I SA/Wa 1361/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk Protokolant referent stażysta Małgorzata Sieczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 kwietnia 2014 r. sprawy ze skarg E. B.-G. i B. M. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. oddala skargę E. B.-G.; 2. odrzuca skargę B. M. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołań E. B. – G. i B. M., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...] o odmowie potwierdzenia E. B. – G. i B. M. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. B. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w folwarku [...], gm. [...], powiat [...], obecnie [...]. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. Wnioskiem z dnia [...] grudnia 1990 r. E. B. – G. wystąpiła do Urzędu Wojewódzkiego w [...] o przyznanie odszkodowania za mienie pozostawione przez A. B. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w majątku [...], gm. [...], pow. [...], który został przekazany do Urzędu Rejonowego w [...]. Wnioskiem z dnia [...] marca 1992 r. S. B. zwróciła się do Urzędu Rejonowego w [...] również o przyznanie odszkodowania za mienie pozostawione przez A. B. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w majątku [...], gm. [...], pow. [...]. W dniu [...] grudnia 2008 r. E. B. – G., S. B. oraz B. M. złożyły wnioski do Wojewody [...] o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia poza obecnymi granicami RP nieruchomości przez A. B. w miejscowości [...]. Wnioski te zostały przekazane Wojewodzie [...] postanowieniem Wojewody [...] z dnia [...] października 2010 r., nr [...]. Wojewoda [...], działając na podstawie art. 7 ust. 2 w zw. z art. 2 ust. 1 oraz art. 27 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2005 r. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) – zwana dalej "ustawą", po rozpatrzeniu wniosków E. B. – G. oraz B. M., wydał w dniu [...] lutego 2012 r. decyzję nr [...] orzekającą o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. B. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w folwarku [...], gm. [...], powiat [...], obecnie [...]. Od powyższej decyzjii B. M. i E. B. – G. wniosły odwołania kwestionując rozstrzygnięcie Wojewody [...], wnosząc o uchylenie w całości decyzji organu l instancji oraz o orzeczenie w tym zakresie, co do istoty sprawy przez Ministra Skarbu Państwa. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że stosownie do art. 1 i 2 ustawy, nieruchomościami pozostawionymi poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej są tylko i wyłącznie nieruchomości znajdujące się na tych terytoriach ll RP, które po drugiej wojnie światowej nie znalazły się w obecnych granicach państwa polskiego. Chodzi więc o ziemie, jakie w dniu 1 września 1939 r. znajdowały się w granicach administracyjnych państwa polskiego, zaś po ll wojnie światowej znalazły się w granicach ówczesnego ZSRR. Tylko więc właściciele nieruchomości pozostawionych na tzw. Kresach Wschodnich, tj. przedwojennych ziemiach ll RP, które po drugiej wojnie światowej znalazły się poza jej granicami, mogą ubiegać się o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty. Z wykładni literalnej i systemowej powyższych przepisów wynika, że warunkiem koniecznym do wydania decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty jest fakt położenia nieruchomości pozostawionej w granicach Rzeczypospolitej Polskiej według stanu z dnia 1 września 1939 r. Powyższe potwierdza wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 1814/09 w którym stwierdzono, że z art. 1 ust. 1 i ust. 2 ustawy wynika, że zarówno wypędzenie jak i opuszczenie ma mieć związek z wojną rozpoczętą w 1939 r., a więc i terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z którego nastąpiło wypędzenie lub które zostało opuszczone, odnosi się do granic z 1939 r. W wyroku tym zwrócono również uwagę, iż we wszystkich wcześniejszych aktach prawnych dotyczących rekompensat Państwo Polskie zobowiązywało się do zaliczenia wartości mienia pozostawionego tylko na terenach, które należały do Rzeczypospolitej Polskiej we wrześniu 1939 r. Ponadto Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że w doktrynie panuje pogląd, iż "mienie zabużańskie", to majątki pozostałe na terenach obecnej Białorusi, Ukrainy i tzw. Litwy Wileńskiej, natomiast pojęcie to nie obejmuje majątków pozostawionych na terenach nie wchodzących w skład przedwojennego obszaru Rzeczypospolitej Polskiej, np. Litwy Kowieńskiej, Łotwy, Estonii, Rumunii. Minister wskazał, że A. B. pozostawił nieruchomość na [...] w folwarku [...], gmina [...], powiat [...]. Gmina [...] przed ll wojną światową wchodziła w skład Pierwszej Republiki Litewskiej i nie należała do Rzeczypospolitej Polskiej. Jest to fakt znany organowi z urzędu i zgodnie z art. 77 § 4 Kpa nie wymaga dowodu. Oznacza to, że folwark [...] znajdujący się w obszarze wskazanej gminy, również nie należał do terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Wobec powyższego Minister Skarbu Państwa stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie nie została spełniona wynikająca z art. 1 i 2 ustawy przesłanka dotycząca położenia nieruchomości na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 1 września 1939 r. W związku z czym podzielił stanowisko organu I instancji, że E. B. – G. i B. M. nie nabyły prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości przez A. B. Od decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...] E. B. – G. i B. M. wniosły odrębne skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarga E. B. – G. została zarejestrowana pod sygnaturą akt I SA/Wa 1361/13, natomiast skarga B. M. pod sygnaturą akt I SA/Wa 1362/13. W skargach skarżące wskazały, że ich ojciec, po śmierci rodziców w 1939 r. (ojca) i w 1943 r. (matki), stał się właścicielem ¼ majątku [...] z trojgiem rodzeństwa. W 1941 r. ożenił się z matką skarżących i los rzucił go na kilka lat do [...]. Siostra ojca skarżących, która opiekowała się folwarkiem [...] w 1941 r. została wywieziona na Sybir. Brat wojskowy zginął. Siostrzeniec nastolatek został wywieziony do kopalni złota na Syberii, skąd nie wrócił. Skarżące wskazały, że NKWD pozbywało się właścicieli nieruchomości na tym terenie oraz ludzi wykształconych. Skarżące podały, że jej przodkowie Polacy przez wieki utrzymywali mienie i polskość na terenie za Bugiem. Ich zdaniem odmowa potwierdzenia prawa do rekompensaty Polakom, którzy byli mieszkańcami tzw. Litwy Kowieńskiej jest nieporozumieniem. Polacy na tym terenie byli poddani masowej zagładzie i wywózce na Syberię. W Polsce w latach pięćdziesiątych Polacy za Bugiem żyli w ciągłym strachu, że Urząd Bezpieczeństwa pozbawi ich pracy na lepszych stanowiskach, ze względu na niepewne pochodzenie lub aresztuje. Takie problemy miał ojciec skarżących. Dzisiaj w wolnej Polsce dzieli się Polaków pochodzących z Kresów Wschodnich na dwie kategorie. Jedni mają prawo do rekompensaty, a inni nie. Skarżące zauważyły, że polityczne zmiany jakie dotknęły ludzi zamieszkujących tamte tereny. Państwo prawa jakim jest Polska powinno tę sprawę uregulować, a skarżące jako polskie obywatelki maja prawo takich rozwiązań oczekiwać. Polska, tak samo jak [...], jest członkiem Unii Europejskiej i według praw obowiązujących w Unii stosunki posiadania praw majątkowych na terenie innego państwa zrzeszonego muszą być uregulowane. Skarżące wniosły o udzielenie odpowiedzi jaka istnieje realna możliwość uzyskania zadośćuczynienia za rodzinne mienie zagarnięte przez system komunistyczny. W odpowiedzi na skargi Minister Skarbu Państwa wniósł o ich oddalenie i jednocześnie podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 3 września 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 1362/13 postanowił połączyć do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy o sygn. akt I SA/Wa 1361/13 i I SA/Wa 1362/13 oraz prowadzić je pod sygnaturą akt I SA/Wa 1361/13. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga E. B. – G. nie zasługiwała na uwzględnienie. Skarga B. M. była niedopuszczalna. Odnosząc się do skargi E. B. – G. Sąd zauważa, że poza sporem jest to, że w dniu 1 września 1939 r. folwark [...], położony był w gminie [...], powiecie [...] i w związku z tym znajdował się na terenie ówczesnej Republiki Litewskiej, zwanej w Polsce Litwą Kowieńską. Jest to fakt powszechnie znany nie wymagający przeprowadzenia dowodu – art. 106 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej "Ppsa". Natomiast zgodnie z art. 1 ust. 1 i 2 ustawy zarówno wypędzenie (ust. 1), jak i opuszczenie (ust. 2) ma mieć związek z wojną rozpoczętą w 1939 r., a więc i byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z którego nastąpiło wypędzenie lub które zostało opuszczone, odnosi się do granic II RP z 1939 r. Podkreślić należy, że Państwo Polskie we wszystkich wcześniejszych aktach prawnych również zobowiązywało się tylko do zaliczania wartości mienia pozostawionego na terenach, które nie weszły w skład obecnego obszaru Państwa, ale które należały do września 1939 r. do Polski. Wynikało to zarówno z art. 9 dekretu z dnia 6 grudnia 1946 r. o przekazaniu przez Państwo mienia nierolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych i b. Wolnego Miasta Gdańska (Dz. U. Nr 71, poz. 389), jak i z art. 14 ust. 1 i 3 dekretu z dnia 10 grudnia 1952 r. o odstępowaniu przez Państwo nieruchomego mienia nierolniczego na cele mieszkaniowe (Dz. U. nr 49, poz. 326) oraz art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969 r. Nr 22, poz. 159). We wszystkich tych przepisach mówiło się wyraźnie o zaliczaniu wartości mienia pozostawionego na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru Państwa (por. uchwała SN z dnia 17 października 1991 r., sygn. akt III CZP 99/91, OSNC 1992/4/61). To samo wynikało także z art. 81 ust. 1 (art. 88 ust. 1) ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127), z art. 212 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.) oraz z ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U. z 2004 r. Nr 6, poz. 39 ze zm.). W powołanej wyżej uchwale III CZP 99/91 wydanej na gruncie art. 88 ust. 1 (wcześniej art. 81 ust. 1) ustawy z 1985 r. Sąd Najwyższy wyprowadził tezę, że repatriantom, którzy przed dniem 1 września 1939 r. zamieszkiwali na terenie Litwy, a nie Polski, i którzy pozostawili tam mienie nieruchome, nie przysługują uprawnienia przewidziane w art. 81 ust. 1 z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Sąd Najwyższy zauważył, że skoro w ustawie mówi się jednoznacznie o osobach, które w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. pozostawiły majątek nieruchomy na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru Państwa, to za logicznie uzasadniony można uznać jedynie wniosek, że uprawnienia wynikające z tej ustawy (konkretnie z art. 81 ust. 1) dotyczą tylko osób, które posiadały i pozostawiły mienie nieruchome na obszarze, który przed rozpoczęciem II wojny światowej należał do Rzeczypospolitej Polskiej. Przy odmiennym założeniu zawarty w art. 81 ust. 1 zwrot "na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru państwa" byłby wręcz niezrozumiały. Sąd zauważa, że w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 509/10 (opubl. LEX nr 1070842) stwierdzono, że z treści art. 11 ust. 1 ustawy wynika, iż wartość rynkową nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej określa się na podstawie nieruchomości podobnych, położonych na obszarze porównywalnych rynków lokalnych funkcjonujących obecnie w Rzeczypospolitej Polskiej. Przy określaniu wartości nieruchomości uwzględnia się przeciętne ceny transakcyjne, uzyskane za nieruchomości podobne, zbywane w miejscowości o zbliżonej liczbie mieszkańców, porównywalnym stopniu urbanizacji i charakterze administracyjnym do miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona, położonej na obszarze województwa lub miasta wydzielonego, o którym mowa w ust. 2, z uwzględnieniem współczynników określających różnice w poziomie rozwoju gospodarczego tych województwa lub miast w okresie przed 1939 r. W ust. 2 tegoż artykułu za porównywalne województwa i miasta wydzielone ustawodawca zaś uznał jedynie województwa: lwowskie, tarnopolskie, stanisławowskie, wołyńskie, poleskie, wileńskie, nowogródzkie, białostockie oraz miasta Lwów i Wilno. Podkreślenia wymaga, że powyższe unormowanie ma moc regulacji ustawowej i ograniczenie jej wyłącznie do terenów, które przed dniem 1 września 1939 r. wchodziły w skład terytorium II Rzeczypospolitej oznacza, że ustawodawca nie zakładał, aby można było w trybie ustawy dochodzić prawa do rekompensaty w sytuacji, gdy pozostawiona poza obecnymi granicami Państwa Polskiego nieruchomość nigdy nie znajdowała się na jego terytorium. Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela argumentację wyrażoną w powyższym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego. Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd, ani orzekające w sprawie organy nie kwestionowały opisywanej w skargach sytuacji, w jakiej po 1 września 1939 r. znaleźli się członkowie rodziny skarżącej. Powodem odmownego załatwienia wniosków o potwierdzenie prawa do rekompensaty było to, że ustawa swym zakresem przedmiotowym nie obejmuje nieruchomości pozostawionych nawet przez obywateli polskich w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., ale na terenach państw obcych. Poza zakresem kontroli sądowoadministracyjnej jest zarzut skarżącej, że obecne ustawodawstwo polskie nie przewiduje możliwości przyznania w trybie postępowania administracyjnego rekompensaty za mienie pozostawione przez obywatela polskiego w związku z II wojną światową m.in. na terenie ówczesnej Republiki Litewskiej. Odnosząc się do wniosku o wskazanie możliwości uzyskania zadośćuczynienia za utracony przez ojca skarżącej folwark [...] Sąd zwraca uwagę, że w niniejszej sprawie E. B. – G. domagała się przyznania prawa do rekompensaty w trybie ustawy, co ostatecznie skarżąca sprecyzowała w piśmie z dnia 28 grudnia 2008 r., złożonym w dniu 29 grudnia 2008 r. Wojewodzie [...]. Wobec tego Wojewoda [...] i Minister Skarbu Państwa byli zobligowani do rozpoznania wniosku o wydanie decyzji w sprawie o przyznanie prawa do rekompensaty i oceny jego zasadności na gruncie przepisów ustawy, co też organy uczyniły. Sąd, jak również i orzekające w sprawie organy, nie świadczą pomocy prawnej i nie udzielają porad prawnych wykraczających poza przedmiot rozpatrywanej sprawy. W tej sytuacji Sąd nie mógł uwzględnić wniosku skarżącej o wskazanie, czy w innym, niż niniejsza ustawa trybie E. B. – G. może poszukiwać ochrony prawnej w zakresie uzyskania stosownej rekompensaty za mienie pozostawione przez A. B. na L. Badając dopuszczalność skargi B. M. Sąd zauważa, że zgodnie z art. 214 § 1 w zw. z art. 212 § 1 Ppsa do uiszczenia kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi, obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie. Opłatę sądową, w tym wpis od skargi należy uiścić przy wniesieniu do sądu pisma podlegającego opłacie (art. 219 § 1 Ppsa). Jeżeli skarga nie zostanie opłacona przewodniczący wzywa wnoszącego, aby uiścił wpis w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi, co wynika z przepisów art. 220 § 1 i 3 Ppsa. Wobec tego, że w niniejszej sprawie B. M. wniosła do Sądu odrębną skargę w piśmie z dnia [...] czerwca 2012 r., która przy jej wniesieniu nie została opłacona, Przewodnicząca Wydziału I WSA w Warszawie w piśmie z dnia 2 stycznia 2014 r. wezwała B. M. do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 200 zł, w terminie 7 dni od daty doręczenia zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu, pod rygorem odrzucenia skargi. Z akt sprawy wynika, że zarządzenie wzywające B. M. do uiszczenia wpisu od skargi zostało jej doręczone w trybie doręczenia zastępczego (art. 73 Ppsa) z upływem 21 stycznia 2014 r. (art. 73 § 4 Ppsa). Wobec tego, że na wezwanie Sądu E. B. – G. uiściła wpis sądowy w wysokości 200 zł od swojej skargi wniesionej w piśmie z dnia 21 czerwca 2012 r., a B. M. do dnia 28 stycznia 2014 r. nie uiściła odrębnego wpisu od swojej skargi należnego także w wysokości 200 zł, to Sąd skargę B. M. odrzucił. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd, na podstawie art. 151 Ppsa oddalił skargę E. B. – G., a na podstawie art. 220 § 3 Ppsa odrzucił skargę B. M.