II FSK 2573/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Jacek Brolik (sprawozdawca), Sędzia NSA Bogdan Lubiński, Sędzia WSA (del.) Maciej Kurasz, Protokolant Piotr Stępień, po rozpoznaniu w dniu 7 października 2016 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej D. ... L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 9 kwietnia 2014 r. sygn. akt I SA/Gl 1426/13 w sprawie ze skargi D. ... L. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia 12 września 2013 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza D. ... L. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z dnia 9 kwietnia 2014 r. w sprawie sygn. akt I SA/Gl 1426/13 ze skargi D. L. (dalej: "Skarżący") na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia 12 września 2013 r. w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę. Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 12 września 2013 r. Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm., dalej: "k.p.a.") oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 23 § 1, § 3a, § 4 pkt 1, a także art. 59 § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 1015, dalej: "u.p.e.a.") utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Katowicach z dnia 26 lipca 2013 r. o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec Skarżącego do tytułu wykonawczego z dnia 10 kwietnia 2013 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że Dyrektor Izby Celnej w dniu 10 kwietnia 2013 r. wystawił przeciwko Skarżącemu tytuł wykonawczy nr [...] obejmujący należność z tytułu niezapłaconego podatku akcyzowego za sierpień 2008 r. Podstawą prawną dochodzenia tej należności jest orzeczenie z dnia 4 marca 2013 r. Nr [...] doręczone Skarżącemu w dniu 7 marca 2013 r., od którego nie wniesiono odwołania. W dniu 18 czerwca 2013 r. poborca skarbowy organu egzekucyjnego doręczył osobiście zobowiązanemu odpis tego tytułu wykonawczego, a następnie spisał protokół o stanie majątkowym zobowiązanego, z którego wynikało, iż zobowiązany prowadzi działalność gospodarczą – A. [...] Z., ul. K. [...] Szkoła [...], posiada rachunek bankowy w P., a działalność gospodarczą zakończoną przez zobowiązanego określono jako - "FHU D. L. upadłość 2011." W dniach 18 czerwca 2013 r. i 1 lipca 2013 r. dokonano pobrania kwoty w wysokości 200 zł. Pismem z dnia 10 lipca 2013 r. zobowiązany wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego i wskazał, że postanowieniem z dnia 17 stycznia 2011 r., sygn. akt XII U 2/11 Sąd Rejonowy w Gliwicach ogłosił upadłość Skarżącego prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Firma Handlowo-Usługowa D. L. Sąd Rejonowy w Gliwicach w dniu 24 lutego 2012 r. stwierdził zakończenie postępowania upadłościowego i umorzył w całości niezaspokojone w postępowaniu upadłościowym zobowiązania upadłego. Zdaniem pełnomocnika strony w postępowaniu tym winny uczestniczyć wszelkie zobowiązania upadłego wynikające ze stanów faktycznych powstałych przed dniem ogłoszenia upadłości, tj. przed 17 stycznia 2011 r. W tym stanie rzeczy na podstawie prawomocnego postanowienia Sądu dochodzone zobowiązanie, wynikające z decyzji dotyczącej stanu faktycznego z sierpnia 2008 r. powinno być umorzone. Postanowieniem z dnia 26 lipca 2013 r. Dyrektor Izby Celnej odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. W zażaleniu na to rozstrzygnięcie pełnomocnik strony podniósł zarzut naruszenie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. poprzez niezastosowanie oraz art. 6, 7, 8 i 12 § 1 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania z rażącym naruszeniem zasad ogólnych wynikających z tych przepisów. Ponowił argumentację zawartą we wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego Organ nadzoru przytoczył art. 59 § 3 oraz art. 59 § 1 u.p.e.a. i powołał treść art. 146 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1361) wyjaśniając, że przepis powyższy stanowi lex specialis w stosunku do przepisów art. 56-59 u.p.e.a. Zdaniem organu w niniejszej sprawie wspomniany przepis nie znalazł zastosowania, gdyż w czasie uprawomocnienia się postanowienia Sądu Rejonowego w Gliwicach z dnia 17 stycznia 2011 r. o ogłoszeniu upadłości Skarżącego prowadzącego działalność gospodarczą nie wszczęto i nie prowadzono postępowania egzekucyjnego wobec zobowiązanego do tytułu wykonawczego Nr [...] dotyczącego podatku akcyzowego za sierpień 2008 r., a zatem nie było żadnych podstaw prawnych ani faktycznych, aby umorzyć postępowanie egzekucyjne w trybie art. 59 § 1 pkt 10 u.p.e.a. Dalej organ nadzoru odnosząc się do art. 369 ust. 2 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze wyjaśnił, że zobowiązanie w podatku akcyzowym za sierpień 2008 r. zostało określone w decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w R. z dnia 4 marca 2013 r., doręczonej w dniu 7 marca 2013 r., od której nie złożono odwołania. Z decyzji tej wynika, że dopiero w dniu 2 stycznia 2013 r. postanowieniem z dnia 21 grudnia 2012 r. Naczelnik Urzędu Celnego w R. wszczął z urzędu postępowanie podatkowe w sprawie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu marki Mitsubishi Pajero. Wobec powyższego Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że umorzenie, o którym mowa w postanowieniu Sądu Rejonowego w Gliwicach z dnia 24 lutego 2012 r., sygn. akt XII GUp 2/11, które stało się prawomocne w dniu 27 kwietnia 2012 r. nie dotyczy zobowiązania, na które opiewał tytuł wykonawczy o nr [...]. Na liście wierzytelności nie zostało ono umieszczone, a nadto niemożliwe było jego zgłoszenie z uwagi na fakt, że jego istnienie nie mogło zostać wówczas stwierdzone żadnymi dokumentami. Zatem okoliczności faktyczne i prawne w sprawie nie wypełniają przesłanki określonej w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. skutkującej umorzeniem postępowania egzekucyjnego do spornego tytułu wykonawczego. Odnosząc się do zarzutu naruszenia zasad postępowania administracyjnego określonych w art. 6, 7, 8 i 12 § 1 k.p.a. organ nadzoru wskazał, że organ egzekucyjny miał obowiązek orzekania w granicach określonych przepisem art. 59 u.p.e.a. Orzekanie w przedmiocie terminu wydania przez organ administracyjny decyzji określającej egzekwowany obowiązek nie leży w gestii ani organu egzekucyjnego, ani organu II instancji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, pełnomocnik strony stwierdził, iż zostało ono wydane "w warunkach nieważności postępowania opisanych w przepisie art. 156 § 1 ust. 2 k.p.a., a więc z rażącym naruszeniem prawa, w szczególności zasad ogólnych opisanych w przepisach art. 6, 7, 8 i 12 § 1 k.p.a.". Wobec takiego zarzutu wniósł "na zasadzie przepisu art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 135 p.p.s.a." o stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 12 września 2013 r. oraz poprzedzającego go postanowienia Dyrektora Izby Celnej z dnia 26 lipca 2013 r. Autor skargi "ewentualnie zaskarżonemu postanowieniu" zarzucił naruszenie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. poprzez niezastosowanie pomimo uzasadnionych podstaw oraz art. 6, 7, 8 i 12 § 1 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania z rażącym naruszeniem zasad ogólnych wynikających z tych przepisów. Wobec tych zarzutów wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 12 września 2013 r. oraz poprzedzającego go postanowienia Dyrektora Izby Celnej z dnia 26 lipca 2013 r. W skardze zawarto także wniosek o zasądzenie od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz Skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz określenie, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonywane. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wskazanym na wstępie wyrokiem oddalił skargę. Sąd odniósł się do przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego i art. 239a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz.749) wskazując, że decyzja ostateczna (a taką wobec niewniesienia odwołania stała się decyzja Naczelnika Urzędu Celnego w R. z dnia 4 marca 2013 r.) podlega wykonaniu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Orzeczenie to zatem stało się w marcu 2013 r. wykonalne. Z akt sprawy wynika, że Skarżący nie odpowiedział na wezwanie skierowane do niego w toku postępowania wszczętego postanowieniem z dnia 21 grudnia 2012 r., nie wniósł odwołania od decyzji z dnia 4 marca 2013 r., a także nie zainicjował postępowania zmierzającego do wzruszenia tej decyzji w trybie nadzwyczajnym. Odmowa umorzenia postępowania egzekucyjnego, której legalność poddano kontroli Sądu w niniejszej sprawie, miała zatem miejsce w momencie, w którym decyzja z dnia 4 marca 2013 r. pozostawała w obrocie prawnym. Wydano ją po uprawomocnieniu się postanowienia z dnia 24 lutego 2012 r. o zakończeniu postępowania upadłościowego i niewątpliwie dotyczyła ona zobowiązania podatkowego powstałego w związku ze zdarzeniem zaistniałym wcześniej. Wskazano, że analizowana wierzytelność podatkowa nie została umieszczona na liście wierzytelności, nie jest ona także wierzytelnością, która mogła zostać zgłoszona, jako wierzytelność, której istnienie stwierdzone było dokumentami upadłego, o czym stanowi art. 369 ust. 2 Prawa upadłościowego i naprawczego. Przepis ten odnosi się przede wszystkim do tych wierzytelności, które wynikają z dokumentów dołączonych do wniosku o ogłoszenie upadłości, a których jakiś wierzyciel nie zgłosił. Za dokument taki nie można, w okolicznościach niniejszej sprawy uznać dokumentu, na podstawie którego zobowiązany nabył w sierpniu 2008 r. samochód marki Mitsubishi Pajero, czego Skarżący nie kwestionuje, wskazując, że to opieszałość organu podatkowego w wydaniu dokumentu (decyzji) uniemożliwiła mu zgłoszenie wierzytelności podatkowej w postępowaniu upadłościowym. Wskazano, że żaden przepis prawa nie zakazuje wszczęcia i prowadzenia postępowania podatkowego oraz zakończenia go decyzją wymiarową wobec podatnika, który uzyskał orzeczenie wydane na podstawie art. 396 ust. 2 Prawa upadłościowego i naprawczego. Zakaz taki nie obowiązuje także w odniesieniu do wszczęcia i prowadzenia postępowania zmierzającego do przymusowego wykonania decyzji wydanej w opisanych wyżej okolicznościach. Analizowany stan faktyczny nie jest także przesłanką umorzenia postępowania egzekucyjnego wymienioną w wyczerpującym katalogu zawartym w art. 59 § 1 u.p.e.a., w szczególności w pkt 10, który obejmuje inne przypadki przewidziane w ustawach. Wskazując na powyższe, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: "p..p.s.a.") skargę oddalił. Skarżący wniósł skargę kasacyjną i zaskarżył powyższy wyrok w całości zarzucając mu naruszenie prawa materialnego tj. przepisu art. 369 ust. 2 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze przez niezastosowanie tego przepisu, w sytuacji gdy wierzytelność z tytułu podatku akcyzowego za 08/2008 r. stwierdzona dokumentami dotyczącymi rejestracji samochodu, złożonymi w Urzędzie Miejskim w Z., mogła zostać zgłoszona w toku postępowania upadłościowego skarżącego. Biorąc pod uwagę powyższe wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach oraz zasądzenie od Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach na rzecz Skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego w wysokości według norm przepisanych. Na zasadzie art. 187 § 1 p.p.s.a. wniósł o przedstawienie składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości, a w konsekwencji na zasadzie przepisu art. 187 § 3 wskazanej powyżej ustawy wniósł o przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej przez skład siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Brak było podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej. Na początek przypomnieć należy, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., poza wskazanymi w art. 183 § 2 p.p.s.a. przypadkami nieważności postępowania sądowego, których nie stwierdzono, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę wyłącznie w granicach skargi kasacyjnej, które wyznaczają zarzuty kasacyjne: sformułowane, przedstawione i uzasadnione zgodnie z wymogami i standardami wynikającymi z art. 174 p.p.s.a. i art. 176 p.p.s.a. W skardze kasacyjnej podniesiony został wyłącznie jeden zarzut kasacyjny, to jest zarzut naruszenia art. 369 ust. 2 ustawy prawo upadłościowe i naprawcze. Wskazany przepis nie stanowił jednak podstawy prawnej zaskarżonego do Sądu pierwszej instancji rozstrzygnięcia organu egzekucyjnego; pomimo że miał znaczenie dla rozważenia możliwości i uzasadnienia zastosowania prawa, nie był jednak unormowaniem ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, podstawą jedynie i wystarczająco adekwatną do wydania postanowienia w dochodzonym przez stronę przedmiocie. W zarzutach skargi kasacyjnej nie znajduje się art. 59 u.p.e.a. stanowiący o umorzeniu postępowania egzekucyjnego; z pośród wielu paragrafów i punktów składających się na wymienioną jednostkę redakcyjną tekstu prawnego żaden z nich nie został w skardze kasacyjnej przywołany, a przede wszystkim nie został rozważony z punktu widzenia wskazania i uzasadnienia wykładni oraz zastosowania w sprawie. Normatywny obszar zaskarżenia skargą kasacyjną jest więc w sposób istotny niepełny, natomiast Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony ani też zobowiązany do uzupełniania skargi za Skarżącego, reprezentowanego przez zawodowego pełnomocnika. W tym stanie sprawy dodać już tylko uzupełniająco można i należy, że nie zgłoszona w postępowaniu upadłościowym należność publicznoprawna, chociaż należała do kategorii powstających z mocy prawa, nie była jednak niesporna, tak co zaistnienia jak i wysokości; w przeciwnym przypadku podatnik zapłaciłby ją bez potrzeby wydawania w stosunku do niego decyzji, zaś organ nie miałby potrzeby wszczynania w tym przedmiocie postępowania administracyjnego. Z tych powodów, na podstawie art. 184 p.p.s.a. i art. 204 pkt 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną i orzekł o kosztach postępowania kasacyjnego.