organ pierwszej instancji nie miał uprawnień do merytorycznego odniesienia się do zarzutów wniesionych przez Zobowiązanego w przypadku uchybienia terminu do ich wniesienia. Odnosząc się do argumentacji Skarżącego zawartej w treści zażalenia w zakresie wadliwości pouczenia o prawie zgłoszenia zarzutów Dyrektor Izby Skarbowej zauważył, że na drugiej stronie każdego z tytułów wykonawczych znajduje się pouczenie, iż zobowiązanemu przysługuje w terminie 7 dni prawo zgłoszenia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Organ odwoławczy stwierdził, iż w treści zawartego w tytułach wykonawczych pouczenia o prawie wniesienia zarzutów faktycznie nie ma informacji do jakiego organu należy je wnieść. Jednakże na każdym tytule wykonawczym znajdują się dane organu egzekucyjnego prowadzącego egzekucję, którego pieczęcie znajdują się ponadto obok pouczenia na druku tytułu wykonawczego. Zatem stwierdzi, iż zarzuty wnosi się do organu, którego oznaczenia znajdują się w treści tytułu wykonawczego. Wskazał, że przedmiotowe tytuły wykonawcze wystawione zostały na obowiązujących drukach, których wzór wynika z rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22.11.2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2001 r., nr 137, poz. 1541, ze zm.). W załącznikach nr 4 i 5 do ww. rozporządzenia umieszczono wzory jednopozycyjnego oraz czteropozycyjnego tytułu wykonawczego stosowanego w egzekucji należności pieniężnych. Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, iż wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 22.02.2011 r., sygn. akt I SA/Rz 755/10, został podjęty w indywidualnej sprawie, w której niewątpliwie ma zastosowanie i wiąże organy orzekające. Przedmiotowy wyrok nie ustanawia jednak ogólnie obowiązujących zasad prawnych, które miałyby wpływ na sposób postępowania we wszystkich sprawach tego typu; można bowiem odnaleźć orzeczenia odmienne - por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 19.05.2011 r., sygn. akt III SA/Po 746/10. W tym stanie rzeczy Dyrektor Izby Skarbowej postanowił jak w sentencji. W skardze wniesionej do Sądu skarżący powielił argumenty podniesione w zażaleniu. Skarżący podniósł, iż organ egzekucyjny, wydając zaskarżone postanowienie, nie odniósł się do podnoszonych zarzutów, a jedynie stwierdził niedopuszczalność złożenia zarzutów ze względu na upływ terminu do ich wniesienia i odmówił uwzględnienia zarzutów. W ocenie skarżącego Naczelnik Urzędu Skarbowego stwierdzając upływ terminu do złożenia zarzutów pominął okoliczność, że termin pomimo tak długiego czasu od wystawienia tytułów wykonawczych, nie zaczął biec, ponieważ zobowiązany został błędnie pouczony o możliwości złożenia zarzutów poprzez niewskazanie do jakiego organu należy je składać. Błędne pouczenie nie może mieć zaś negatywnych skutków dla strony. Ponadto Zobowiązany stwierdził, iż przepisy prawa podatkowego nakładają obowiązek na Naczelnika Urzędu Skarbowego do działania zgodnie z prawem i w granicach prawa. Zdaniem zobowiązanego pozostawienie w obiegu prawnym i prowadzenie egzekucji na podstawie wadliwych tytułów wykonawczych wskazuje na niedopełnienie obowiązków przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, a będąc osobą publiczną, zachowanie takie wyczerpuje znamiona wskazane w art. 231 ustawy z dnia 06.06.1997 r. Kodeks karny (Dz. U. z 1997 r., nr 88, poz. 553, z późn. zm.). W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał w całości swoją dotychczasową argumentację i wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje. Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy wojewódzki sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżone akty administracyjne z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tych aktów. Egzekucja administracyjna jest wszczynana przez organ egzekucyjny na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego (art. 26 § 1 u.p.e.a.). W tytule tym wierzyciel wskazuje m.in. treść podlegającego egzekucji obowiązku, podstawę prawną tego obowiązku oraz stwierdzenie, że obowiązek jest wymagalny, a w przypadku egzekucji należności pieniężnej - także określenie jej wysokości, terminu, od którego nalicza się odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie, oraz rodzaju i stawki tych odsetek, o czym stanowi art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. Postępowanie egzekucyjne jest zatem prowadzone w oparciu o konkretny tytuł wykonawczy i służy wykonaniu obowiązku wskazanego w tym tytule. Zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym w administracji są powszechnie uznawane za szczególny środek zaskarżania charakterystyczny tylko i wyłącznie dla postępowania egzekucyjnego w administracji. Przede wszystkim należy podkreślić brak dewolutywności tego środka zaskarżenia, który rozpatrywany jest przez organ egzekucyjny prowadzący postępowanie. Te szczególne unormowania powodują, że zarzuty są środkiem prawnym przysługującym w fazie wszczęcia postępowania egzekucyjnego, a nie w jego toku. Po upływie siedmiodniowego terminu zobowiązany może jedynie skorzystać z możliwości obrony przed egzekucją poprzez przedstawienie organowi egzekucyjnemu dowodów stwierdzających m.in. wygaśnięcie lub nieistnienie obowiązku w trybie art.45 u.p.e.a. Nie stanowią one zatem środka prawnego, który byłby w każdym czasie alternatywny lub konkurencyjny dla innych instytucji możliwych do wdrożenia po upływie terminu z art.27 § 1 pkt.9) u.p.e.a. Uchybienie terminu do wniesienia zarzutów powoduje ich bezskuteczność. Upływ siedmiodniowego terminu powoduje również niemożność uzupełnienia przez zobowiązanego zarzutów złożonych w terminie, jak i powołania ich nowych podstaw. (por. red. J.Niczyporuk, System egzekucji administracyjnej, C.H.Beck, Warszawa 2004, str. 508 i n.; t.1 i 2 do art.33 w D.Jankowiak, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz 2004, str.311-313 i powołane w tych publikacjach orzecznictwo). W rozpoznawanej sprawie odpisy tytułów wykonawczych doręczono skarżącemu 1 marca 2006r. Termin do wniesienia zarzutów upłynął 8 marca 2006r. Natomiast zarzuty skarżący złożył dnia 21 lipca 2011r., czyli z upływem terminu ustawowego. W związku z powyższym zasadnie Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, iż Naczelnika Urzędu Skarbowego w zaistniałej sytuacji, mógł tylko wydać postanowienia w przedmiocie odmowy uwzględnienia zarzutów, z uwagi na uchybienie terminu do ich wniesienia. Organ pierwszej instancji nie miał uprawnień do odniesienia się do zarzutów wniesionych przez zobowiązanego w przypadku uchybienia terminu do ich wniesienia. W związku z tym nie mógł stwierdzić, że tytuły zawierały wady i powinny być zwrócony wierzycielowi. Odnosząc się do argumentacji Skarżącego zawartej w treści skargi w zakresie wadliwości pouczenia o prawie zgłoszenia zarzutów należy stwierdzić, że na drugiej stronie każdego z tytułów wykonawczych znajduje się pouczenie, iż zobowiązanemu przysługuje w terminie 7 dni prawo zgłoszenia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Z treści zawartego w tytułach wykonawczych pouczenia jednoznacznie wynika, że zarzuty wnosi się do Organu egzekucyjnego. Z treści tych tytułów wykonawczych też jednoznacznie wynikało, że Naczelnik Urzędu Skarbowego był jednocześnie wierzycielem i organem egzekucyjnym. W związku z tym Sąd nie podzielił też zarzutu wadliwości pouczenia. Wobec tego, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz.1270 ze zm.), należało skargę oddalić z powodu jej bezzasadności.