II FSK 411/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędzia NSA Andrzej Jagiełło, Sędzia WSA del. Marek Olejnik (sprawozdawca), Protokolant Asystent Sędziego Jan Szczygieł, po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2017 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej D. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 22 października 2014 r. sygn. akt I SA/Po 159/14 w sprawie ze skargi D. W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu (obecnie: Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu) z dnia 18 grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności oddala skargę kasacyjną. 1.Wyrokiem z dnia 22 października 2014 r. o sygn. akt I SA/Po 159/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę D. W. (dalej: Strona, Skarżący) na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 18 grudnia 2013r. nr [...] w przedmiocie określenia nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności kwoty. Wyrok jest dostępny na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/. 2. Przebieg postępowania przed organami (przedstawiony przez WSA w Poznaniu): 2.1. W toku prowadzonego wobec J. Ł. postępowania egzekucyjnego ujawniono składnik majątkowy w postaci wierzytelności, wynikającej z roszczenia o wypłatę udziału z tytułu podziału majątku zlikwidowanej spółki "B." Sp. z o. o. w organizacji. Pismem z dnia 27 stycznia 2011 r. oraz z dnia 9 kwietnia 2013 r. dokonano skutecznego zajęcia powyższej wierzytelności. W odpowiedzi na zajęcie, pismem z dnia 27 stycznia 2011 r. oraz z dnia 22 kwietnia 2013 r., Strona - dłużnik zajętej wierzytelności podał, że uznaje zajętą wierzytelność i przekaże organowi egzekucyjnemu kwoty, wynikające z obowiązku spłaty na rzecz zobowiązanego J. Ł.. Na poczet dokonanego zajęcia D. W. w okresie od 10 października 2011 r. do 15 listopada 2012 r. wpłacił kwotę 12.000 zł. Wobec zaprzestania przez dłużnika zajętej wierzytelności realizacji ciążącego na nim obowiązku spłaty zajętej wierzytelności, organ egzekucyjny w dniu 17 czerwca 2013 r. przeprowadził kontrolę prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego. W jej toku ustalono, że wysokość nieprzekazanej kwoty wierzytelności wynosi 131.055,59 zł. Dłużnik zajętej wierzytelności oświadczył, że nie regulował zobowiązania ze względu na kłopoty finansowe wynikające z braku zapłat przez kontrahentów za wykonane zlecenia. Wskazana okoliczność została przez organ egzekucyjny uznana za bezpodstawną, w rozumieniu przepisu art. 71a § 9 u.p.e.a. Mając na uwadze powyższe Naczelnik Urzędu Skarbowego w L. postanowieniem z dnia 30 września 2013 r., nr [...], działając na podstawie art. 71a § 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm. – w skrócie: "u.p.e.a."), określił wysokość nieprzekazanej przez Stronę wierzytelności zobowiązanego J. Ł., wynikającej z roszczenia o zwrot udziału z tytułu podziału majątku zlikwidowanej spółki "B." Sp. z o.o. w organizacji na kwotę 131.055,59 zł. 2.2. Kwestionując powyższe postanowienie w zażaleniu Skarżący podniósł, że zaprzestał uiszczać wymaganych wpłat, gdyż obecnie - ze względu na trudną sytuację finansową - nie posiada środków na realizację zajęć wierzytelności. Jednocześnie zaznaczył, że oczekuje na podpisanie umowy handlowej, która umożliwi mu spłatę całego zobowiązania i w dniu 9 października 2013 r. dokonał wpłaty na rzecz zajętej wierzytelności w wysokości 1.000 zł, obowiązując się do dokonywania dalszych. 2.3. Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu postanowieniem z dnia 18 grudnia 2013 r., nr [...], utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Uznając za bezzasadny zarzut naruszenia art. 71a § 9 u.p.e.a. Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu stwierdził, że problemy finansowe dłużnika zajętej wierzytelności nie mogą stanowić przesłanki do skutecznego kwestionowania postanowienia organu I instancji. Zwrócono uwagę, że Skarżący nigdy nie zaprzeczał zasadności zajętej wierzytelności z tytułu zwrotu udziału zlikwidowanej spółki, ani samej wysokości nieprzekazanej wierzytelności. 3. Stanowiska stron w postępowaniu przed WSA w Poznaniu (Sądem pierwszej instancji). 3.1. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Skarżący wniósł o uchylenie powyższego rozstrzygnięcia Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Autor skargi sformułował zarzuty naruszenia przepisów: art. 77 § 2 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm. - w skrócie: "K.p.a."), art. 71a § 9 u.p.e.a. poprzez przyjęcie, iż Skarżący bezpodstawnie uchyla się od regulowania zobowiązań, a także błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na przyjęciu, że skarżący celowo uchyla się od zaspokojenia wierzytelności. Autor skargi proponował organom zawarcie ugody na podstawie art. 114 K.p.a. i rozłożenie na raty należności. Na poparcie swych tez przedkładał dokumenty i korekty faktur, które dowodzą, że jego kontrahenci nie regulują zobowiązań i musi występować o zwrot nadpłaconego podatku VAT. 3.2. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu wniósł o jej oddalenie. 4. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu (Sądu pierwszej instancji) 4.1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu nie uwzględnił skargi. Wskazał, że w rozpoznawanej sprawie poza sporem pozostaje ziszczenie się pierwszej przesłanki określonej w art. 71a § 9, albowiem zajęcia wierzytelności zobowiązanego, przysługujących mu wobec skarżącego jako dłużnika zajętej wierzytelności, nastąpiły czterema zawiadomieniami doręczonymi skarżącemu w dniach: 27 stycznia 2011 r., 21 listopada 2012 r., 5 lutego 2013 r. i 11 kwietnia 2013 r. (vide: zpo dołączone do k. 1, 12, 14 i 15 akt admin.). Co do drugiej przesłanki zdaniem Sądu zwrot normatywny "bezpodstawnie uchyla się" należy interpretować jako przesłankę prawną a nie faktyczną. Innymi słowy uchylanie się przez dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania organowi egzekucyjnemu z przyczyn faktycznych, np. trudnej sytuacji ekonomicznej, będzie stanowiło podstawę do wydania postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty. Wobec powyższego, niekwestionowana przez organ odwoławczy, a opisana przez Skarżącego w protokole z dnia 17 czerwca 2013r. trudna sytuacja ekonomiczna, brak środków na spłatę i zatory płatnicze ze strony jego kontrahentów, nie stanowią usprawiedliwienia dla nieprzekazania zajętej wierzytelności. 5. Stanowiska stron w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym: 5.1. Od ww. wyroku Skarżący (reprezentowany przez pełnomocnika – radcę prawnego) wywiódł skargę kasacyjną zarzucając naruszenie: 1) art. 174 pkt 1 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz.270 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", tzn. naruszenie prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię zarzucając zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie przepisów art. 71 a § 9 u.p.e.a., poprzez przyjęcie, iż skarżący bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, 2) art. 174 pkt 2 p.p.s.a., tzn. naruszenie przepisów postępowania, wskazując że uchybienia te miały istotny wpływ na wynik sprawy zarzucając zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie przepisów art. 115 § 1 i § 2 p.p.s.a. i nie przekazanie sprawy do mediacji, co sugerował skarżący, który chciał zawrzeć stosowną ugodę, co Sąd mógł uczynić nie tylko na wniosek ale także z urzędu. Mając na uwadze powyższe Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez WSA w Poznaniu oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. 5.2. Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie. 6. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: 6.1. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. 6.2. Na wstępie należy przypomnieć, że stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Analiza akt sprawy wskazuje, że nie zachodzi żadna z przesłanek wskazanych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Rozważania Naczelnego Sądu Administracyjnego mogą zatem dotyczyć jedynie naruszeń przepisów wskazanych w skardze kasacyjnej. W świetle art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem prawnym i powinna czynić zadość nie tylko wymaganiom przypisanym dla pisma w postępowaniu sądowym, lecz także przewidzianym dla niej wymaganiom materialnym, tzn. powinna zawierać m.in. przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Koniecznym warunkiem uznania, że strona prawidłowo powołuje się na jedną z podstaw kasacyjnych jest wskazanie, które przepisy zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało oraz jaki mogło mieć to wpływ na wynik sprawy. To na autorze skargi kasacyjnej ciąży obowiązek konkretnego wskazania, które przepisy prawa materialnego zostały przez sąd naruszone zaskarżonym orzeczeniem, na czym polegała ich błędna wykładnia i niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być wykładnia prawidłowa i właściwe zastosowanie. Nadto, chcąc podnieść zarzuty uchybienia przepisom proceduralnym strona powinna uwzględnić przy konstruowaniu takich zarzutów, że w świetle art. 174 pkt 2 p.p.s.a. podstawa kasacyjna obejmująca zarzut naruszenia przepisów postępowania może być skuteczna (tj. prowadzić do uwzględnienia skargi kasacyjnej) jedynie w przypadku, gdy zarzucane uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wykazanie, że taki potencjalny istotny wpływ na rozstrzygnięcie zachodzi, należy również do strony, gdyż także w tym zakresie Naczelny Sąd Administracyjny nie ma uprawnień do zastępowania jej w prawidłowym formułowaniu podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia. 6.3. Te ogólne uwagi były konieczne wobec dostrzeżonych niedociągnięć skargi kasacyjnej, tak w zakresie sformułowania zarzutów, jak i ich uzasadnienia. Przechodząc do oceny zawartych w skardze kasacyjnej zarzutów, w pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutów naruszenia przepisów postępowania, dopiero bowiem stwierdzenie, że stan faktyczny stanowiący podstawę faktyczną rozstrzygnięcia został ustalony prawidłowo, pozwoli na ocenę zarzutu naruszenia prawa materialnego. Autor skargi kasacyjnej zarzuca naruszenie art.115§1 i §2 p.p.s.a. poprzez nie skierowanie sprawy przez Sąd pierwszej instancji do mediacji w sytuacji, gdy Skarżący chciał zawrzeć ugodę. Brak jednak w skardze kasacyjnej jakiegokolwiek uzasadnienia, że po pierwsze celowe było przeprowadzenie w przedmiotowej sprawie postępowania mediacyjnego z urzędu, a po drugie, że jego nieprzeprowadzenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Postępowanie mediacyjne stanowi szczególny tryb postępowania sądowoadministracyjnego o charakterze fakultatywnym. To sąd decyduje czy mimo braku wniosku stron postępowanie mediacyjne powinno być prowadzone. Inicjatywa sądu w tym zakresie może być w szczególności następstwem utrwalonej linii orzecznictwa czy też wyjaśnieniem określonego zagadnienia prawnego w drodze orzeczenia składu poszerzonego Naczelnego Sądu Administracyjnego lub Sądu Najwyższego albo wydaniem orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny (por. T. Świetlikowski, Mediacja w postępowaniu sądowoadministracyjnym (ujęcie praktyczne), ZNSA 2005, nr 2-3, s. 41). Tak więc ze względu na brak uzasadnienia ww. zarzutu skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny, związany granicami skargi kasacyjnej nie mógł poddać go weryfikacji. 6.4. W skardze kasacyjnej zarzucono także naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art.71a § 9 u.p.e.a. cyt." ...poprzez przyjęcie, iż skarżący bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu". Przez błędną wykładnię przepisu prawa materialnego należy rozumieć niewłaściwe odczytanie przez sąd treści przepisu, mylne zrozumienie jego treści lub znaczenia, a zatem niewłaściwą interpretację normy prawnej, która nie odpowiada żadnej z dopuszczalnych reguł wykładni prawa. Stawiając w skardze kasacyjnej zarzut błędnej wykładni, strona obowiązana jest przedstawić, jak dany przepis prawa winien być odczytywany oraz dlaczego przyjęta przez sąd I instancji interpretacja przepisu jest nieprawidłowa. Autor skargi kasacyjnej nie podaje jednak na czym polega mylne zrozumienie treści przepisu przez Sąd pierwszej instancji i organy orzekające w sprawie oraz jaka - zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną - winna być prawidłowa interpretacja wskazanego: przepisu. W przedmiotowej sprawie organy egzekucyjne oraz Sąd pierwszej instancji dokonały prawidłowej wykładni art. 71a § 9 u.p.e.a. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się jednolicie, że podstawą do uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu - w rozumieniu przepisu art. 71a § 9 u.p.e.a. - mogą być tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela (np. zarzut przedawnienia, potrącenia itp.) Użyty w treści art. 71a § 9 u.p.e.a. zwrot normatywny "bezpodstawnie uchyla się" należy interpretować jako przesłankę prawną a nie faktyczną, co oznacza, że nie odnosi się on do okoliczności związanych ze złą kondycją finansową dłużnika zajętej wierzytelności. Innymi słowy, uchylanie się przez dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania organowi egzekucyjnemu z przyczyn faktycznych (np. z powodu trudnej sytuacji ekonomicznej) nie stoi na przeszkodzie wydaniu postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty (por. wyrok NSA z dnia 16 września 2016r., II FSK 2287/14, dostępny na http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważy także należy, że w uzasadnieniu zarzutu błędnej wykładni art. 71a § 9 u.p.e.a. autor skargi kasacyjnej wskazuje, że organy naruszyły przepisy art. 77 § 1 i 80 K.p.a., bowiem powinny wyczerpująco zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy oraz ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona, czego nie uczyniły. Można jedynie z kontekstu domniemywać, że chodzi o okoliczność "bezpodstawnego uchylania się od przekazania zajętej wierzytelności" przez Skarżącego. Podkreślić należy, że zarzut naruszenia prawa materialnego nie może być skutecznie uzasadniony próbą zwalczania poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych. Ustalenia faktyczne organu i ich ocena dokonana przez sąd pierwszej instancji nie mogą być podważane przez zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie lub błędną wykładnię (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.). 7. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny z mocy art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.