I OZ 1405/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Banasiewicz po rozpoznaniu w dniu 3 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 23 czerwca 2015 r., sygn. akt II SA/Rz 138/14 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia [...] listopada 2013r., [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji zatwierdzającej podział nieruchomości postanawia: oddalić zażalenie. Przedmiotem skargi M. W. skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...], wydana w sprawie odmowy uchylenia decyzji zatwierdzającej podział nieruchomości. Skarżąca w terminie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200zł, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2014 r., sygn. II SA/Rz 138/14 odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w powyższym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie postanowieniem z dnia 4 lipca 2014 r., sygn. II SA/Rz 138/14, w pkt I. zwolnił skarżącą od kosztów sądowych i w pkt II. ustanowił dla niej adwokata. Okręgowa Rada Adwokacka pismem z dnia 9 lipca 2014 r. wyznaczyła dla skarżącej w niniejszej sprawie adwokata P. F. Na rozprawie w dniu 19 listopada 2014 r. skarżąca wypowiedziała pełnomocnictwo ustanowionemu dla niej pełnomocnikowi z urzędu podając, że nie spełnił on poczynionych z nią uzgodnień i nie złożył wniosku o wyłączenie sędziów orzekających na rozprawie. Skarżąca wniosła również o wyznaczenie drugiego pełnomocnika z urzędu. W związku z wypowiedzeniem przez skarżącą na rozprawie pełnomocnictwa ustanowionemu dla niej z urzędu adwokatowi, pismem z 26 listopada 2014 r., Sąd zwrócił się do skarżącej informując ją, że do wyznaczenia każdego pełnomocnika z urzędu w niniejszej sprawie właściwa jest Okręgowa Rada Adwokacka w Rzeszowie. Jednocześnie pismem z dnia 26 listopada 2014 r. WSA poinformował Okręgową Radę Adwokacką w Rzeszowie, że skarżąca wypowiedziała pełnomocnictwo ustanowionemu dla niej pełnomocnikowi z urzędu adwokatowi P. F. Skarżąca skierowała do WSA pismo z dnia 5 stycznia 2015 r., w którym domagała się, aby to Sąd zwrócił się do Okręgowej Rady Adwokackiej w Rzeszowie o wyznaczenie dla niej pełnomocnika z urzędu w tej sprawie, w miejsce adwokata P. F. W odpowiedzi Sąd I instancji pismem z dnia 8 stycznia 2015 r. ponownie poinformował skarżącą, że do wyznaczenia każdego pełnomocnika z urzędu, względnie zmiany wyznaczonego już pełnomocnika, właściwa jest Okręgowa Rada Adwokacka w Rzeszowie. Sąd wskazał jednocześnie, że w tym zakresie można osobiście zwrócić się z wnioskiem do Rady. W związku z tym poinformowano skarżącą, o pozostawieniu jej pisma w aktach bez dalszego biegu. Pismem z dnia 20 stycznia 2015 r. skarżąca zwróciła się do Sądu o wydanie postanowienia o odmowie wystąpienia przez Sąd do Rady, na które przysługuje zażalenie. Podkreśliła, że udzielenie przez WSA pisemnej odpowiedzi pozbawia ją możliwości odwołania się od niesłusznej decyzji Sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie postanowieniem z dnia 23 lutego 2015 r. cofnął skarżącej prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, przyznane postanowieniem z dnia 4 lipca 2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 24 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OZ 285/15 oddalił zażalenie M. W. od powyższego postanowienia Sądu I instancji z dnia 23 lutego 2015 r. Pismem z dnia 8 czerwca 2015 r. M. W. zwróciła się do WSA o ustanowienie adwokata z urzędu, ze względu na wiek jej i męża, oraz trudną sytuację finansową (związaną z wydatkami na utrzymanie i leczenie). Podniosła, że nie jest w stanie bez uszczerbku utrzymania koniecznego wygospodarować dodatkowych środków na pokrycie kosztów związanych z ustanowieniem adwokata, którego pomoc jest w sprawie konieczna. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie postanowieniem z dnia 23 czerwca 2015 r., sygn. akt II SA/Rz 138/14, na podstawie art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 202 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej "p.p.s.a."), odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Sąd wskazał, że twierdzenie, iż węzeł prawny zawiązany na mocy art. 244 § 2 p.p.s.a. pomiędzy stroną a profesjonalnym pełnomocnikiem, przyznanym w ramach prawa pomocy jest możliwy do rozwiązania tylko w przypadku cofnięcia prawa pomocy na mocy art. 249 p.p.s.a., jest błędne. Przeczy temu nie tylko charakter instytucji prawa pomocy, ale także wykładnia językowa sięgająca do art. 118 K.p.c. Regulacja art. 244 § 2 p.p.s.a. nie może być interpretowana w ten sposób, że uprawnienie strony do reprezentowania przez konkretnego pełnomocnika w ramach prawa pomocy, przekuwa w obowiązek. W ocenie Sądu, jeżeli pomimo ustanowienia pełnomocnika z urzędu stronie nie odpowiada sposób, w jaki jest reprezentowana, to powinna swoje zastrzeżenie zgłosić odpowiednio uprawnionym organom korporacji zawodowych, a nie sądowi, gdyż nie może on wydać ponownego rozstrzygnięcia o przyznaniu prawa pomocy w postaci innego pełnomocnika (które nie zostało cofnięte na mocy art. 249 p.p.s.a.), bowiem przyznane jej prawo pomocy w tym zakresie zostało już skonsumowane. Sąd I instancji wskazał, że jeżeli skarżąca w toku postępowania przed WSA uznała, że sama lepiej będzie reprezentowała swoje interesy, to jej uprawnieniem było odwołanie pełnomocnictwa, powstałego ex lege na mocy art. 244 § 2 p.p.s.a. adwokatowi, przy czym bez znaczenia pozostawała okoliczność, że był to pełnomocnik ustanowiony z urzędu w ramach prawa pomocy. Sąd I instancji zgodził się ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w postanowieniu z dnia 22 października 2014 r., sygn. II FZ 1494/14. Sąd wskazał, że wypowiedzenie pełnomocnictwa udzielonego przez stronę w trybie art. 244 § 2 p.p.s.a., nie daje tej stronie skutecznego prawa ubiegania się o ponowne prawo pomocy w postaci ustanowienia innego pełnomocnika. Wobec tego Sąd uznał, że skarżąca, wypowiadając na rozprawie w niniejszej sprawie pełnomocnictwo ustanowionemu dla niej adwokatowi z urzędu, spowodowała, że prawo pomocy w tym zakresie zostało skonsumowane. W związku z tym ponowny wniosek skarżącej o ustanowienie adwokata z dnia 8 czerwca 2015 r., nie może spowodować przyznania jej prawa pomocy w tym zakresie, zwłaszcza, że skarżąca nie podała żadnych nowych okoliczności sprawy. Na powyższe postanowienie M. W. wniosła zażalenie podnosząc, że Sąd błędnie uznał, iż wypowiedzenie pełnomocnictwa adwokatowi, który odmówił wykonania powierzonych mu czynności oznacza, że prawo pomocy zostało względem skarżącej skonsumowane. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 244 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 254 § 1 powołanej ustawy, rozpoznawanie wniosków o przyznanie prawa pomocy należy do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. W myśl zaś art. 253 § 1 p.p.s.a., o wyznaczenie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego sąd zwraca się do właściwej okręgowej rady adwokackiej, rady okręgowej izby radców prawnych, Krajowej Rady Doradców Podatkowych lub Krajowej Rady Rzeczników Patentowych. Z powyższego wynika w sposób jednoznaczny, że brak jest podstawy prawnej do wyznaczenia przez Sąd konkretnego wskazanego z imienia i nazwiska pełnomocnika procesowego, WSA nie ma wpływu na decyzję w tym zakresie. Nie ma również oparcia w prawie dokonywanie przez Sąd zmiany wyznaczonego stronie pełnomocnika czy występowanie przez Sąd z takim wnioskiem. To strona, dla której ustanowiono, a następnie wyznaczono pełnomocnika, może zwrócić się do właściwego organu samorządu zawodowego (w rozpoznawanej sprawie do okręgowej rady adwokackiej) z wnioskiem o jego zmianę. W sprawie niniejszej Wojewódzki Sądu Administracyjny w Rzeszowie postanowieniem z dnia 4 lipca 2014 r., sygn. II SA/Rz 138/14, zwolnił skarżącą od kosztów sądowych i ustanowił dla niej adwokata z urzędu, występując następnie na podstawie art. 253 p.p.s.a. do Okręgowej Rady Adwokackiej w Rzeszowie o wyznaczenie dla skarżącej konkretnego adwokata. Okręgowa Rada Adwokacka pismem z dnia 9 lipca 2014 r. wyznaczyła dla skarżącej w niniejszej sprawie adwokata z urzędu P. F. Po wypowiedzeniu przez skarżącą na rozprawie w dniu 19 listopada 2014 r. pełnomocnictwa wyznaczonemu adwokatowi, Sąd powiadomił o tym fakcie Okręgową Radę Adwokacką. Skarżąca, mimo stosownego pouczenia przez Sąd, zaniechała wystąpienia do Rady o wyznaczenie innego pełnomocnika. W konsekwencji, w dniu 23 lutego 2015 r. cofnięto skarżącej prawo pomocy w omawianym zakresie, a Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2015 r. oddalił zażalenie skarżącej na powyższe postanowienie. Rozpoznając w takim stanie sprawy kolejny wniosek M. W. dotyczący przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, zasadnie Sąd I instancji odmówił jego uwzględnienia. Niezależnie bowiem od tego, że jak podnoszono w uzasadnieniu zażalenia, strona nie wykazała, że po powołanym cofnięciu udzielonego jej wcześniej prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu, wystąpiła zmiana okoliczności uzasadniająca uwzględnienie złożonego obecnie wniosku, to należało także mieć na uwadze podniesioną przez WSA innego rodzaju okoliczność. Jak wskazał Sąd, wypowiedzenie pełnomocnictwa udzielonego przez stronę w trybie art. 244 § 2 p.p.s.a. nie daje tej stronie skutecznego prawa ubiegania się o ponowne prawo pomocy w postaci ustanowienia innego pełnomocnika. W takiej sytuacji wniosek dotyczący ustanowienia po raz kolejny adwokata z urzędu zasadnie został oddalony. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.