II FZ 2105/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Anna Dumas po rozpoznaniu w dniu 29 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Przedsiębiorstwa G. sp. z o.o. z siedzibą w K. w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 maja 2014 r., sygn. akt III SA/Wa 193/14 w sprawie ze skargi Przedsiębiorstwa G. sp. z o.o. z siedzibą w K. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z dnia 4 grudnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie nadpłaty w podatku od gier za lipiec 2012 r. postanawia: oddalić zażalenie. II FZ 2105/14 UZASDNIENIE Postanowieniem z dnia 5 maja 2014 r., sygn. akt III SA/Wa 193/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w sprawie ze skargi Przedsiębiorstwa G. sp. z o.o. z siedzibą w K. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z dnia 4 grudnia 2013 r. w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania w sprawie stwierdzenia nadpłaty w podatku od gier za lipiec 2012 r. odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu Sąd podniósł, że w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 100 zł skarżąca wniosła o zwolnienie jej od kosztów sądowych. W osnowie wniosku stwierdziła, że nie posiada środków na poczet kosztów sądowych. Prowadzi spory z organami skarbowymi na terenie całej Polski, zatem jej obciążenie jest równe sumie wpisów we wszystkich kilkuset sprawach. Od wielu z tych spraw wymagany jest wpis stosunkowy. Kapitał zakładowy skarżącej wynosi 1.000.000 zł. Skarżąca posiada na rachunku bankowym około 180.000 zł, wartość środków trwałych wynosi 300.155,92 zł, zysk za ostatni rok wyniósł 713.731,90 zł. Spółka posiada w swoim majątku automaty o niskich wygranych, które ze względu na nowe regulacje prawne w ustawie o grach hazardowych nie przedstawiają realnej wartości rynkowej. W toku postępowania skarżąca złożyła m.in. rachunki zysków i strat, bilanse, wprowadzenia do sprawozdania finansowego, dodatkowe informacje i wyjaśnienia do sprawozdania finansowego, zestawienie zmian w środkach trwałych, podział zobowiązań do spłaty, sprawozdanie zarządu z działalności, deklaracje VAT-7, zeznania podatkowe oraz wyciągi z rachunku bankowego. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia 1 kwietnia 2014 r. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżąca podniosła, że ww. postanowienie referendarza opiera się na błędnych ustaleniach faktycznych, które nie uwzględniają specyfiki działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącą. Skarżąca musi mieć możliwość aby regulować na bieżąco i bez opóźnień zobowiązania względem wynajmujących lokale na punkty gier, wypłacać wygrane graczom, opłacać serwis i obsługę urządzeń, a także uiszczać podatek od gier niezależnie od tego, czy działalność przynosi pozytywny wynik finansowy. W ocenie skarżącej wartość bilansowa aktywów nie odzwierciedla ich wartości rzeczywistej, a jedynie wartość księgową. Z uwagi na obecną sytuację prawną automaty o niskich wygranych mają realnie wartość rynkową taką, jak materiały wtórne, które można z nich uzyskać po demontażu. Ponadto zbycie środków trwałych w celu pozyskania środków na setki postępowań sądowoadministracyjnych oznaczałoby brak możliwości dalszego prowadzenia działalności. Niniejsze postępowanie stanowi przy tym jedynie próbę ochrony przed niedającą się przewidzieć przed uchwaleniem ustawy o grach hazardowych agresywną polityką państwa względem przedsiębiorców branży hazardowej. Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podnosząc, że na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego wymagalnym kosztem jest wpis sądowy od skargi w wysokości 100 zł, zaś na spółce ciąży ponadto obowiązek uiszczenia wpisów sądowych w innych, zawisłych przed Wojewódzkim Sądem Administracyjny w Warszawie, sprawach w łącznej wysokości około 3.000 zł, Sąd stwierdził, że już z samego zestawienia kwoty wymaganych kosztów sądowych z kwotą posiadanych przez skarżącą środków na rachunku bankowym (około 180.000 zł), wynika, iż skarżąca nie mieści się w hipotezie art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a." i pomoc nie może zostać jej udzielona. Zdaniem Sądu, nie sposób uznać, że jednorazowe wygospodarowanie kwoty 100 zł (około 3.000 zł we wszystkich zawisłych sprawach) tytułem wpisu sądowego od skargi, który na obecnym etapie postępowania jest jedynym kosztem sądowym, spowoduje uszczerbek w środkach finansowych skarżącej. Podnoszone przez nią okoliczności takie jak konieczność regulowania na bieżąco zobowiązań względem wynajmujących lokale na punkty gier, konieczność wypłacania wygranych, czy konieczność serwisowania urządzeń, nie są wystarczające dla przyjęcia stanowiska, że skarżąca nie posiada obiektywnej możliwości zgromadzenia środków finansowych celem uiszczenia wymaganego wpisu sądowego. Zobowiązania prywatnoprawne, na które wskazuje skarżąca, nie korzystają bowiem z pierwszeństwa zaspokajania w stosunku do kosztów sądowych. Ponadto, Sąd wskazał, że racjonalny uczestnik obrotu gospodarczego powinien zabezpieczyć środki na ponoszenie wszelkich zobowiązań publicznoprawnych, w tym ponoszenie kosztów ewentualnych postępowań sądowych. Zdaniem Sądu, skarżąca nie wykazała również, że zmaga się z groźbą niewypłacalności. Odnosząc się do argumentacji skarżącej, że przedmiotowe postępowanie sądowoadministracyjne stanowi próbę ochrony przed niedającą się przewidzieć agresywną polityką państwa względem przedsiębiorców branży hazardowej, Sąd stwierdził, że argumentacja ta, jako nieodnosząca się w żaden sposób do określonych w art. 246 § 2 p.p.s.a. przesłanek przyznania prawa pomocy, jest bez znaczenia w niniejszym postępowaniu wpadkowym. Na ww. postanowienie spółka wniosła zażalenie, w którym zarzuciła Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., poprzez jego błędne zastosowanie polegające na nieuwzględnieniu przy ocenie sytuacji majątkowej spółki takich okoliczności jak: wielość prowadzonych w całym kraju postępowań, brak możliwości zbycia aktywów spółki, czy konieczność zachowania środków na realizację bieżących zobowiązań, co skutkowało bezpodstawną odmową przyznania spółce prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wskazując na powyższe naruszenie, spółka wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez uwzględnienie wniosku spółki o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając swoje zażalenie spółka podniosła m.in., że Sąd pierwszej instancji nie uwzględnił faktu, że działalność spółki ze swej istoty wymaga posiadania - tylko z pozoru znacznych - zasobów obrotowych. W praktyce bowiem spółka musi mieć możliwość regulowania na bieżąco i bez opóźnień zobowiązań względem wynajmujących lokale, wypłacania wygranych, opłacania serwisu i obsługi urządzeń. Spółka musi również na bieżąco uiszczać zryczałtowany podatek od gier niezależnie od tego, czy działalność przynosi pozytywny wynik finansowy. Z tego też względu stan rachunku bankowego spółki, przy uwzględnieniu specyfiki prowadzonej działalności i jej rozmiarów, nie jest wcale wysoki. Błędem jest wywodzenie wniosków o korzystnej sytuacji spółki z rozmiarów prowadzonej działalności. O sytuacji majątkowej spółki nie świadczy również wartość bilansowa aktywów takich, jak środki trwałe czy inwestycje. Wartość bilansowa nie odzwierciedla bowiem ich wartości rzeczywistej, a jedynie wartość księgową, która znacząco odbiega od wartości rzeczywistej inwestycji i wartości rynkowej środków trwałych. Z uwagi na obecną sytuację prawną automaty o niskich wygranych mają realnie wartość rynkową taką, jak materiały wtórne, które można z nich uzyskać po demontażu, albowiem na rynku brak potencjalnych nabywców tych urządzeń w celu ich dalszej eksploatacji zgodnej z przeznaczeniem. Wykorzystanie tych automatów jako automatów o niskich wygranych, zgodnie z ich konstrukcją i specyfiką, nie będzie możliwe najpóźniej z końcem 2015 r. w związku z wygaśnięciem posiadanych zezwoleń. W ocenie spółki, Sąd pierwszej instancji powinien także mieć na względzie fakt, że przedmiotowe postępowanie nie stanowi typowego elementu działalności spółki i innych spółek działających na rynku automatów o niskich wygranych, a jedynie próbę ochrony przed niedającą się przewidzieć agresywną polityką państwa względem przedsiębiorców branży hazardowej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie spółki nie zasługuje na uwzględnienie i podlega oddaleniu. Stosownie do art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. (postanowienia NSA z dna 25 września 2014 r., sygn. akt II FZ 1178/14 - dotyczące tożsamej sprawy spółki; z dnia 5 grudnia 2013 r., sygn. akt II FZ 1102/13, z dnia 13 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 185/10; z dnia 19 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 156/10, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA). Oceniając zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Sąd pierwszej instancji prawidłowo w rozpoznawanej sprawie zbadał zasadność przyznania Spółce prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi, analizując sytuację majątkową spółki, zobrazowaną jej oświadczeniami oraz przedłożonymi do akt sprawy dokumentami źródłowymi. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę Sądu pierwszej instancji i nawiązując do niej podnosi, że w świetle tak znacznych przychodów, jakie uzyskuje spółka, a także wartości jej majątku trwałego, niedopuszczalne byłoby przyjęcie, że spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy. Przedłożone oświadczenie świadczy bowiem o prowadzeniu działalności na dużą skalę, z której uzyskiwane są znaczne przychody. Słusznie podniesiono również, że argumenty dotyczące "agresywnej państwa względem przedsiębiorców branży hazardowej" są bez znaczenia w świetle przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Tym samym, argumentacja przedstawiona w zażaleniu (ogólnie tylko nawiązująca do rozważań Sądu pierwszej instancji) nie przekonuje skutecznie do uznania, że skarżąca nie posiada obiektywnej możliwości zgromadzenia środków finansowych celem uiszczenia wymaganego wpisu sądowego. Odnosząc się natomiast do okoliczności znanych Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu z urzędu, zgodzić należy się z poglądem wyrażonym m. in. w postanowieniu tegoż Sądu z dnia 21 stycznia 2015 r. (sygn. akt II FZ 1937/14, CBOSA), zgodnie z którym ogłoszenie upadłości spółki nie uzasadnia automatycznie priorytetu zobowiązań prywatnoprawnych względem danin publicznych. Nie powoduje również automatycznego zwolnienia spółki od ponoszenia kosztów sądowych. W świetle wykładni systemowej ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2012 r. poz. 1112 ze zm., dalej: "p.u.n."), w szczególności przepisów ogólnych tej ustawy, tj. art. 10 i art. 11 ust. 1, należy dojść do wniosku, że przesłanką ogłoszenia upadłości jest niewypłacalność dłużnika rozumiana jako niewykonywanie swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. W doktrynie przyjmuje się, że dla określenia, czy dłużnik jest niewypłacalny, nieistotne jest, czy nie wykonuje wszystkich zobowiązań pieniężnych czy też tylko niektórych z nich. Nieistotny też jest rozmiar niewykonywanych przez dłużnika zobowiązań. Tak rozumiana "niewypłacalność" nie jest więc tożsama z brakiem środków na dalsze funkcjonowanie przedsiębiorstwa upadłego. Dla określenia stanu niewypłacalności bez znaczenia są przyczyny niewykonywania zobowiązań z uwagi na to, że nawet niewykonywanie zobowiązań o niewielkiej wartości oznacza niewypłacalność dłużnika w rozumieniu art. 11 ust. 1 p.u.n. Wymaga podkreślenia więc, że wszczęcie wobec wnioskodawcy postępowania upadłościowego (układowego lub likwidacyjnego) nie uzasadnia automatycznie przyznania prawa pomocy. Jedynie wykazanie - zgodnie z wymogiem art. 246 § 2 p.p.s.a. - zasadności przyznania prawa pomocy, czyli przedstawienie sytuacji majątkowej i finansowej w sposób niebudzący wątpliwości, że zasadne jest przerzucenie kosztów postępowania na ogół społeczeństwa, może prowadzić do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Okoliczność że względem spółki prowadzone jest postępowanie upadłościowe obejmujące likwidację jej majątku nie usuwa w rozpoznawanej sprawie wątpliwości co do kondycji finansowej wnioskodawcy, bowiem w myśl art. 312 p.u.n. w razie ogłoszenia upadłości obejmującej likwidację majątku upadłego można prowadzić dalej przedsiębiorstwo upadłego, jeżeli możliwe jest zawarcie układu z wierzycielami lub możliwa jest sprzedaż przedsiębiorstwa upadłego w całości lub jego zorganizowanych części (ust. 1), natomiast jeżeli syndyk prowadzi przedsiębiorstwo upadłego, powinien podjąć wszelkie działania zapewniające zachowanie przedsiębiorstwa co najmniej w niepogorszonym stanie (ust. 2). Reasumując należy stwierdzić, że w świetle oświadczenia spółki we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz dokumentów źródłowych na pełną aprobatę zasługuje ocena stanu faktycznego przeprowadzona przez Sąd pierwszej instancji oraz konkluzja, że spółka nie wykazała zasadności przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podkreślenia wymaga, że z zażalenia nie wynikają żadne konkretne informacje o aktualnej sytuacji finansowej, a ponadto w zasadzie nie nawiązano w nim do argumentacji Sądu pierwszej instancji. Tym samym, w ocenie Sądu Odwoławczego, prawidłowo Sąd pierwszej instancji uznał, że spółka nie spełnia ustawowych przesłanek dla przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.