II GSK 2599/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Drachal Sędzia NSA Jan Bała (spr.) Sędzia NSA Cezary Pryca Protokolant starszy asystent sędziego Karolina Mamcarz po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2016 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej S. Spółki z o.o. w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 28 marca 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 2414/13 w sprawie ze skargi S. Spółki z o.o. w K. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...] w przedmiocie unieważnienia prawa ochronnego na znak towarowy oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z 28 marca 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 2414/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę S. Spółki z o.o. w K. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z [...] stycznia 2013 r. w przedmiocie unieważnienia prawa ochronnego na znak towarowy. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy: W dniu [...] sierpnia 2011 r. D. S. z siedzibą w Elizy., F. (dalej: wnoszący sprzeciw) złożył w Urzędzie Patentowym RP sprzeciw wobec decyzji z [...] września 2010 r. o udzieleniu z pierwszeństwem od [...] sierpnia 2008 r. prawa ochronnego na znak towarowy ENOVA, nr R-231 263, na rzecz S. Sp. z o.o. w K. i przeznaczonego do oznaczania towarów i usług wg Klasyfikacji Nicejskiej w klasach 9, 35, 37 i 42. Wnoszący sprzeciw ograniczył swoje żądanie do towarów i usług w klasach 9 i 42. Wnoszący sprzeciw powołał się na uprawnienia wynikające z tytułu rejestracji wspólnotowego znaku towarowego ENOVIA, nr CTM 1011577, korzystającego z pierwszeństwa od [...] lipca 2008 r., przeznaczonego do oznaczania towarów i usług w klasach 9 i 42. Decyzją z [...] stycznia 2013 r. Urząd Patentowy RP unieważnił prawo ochronne na znak towarowy ENOVA w części dotyczącej towarów w klasie 9 i 42 z uwagi na naruszenie art. 132 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2013 r. poz. 1410 ze zm.; dalej p.w.p.). Organ stwierdził, że wspólnotowy znak towarowy ENOVIA CTM 101 1577, z pierwszeństwem od [...] lipca 2008 r. przeznaczony jest do oznaczania towarów i usług w klasach 9 i 42, tj.: oprogramowanie do wizualizacji graficznej w dwóch lub trzech wymiarach, szczególnie do projektowania wspomaganego komputerowego, animacji, stymulacji, publikowania, wyszukiwania dokumentów, defeaturingu (usuwania drobnych elementów geometrycznych w modelowaniu komputerowym), monitorowania zdalnego i nadzoru, oprogramowanie do obrazowania, oprogramowanie do celów konserwacji, oprogramowanie do prezentacji wiedzy na temat produktów przemysłowych, ich produkcji, wykorzystania, konserwacji i dokumentacji, oprogramowanie do projektowania gier, oprogramowanie do gier komputerowych, oprogramowanie do wymiany danych, komputerowe programy edukacyjne, komputerowe programy szkoleniowe, oprogramowanie do celów nauczania, płyty CD, DVD, dyskietki i mini-dyski (klm 9), usługi programowania komputerów, wynajem komputerów, programów komputerowych lub urządzeń peryferyjnych dla komputerów, doradztwo inżynieryjne i techniczne związane z projektowanie towarów i środkami produkcji lub operacyjnego sekwencjonowania procesów przemysłowych, projektowanie oprogramowania, aktualizacja i konserwacja, wsparcie techniczne umożliwiające przystosowanie oprogramowania w celu dostosowania rzeczonego oprogramowania do specyficznych wymogów wynikających z działalności klientów lub metod pracy, doradztwo w dziedzinie informatyki, monitoring danych sygnałów i informacji za pośrednictwem transmisji danych komputera lub aparatów i urządzeń telekomunikacyjnych (klm 42). Natomiast spornym znakiem towarowym ENOVA o nr R-231 263 oznaczane są towary i usługi sklasyfikowane także w klasach 9 i 42, to jest: komputery, monitory [hardware komputerowy], myszy do komputera, komputerowe urządzenia peryferyjne, nośniki danych, pamięć komputerowa, programy komputerowe ładowalne, programy komputerowe nagrane, oprogramowanie komputerowe stałe, publikacje elektroniczne [moduły ładowalne] (klm 9), administrowanie stronami komputerowymi, instalacje oprogramowania komputerowego, doradztwo w zakresie sprzętu komputerowego, aktualizacja oprogramowania, odzyskiwanie danych komputerowych, powielanie oprogramowania komputerowego, programowanie komputerów, projektowanie oprogramowań komputerowych, wypożyczanie oprogramowania komputerowego, konserwacja oprogramowania komputerowego, konwersja danych przez programy komputerowe, instalacja oprogramowania komputerowego, analizy systemów komputerowych, tworzenie i utrzymywanie stron internetowych dla osób trzecich (klm 42). Organ uznał, że towary, do oznaczenia których przeznaczone zostały powyższe znaki, są identyczne lub podobne, więc ocena podobieństwa samych oznaczeń będzie zaostrzona. Urząd Patentowy RP podkreślił, że wcześniejszy znak towarowy ENOVIA CTM nr 1011577, jest znakiem słownym, który stanowi wyłącznie sekwencje tworzących go liter. Natomiast sporny znak towarowy jest znakiem słowno-graficznym, którego warstwa graficzna przedstawia zapis słowa enova za pomocą małych drukowanych liter, przy czym litera "o" została przedstawiona jako okrąg, wewnątrz którego umieszczono trójkąt o zaokrąglonych wierzchołkach. Element ten może symbolizować przycisk "play" stosowany w wielu urządzeniach. W znaku spornym wykorzystano kolory czarny, biały i zielony. Zdaniem Urzędu Patentowego RP na płaszczyźnie wizualnej i fonetycznej znaki te będą postrzegane zgodnie z ich literowym zapisem i słyszane zgodnie ze sposobem wymawiania głosek stanowiących wyrazy użyte w przeciwstawionych znakach towarowych – odpowiednio enova i enovia. Zdaniem organu, wyrazy te są niemal identyczne, a jedyną różnicą jest zastosowanie w znaku sprzeciwiającego dodatkowej litery "-i-". Urząd Patentowy RP zwrócił także uwagę, że na podobieństwo fonetyczne między słowami enova i enovia ma wpływ identyczna akcentowana sylaba "-no-". Ponadto przyjmując, że przeciętny odbiorca skupia uwagę na elementach przewodnich oznaczeń i pomija drobne szczegóły, to znaki towarowe, w których za wspomnianym wyjątkiem, użyto tych samych liter, w tej samej kolejności, uznano za podobne w warstwie fonetycznej. Urząd Patentowy RP uznał, że słowa stanowiące porównywane znaki towarowe są fantazyjne, stąd nie można mówić o podobieństwie w płaszczyźnie znaczeniowej. W ocenie Urzędu Patentowego RP płaszczyzna graficzna nie zawiera takich elementów, które niwelowałyby pozycję użytego w znaku słowa enova, zatem zastosowana stylizacja jednej litery "o" jest niewystarczająca by stwierdzić brak podobieństwa między znakami towarowymi ENOVA i ENOVIA. Organ uznał, że podnoszona identyczność i podobieństwo towarów i usług oraz wysoki stopień podobieństwa samych znaków towarowych przesądzają o istnieniu ryzyka wprowadzenia odbiorców w błąd. Oceniane znaki towarowe przeznaczone są do oznaczania towarów i usług identycznych oraz podobnych, a powszechność użycia tego rodzaju dóbr wśród przeciętnych odbiorców, jak i wśród profesjonalistów nie wyeliminuje ryzyka wprowadzenia odbiorców w błąd. W ocenie organu twierdzenie uprawnionego o używaniu spornego znaku towarowego ENOVA wraz z danymi indywidualizującymi jego przedsiębiorstwo i w ten sposób eliminującymi konfuzję nie mają znaczenia, bowiem przedmiotem oceny w postępowaniu o unieważnienie prawa ochronnego na znak towarowy są wyłącznie znaki towarowe w postaci w jakiej została udzielona na nie ochrona. WSA w W. oddalił skargę S. Sp. z o.o. w K. na powyższą decyzję. Zdaniem Sądu ocena podobieństwa towarów i usług, do oznaczenia których dotyczą analizowane znaki towarowe, dokonana przez organ nie wykracza poza ramy swobodnej oceny dowodów zakreślone normami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23; dalej: k.p.a.) w zw. z art. 256 ust. 1 p.w.p. Organ nie poprzestał na stwierdzeniu, że towary, do oznaczenia których zostały przeznaczone przeciwstawione znaki, należą do tych samych klas klasyfikacji nicejskiej, lecz dokonał szczegółowej analizy, uwzględniając kryteria dotyczące samych towarów i usług, ich charakter, przeznaczenie, sposób wykorzystania, komplementarność w tym możliwości wzajemnej substytucji i uzupełniania oraz kryteria rynkowe, tj. adresatów, formy i miejsca dystrybucji porównywanych towarów i usług. Sąd uznał, że ocenie tej nie można zarzucić dowolności. Organ prawidłowo i gruntownie uzasadnił swoje stanowisko. WSA zauważył, że organ nie wymienił enumeratywnie "publikacji elektronicznych [modułów ładowalnych]", do oznaczenia których został przeznaczony sporny znak, jednak uchybienie to nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy. Brak enumeratywnego wymienienia tych towarów z klasy 9 nie zmienia faktu, że grupowo są to towary tożsame lub podobne (przez ich komplementarność) do programów komputerowych, na co słusznie wskazywał organ. W ocenie Sądu, komplementarność towarów wykazywana przez to, iż jedne są istotne lub konieczne dla użycia drugich, a czasem nieodzowne dla wspólnego korzystania prowadzi do słusznego wniosku, że oznaczenia dotyczą towarów i usługi tego samego rodzaju, a przez to są podobne, co prawidłowo przyjął organ. WSA uznał, że zachodzi bardzo ścisłe, niemalże nierozerwalne powiązanie między ocenianymi towarami – są one wzajemnie potrzebne do wspólnego korzystania, mają podobny charakter i przeznaczenie, a także zaspokajają podobne potrzeby konsumentów. O jednorodzajowości tych towarów świadczy także to, iż są one przeznaczone dla podobnego kręgu odbiorców, jak również mogą być dystrybuowane tymi samymi kanałami dystrybucji. Zdaniem WSA podnoszone przez skarżącą faktyczne warunki sprzedaży towarów i usług oznaczanych spornym znakiem pozostają bez znaczenia, bowiem istnieje potencjalna możliwość istnienia lub wprowadzenia tożsamych kanałów dystrybucji. Podobnie, podnoszona przez skarżącą okoliczność, że faktycznie oferowane przez nią towary i usługi adresowane są tylko do specjalistów nie wynika z zakresu towarów wymienionych w udzielonym prawie ochronnym na sporny znak. Sąd podzielił pogląd organu, że ocena w tym zakresie dokonywana być musi przez pryzmat normalnych warunków zbytu dla towarów wymienionych w zgłoszeniu przy uwzględnieniu możliwych zmian strategii marketingowych. Zdaniem Sądu również ocena podobieństwa oznaczeń dokonana przez organ nie wykracza poza ramy swobodnej oceny dowodów zakreślone normami k.p.a. w zw. z art. 256 ust. 1 p.w.p. W ocenie Sądu trafne jest stwierdzenie, że znaki towarowe, w których za wyjątkiem litery "i" użyto tych samych liter, w tej samej kolejności, należy uznać za podobne. Za poprawne zostało również uznane twierdzenie, iż w płaszczyźnie znaczeniowej słowa stanowiące porównywane znaki są fantazyjne, stąd nie można mówić o podobieństwie w tym zakresie. Trudno bowiem w języku polskim przypisać tym słowom jednoznaczne konkretne znaczenie. Zdaniem Sądu wywody skarżącej w tym zakresie stanowią jedynie polemikę ze stanowiskiem organu jednak nie podważają jego poprawności. Co więcej, podnoszone przez skarżącą twierdzenia o charakterze opisowym części "enov" częściowo wzmacniają argumentację organu, albowiem przyznają istnienie podobieństwa oznaczeń. Sąd uznał, że organ dokonał prawidłowej oceny grafiki spornego znaku, wskazując, że płaszczyzna graficzna nie zawiera takich elementów, które niwelowałyby pozycję użytego w znaku słowa enova, zastosowana stylizacja jednej litery "o" jest niewystarczająca, by stwierdzić brak podobieństwa między znakami towarowymi ENOVA i ENOVIA. Zatem skoro warstwa graficzna nie dominuje nad warstwą słowną, to konsekwentnie za poprawne uznano stanowisko organu, że różnica jednej litery nie powoduje braku podobieństwa między ocenianymi znakami. Wobec tego WSA uznał, że trafne jest również stanowisko organu co do istnienia ryzyka wprowadzenia odbiorców w błąd z uwagi na identyczność i podobieństwo towarów i usług oraz wysoki stopień podobieństwa samych znaków towarowych. WSA podzielił również stanowisko organu, że powszechność użycia dóbr, do oznaczania których przeznaczone zostały oceniane oznaczenia zarówno wśród przeciętnych odbiorców, jak i wśród profesjonalistów, nie wyeliminuje ryzyka wprowadzenia odbiorców w błąd. Prawidłowo organ określił też przeciętnego odbiorcę jako osobę uważną i dobrze poinformowaną. Sąd uznał, że twierdzenie uprawnionego używania spornego znaku towarowego ENOVA wraz z danymi indywidualizującymi jego przedsiębiorstwo i w ten sposób eliminującymi konfuzję nie mają znaczenia, bowiem przedmiotem oceny w postępowaniu o unieważnienie prawa ochronnego na znak towarowy są wyłącznie znaki towarowe w postaci, w jakiej została udzielona na nie ochrona. Wobec tego Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów postępowania (art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a.), które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zdaniem WSA, prawidłowo również organ zastosował art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p., unieważniając prawo ochronne na znak towarowy ENOVA. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła S. Sp. z o.o. w K., wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w W., a także o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Zarzuciła naruszenie: 1) prawa materialnego, tj. art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. poprzez jego błędną wykładnię oraz 2) przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) poprzez niedostateczne wyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych sprawy i wybiórczą analizę materiałów dowodowych będących podstawą rozstrzygnięcia. Skarżąca uznała, że Sąd zbagatelizował okoliczność pominięcia przez organ "publikacji elektronicznych (modułów ładowalnych)", do oznaczenia których przeznaczony został sporny znak. Skarżąca nie zgadza się ze stanowiskiem Sądu, że uchybienie organu w tym zakresie nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy, ponieważ twierdzenie, że publikacje te są przez ich komplementarność generalnie podobne do wszystkich programów komputerowych jest uogólnieniem fałszującym rzeczywistość. Ponadto skarżąca uznała, że przeciwko uznaniu towarów za identyczne lub podobne przemawiają pozostałe prawnie doniosłe czynniki oparte na kryteriach rynkowych, tj. kręgu odbiorców i kanałach dystrybucji. Skarżąca nie podzieliła również twierdzenia o podobieństwie znaków i o ryzyku wprowadzenia odbiorców w błąd. W piśmie procesowym z dnia [...] kwietnia 2016 r. skarżąca przedłożyła nowe uzasadnienie podstaw kasacyjnych, mające na celu uzupełnienie uzasadnienia skargi kasacyjnej. Pismem z [...] listopada 2014 r. wnoszący sprzeciw do Urzędu Patentowego RP wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie podkreślić należy, iż stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje konkretną sprawę w granicach zarzutów skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach przewidzianych w § 2 tego artykułu. W badanej sprawie nie występuje żadna z wad wymieniona w tym ostatnim przepisie, które mogłyby świadczyć o nieważności postępowania prowadzonego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w W.. Okoliczność, iż Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje prawidłowość zaskarżonego orzeczenia Sądu I instancji tylko w granicach skargi kasacyjnej oznacza, iż NSA dokonuje tej kontroli tylko z punktu widzenia przepisów prawa wyraźnie w skardze kasacyjnej powołanych. Poza tym dla zachowania formy skargi kasacyjnej nie wystarczy powołać się na przepis wymieniający podstawy skargi kasacyjnej (art. 174 p.p.s.a.), ale konieczne jest także uzasadnienie podnoszonej podstawy skargi kasacyjnej. Warunek przytoczenia podstaw zaskarżenia i ich uzasadnienia nie jest spełniony, gdy skarga kasacyjna zawiera wywody zmuszające sąd kasacyjny do domyślania się, który przepis prawa skarżący miał na uwadze, podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego lub przepisów postępowania. W niniejszej sprawie skarga kasacyjna została oparta na obydwu podstawach określonych w art. 174 p.p.s.a. i wskazano jako naruszone przepisy postępowania – art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a., poprzez niedostateczne wyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych sprawy i wybiórczą analizę materiałów dowodowych będących podstawą rozstrzygnięcia oraz naruszenie prawa materialnego, tj. art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. poprzez jego błędną wykładnię. Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących naruszenia przepisów postępowania, stwierdzić należy, iż Sąd I instancji oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a Aby zaś mówić o naruszeniu przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/, który dotyczy tylko jednego z ustawowych sposobów rozstrzygania przez Sąd I instancji, niezbędne było wskazanie w skardze kasacyjnej odpowiednich przepisów postępowania, jeżeli mogły mieć one wpływ na wynik sprawy, które jej zdaniem zostały naruszone, a mimo to Sąd I instancji nie zastosował art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. Tymczasem skarga kasacyjna naruszenia takich przepisów nie zawiera, a uzasadnienie skargi kasacyjnej w tym zakresie sprowadza do odmiennej oceny dowodów i wyprowadzania na jej podstawie własnych wniosków co do stanu faktycznego. Z kolei w piśmie procesowym mającym stanowić uzupełnienie uzasadnienia skargi kasacyjnej strona skarżąca przywołuje przepisy art. 7 i art. 77 § 1 i 4 k.p.a. w związku z art. 252 p.w.p. Wskazanie tych przepisów nie może być uznane za uzupełnienie uzasadnienia skargi kasacyjnej, w rozumieniu art. 183 § 1 zd. 2 p.p.s.a., lecz za wskazanie nowych podstaw skargi kasacyjnej, co na tym etapie postępowania jest niedopuszczalne. W orzecznictwie NSA nie budzi bowiem wątpliwości, iż możliwość przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych na podstawie art. 183 § 1 zd. 2 p.p.s.a. nie oznacza prawa do uzupełnienia podstaw kasacyjnych poprzez powołanie nowych przepisów (por. wyroki NSA z 7 czerwca 2004 r., sygn. FSK 131/04 i z 30 sierpnia 2004 r., sygn. GSK 816/04). Z kolei, jeżeli chodzi o zarzut naruszenia prawa materialnego, a mianowicie art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. poprzez jego błędną wykładnię, to stwierdzić należy, iż błędna wykładnia to mylne zrozumienie treści przepisu. Uzasadnieniem tego zarzutu powinno być zatem wskazanie, na czym polegało błędne rozumienie treści przepisu przez Sąd I instancji i jakie powinno być – zdaniem kasatora – prawidłowe rozumienie tego przepisu. Tymczasem kasator w uzasadnieniu tego zarzutu zwalcza zaaprobowane przez Sąd I instancji ustalenia faktyczne organu oraz ich ocenę. Zdaniem kasatora za niepoprawną należy bowiem "uznać konkluzję, że porównywane towary i usługi są identyczne lub podobne. Jeśliby bowiem nawet przyjąć, że zachodzi między nimi identyczność lub podobieństwo wynikające zwłaszcza z ich komplementarności, to nadal przeciwko potwierdzeniu identyczności lub podobieństwa przemawiać będą pozostałe prawnie doniosłe (istotne) czynniki oparte na kryteriach rynkowych, tj. kręgu odbiorców (adresatów) i kanałach dystrybucji (...)". Jeżeli zaś chodzi o ocenę podobieństwa przeciwstawionych znaków, to strona skarżąca podniosła m.in., iż "charakter odróżniający oraz percepcyjnie dominujący należy przyznać końcowym elementom przedmiotowych znaków, tzn. przyrostkom "via" i "va", które są przy tym na tyle różne od siebie na płaszczyźnie wizualnej (różnica jednej litery) i fonetycznej (inny wygłos/wydźwięk), że uzasadnia to pogląd o braku podobieństwa całych znaków". Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzut naruszenia prawa materialnego nie może być skutecznie uzasadniony próbą zwalczania ustaleń faktycznych, bowiem próba taka mogłaby ewentualnie odnieść zamierzony skutek wyłącznie w ramach drugiej podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Jeżeli zaś w ramach tej ostatniej podstawy kasacyjnej stan faktyczny nie został podważony z uwagi na brak wskazania odpowiednich przepisów prawa, to nie można twierdzić, że nastąpiło naruszenie przepisów prawa materialnego, w tym przypadku art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p., tylko dlatego, że zdaniem skarżącego stan faktyczny sprawy jest inny. Kwestia podobieństwa lub niepodobieństwa znaków towarowych co do zasady nie należy do sfery prawa materialnego, lecz przepisów o postępowaniu administracyjnym, gdyż dotyczy stanu faktycznego a nie prawa. W szczególności w ustawie p.w.p., w tym w powołanym w skardze kasacyjnej art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p., nie ma definicji, czy też bliższego określenia znaku identycznego lub podobnego. O podobieństwie znaków towarowych decydują zatem ustalenia faktyczne, które nie zostały skutecznie zakwestionowane przez stronę skarżącą na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Z przytoczonych powodów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku na mocy art. 184 p.p.s.a.