II GSK 1733/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Magdalena Bosakirska Sędzia NSA Stanisław Gronowski Sędzia del. WSA Małgorzata Grzelak (spr.) Protokolant Tomasz Haintze po rozpoznaniu w dniu 25 września 2015 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Głównego Inspektora Transportu Drogowego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 15 kwietnia 2014 r., sygn. akt III SA/Po 1296/13 w sprawie ze skargi P. W. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o czasie pracy kierowców 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w P.; 2. zasądza od P. W. na rzecz Głównego Inspektora Transportu Drogowego 1314 (tysiąc trzysta czternaście) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2014 r. sygn. akt III SA/Po 1296/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz lit. c) p.p.s.a., uchylił decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Ś. Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] stycznia 2013 r. w przedmiocie nałożenia na przedsiębiorcę P. W. kary pieniężnej za skrócenie dziennego czasu odpoczynku oraz nierejestrowanie za pomocą urządzenia rejestrującego lub cyfrowego urządzenia rejestrującego na wykresówce lub karcie kierowcy wskazań urządzenia w zakresie prędkości pojazdu, aktywności kierowcy i przebytej drogi. W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd I instancji wskazał, że nałożona kara pieniężna była rezultatem ustaleń poczynionych podczas kontroli drogowej w dniu 9 grudnia 2012 r. autobusu marki Volvo prowadzonego przez załogę M. S. i J. C. W toku kontroli ustalono, że J. C. skrócił dzienny czas odpoczynku o 3 h i 6 minut. Sąd wskazał, że według organu, kierowca ten nie rejestrował swojej aktywności w dniu 9 grudnia 2012 r. w godzinach 5:14 do 9:04. Wykonywał zatem przewóz drogowy w załodze nie wkładając karty kierowcy do tachografu, czyli nie rejestrując swojej aktywności. Organ nie uznał przy tym za wiarygodne tłumaczenie strony, że J. C. zakończył swój okres pracy we W. i w ww. godzinach był jedynie pasażerem pojazdu a nie jego kierowcą. Sąd I instancji podniósł także, że J. C. w czasie kontroli odmówił przyjęcia mandatu karnego, co poskutkowało prowadzeniem wobec niego postępowania w sprawie o wykroczenie. W postępowaniu tym J. C. był oskarżony o czyny wskazane w art. 92 ust. 1 w zw. z art. 92 ust. 2 ustawy o transporcie drogowym związane z prowadzeniem przedmiotowego autobusu w dniu 9 grudnia 2012 r., kiedy to, jako członek załogi dwuosobowej: nie rejestrował swojej aktywności przy pomocy karty kierowcy do tachografu cyfrowego (w godzinach od 5:54 do 9:04 ); skrócił czas dzienny odpoczynku o 3 godziny i 6 minut a ponadto w trakcie kontroli przeprowadzanej w tym dniu nie okazał wymaganego formularza podróży. WSA w Poznaniu stwierdził, że prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] lipca 2013 r. sygn. [...] J. C. został uniewinniony od zarzucanych mu czynów. Uwzględniając powyższe, Sąd I instancji skonstatował, że zarówno w postępowaniu administracyjnym, jak i w postępowaniu w sprawie o wykroczenia podlegały ocenie te same zachowania faktyczne kierowcy w dniu 9 grudnia 2012 r. (brak rejestrowania aktywności przy pomocy karty kierowcy oraz skrócenie dziennego czasu odpoczynku). Zdaniem WSA w Poznaniu, skoro w postępowaniu sądowym o wykroczenie kierowca został prawomocnie uniewinniony od popełnienia zarzucanych mu czynów to istnieje konieczność przyjęcia tezy, że brak było podstaw do uznania, że czyny te zostały w ogóle popełnione. Według Sądu I instancji, organy dokonały złych ustaleń faktycznych poprzez przyjęcie, że w chwili dokonywania kontroli kierowca stanowił załogę dwuosobową i winien rejestrować powrót do miejsca zamieszkania przy użyciu karty kierowcy. W ocenie WSA w Poznaniu, brak było podstaw do nałożenia przedmiotowej kary, skoro w postępowaniu przed sądem powszechnym kierowca został uniewinniony. Z tego względu, zdaniem Sądu I instancji, postępowanie administracyjne w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej na skarżącego powinno być umorzone, jako bezprzedmiotowe z uwagi na brak przesłanek do nałożenia kary w postaci naruszenia przepisów ustawy o transporcie drogowym. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku Główny Inspektor Transportu Drogowego (GITD) na podstawie art. 174 pkt 1 i pkt 2 zarzucił zaskarżonemu wyrokowi: 1) naruszenie przepisów postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 134 oraz art. 11 p.p.s.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na mylnym przyjęciu przez Sąd I instancji, że organ odwoławczy winien umorzyć postępowanie wobec przedsiębiorcy, jako bezprzedmiotowe z uwagi na wyrok Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] lipca 2013 r. sygn. [...] (Sąd uniewinnił kierowcę od zarzucanych mu czynów), podczas gdy w świetle powołanych przepisów Sąd I instancji i organ nie były związane wyrokiem uniewinniającym, jaki wydał Sąd Rejonowy w G. wobec kierowcy (już po wydaniu i doręczeniu skarżonej decyzji stronie), lecz wiązałby je tylko prawomocny wyrok skazujący i tylko co do popełnienia przestępstwa, jaki to wyrok tak w odniesieniu do kierowcy, jak i strony postępowania nie zapadł, natomiast całokształt materiału dowodowego jednoznacznie wskazuje, iż stwierdzone w skarżonej decyzji naruszenia, jakich dopuścił się kierowca niewątpliwie miały miejsce (Vide: protokół przesłuchania kierowcy J. C. z dnia 09.12.2012 r., dane z karty kierowcy J. C., wydruk z tachografu cyfrowego zainstalowanego w kontrolowanym pojeździe, protokół kontroli z dnia 09.12.2012 r.); 2) natomiast z ostrożności procesowej - naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 13, art. 15 ust. 2 rozporządzenia Rady (EWG) 3821/85 z dnia 20 grudnia 1985 r. w sprawie urządzeń rejestrujących stosowanych w transporcie drogowym (Dz.Urz.WE L 370 z dnia 31 grudnia 1985 r. ze zm.), art. 9 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 561/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 marca 2006 r. w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego oraz zmieniającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 3821/85 i (WE) 2135/98, jak również uchylającego rozporządzenie Rady (EWG) nr 3820/85 (Dz. Urz. UE L 102 z 11.04.2006) oraz lp. 6.2.1 załącznika nr 3 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (t.j.- Dz. U. z 2007 r. Nr 125, poz. 874 z późn. zm., zwanej dalej także u.t.d.) poprzez ich błędną wykładnię, polegającą na mylnym przyjęciu przez Sąd I instancji, że okoliczności sprawy (w szczególności zachowanie kierowcy), nie stanowią podstawy do stwierdzenia naruszenia, podczas gdy z powyższych przepisów wprost wynika, iż kierowca winien rejestrować swe aktywności, aż do chwili rozpoczęcia dziennego lub tygodniowego okresu odpoczynku, co spowodowało zaistnienie stwierdzonych w skarżonej decyzji naruszeń tak w zakresie skrócenia dziennego czasu odpoczynku, jak i nierejestrowania przez kierowcę wymaganych elementów na jego karcie. Podnosząc powyższe zarzuty GITD wniósł o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oraz zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Argumentację na poparcie postawionych w petitum skargi kasacyjnej zarzutów, GITD przedstawił w jej uzasadnieniu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Oceniając wniesioną skargę kasacyjną w granicach określonych treścią art. 183 § 1 p.p.s.a. i nie dostrzegając przy tym przesłanek nieważności postępowania, o których mowa w § 2 tego przepisu, należy stwierdzić, że skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Odnosząc się do zarzutów skargi kasacyjnej w kolejności zaprezentowanej w jej petitum Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że uzasadniony jest zarzut naruszenia przepisów postępowania- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 134 oraz art. 11 p.p.s.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. Organ wnoszący skargę kasacyjną trafnie zarzuca Sądowi I instancji wadliwość poglądu o konieczności umorzenia postępowania, (jako bezprzedmiotowego z uwagi na brak przesłanek do nałożenia kary pieniężnej), a to ze względu na prawomocny wyrok uniewinniający J. C. od popełnienia czynów w postaci braku rejestrowania aktywności przy pomocy karty kierowcy oraz skrócenie dziennego czasu odpoczynku w dniu 9 grudnia 2012 r. Sąd I instancji pogląd ten opiera na założeniu, że skoro w postępowaniu sądowym o wykroczenie ww. kierowca został prawomocnie uniewinniony od popełnienia zarzucanych mu czynów to istnieje konieczność przyjęcia tezy, że brak było podstaw do uznania, że czyny te zostały w ogóle popełnione. Według WSA w Poznaniu, w tym stanie rzeczy należy uznać, że organy dokonały złych ustaleń faktycznych poprzez przyjęcie, że w chwili dokonywania kontroli J. C. stanowił załogę w rozumieniu przepisów rozporządzenia Nr 3821/85 i powinien rejestrować powrót do miejsca zamieszkania przy użyciu karty kierowcy. Tym samym, zdaniem WSA w Poznaniu, brak było podstaw do nałożenia przedmiotowej kary. Stanowiska Sądu I instancji nie sposób podzielić. Na wstępie należy wskazać, że wpływ prawomocnych wyroków sądów karnych na postępowanie sądowoadministracyjne został uregulowany jednoznacznie i w sposób niebudzący wątpliwości w ustawie Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wypada przypomnieć, że art. 11 p.p.s.a. stanowi, że ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego, co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd administracyjny. Z przepisu tego wynika, że sąd administracyjny jest związany ustaleniami prawomocnego wyroku zapadłego w postępowaniu karnym, ale dotyczy to tylko i wyłącznie wyroku skazującego. Pod pojęciem "ustalenia prawomocnego wyroku" w rozumieniu art. 11 p.p.s.a. rozumieć należy ustalenia wynikające z sentencji wyroku karnego, dotyczące osoby sprawcy, strony podmiotowej i przedmiotowej przestępstwa, miejsca i czasu jego popełnienia. Takiego związania nie ma w odniesieniu do wyroków uniewinniających. Choć równocześnie nie można uznać, że wyroki te (uniewinniające), należy pomijać w toku postępowania, czy to administracyjnego czy to sądowego. Naczelny Sąd Administracyjny wyraża pogląd, że prawomocny wyrok uniewinniający nie może być lekceważony w toku postępowania prowadzonego czy to przez organy administracji, czy to przez sąd administracyjny. Sąd administracyjny kontrolując zaskarżone rozstrzygnięcie, wobec ustalenia, że istnieje prawomocny wyrok uniewinniający w zakresie czynów, które stanowiły przedmiot oceny zarówno w postępowaniu administracyjnym jak i karnym, ma obowiązek w sposób szczególnie wnikliwy ocenić czy poczynione ustalenia organu, a w konsekwencji czy przyjęty przez organ stan faktyczny sprawy, odpowiada dyspozycji przepisów nakładających na stronę karę administracyjną. Trzeba bowiem pamiętać, że organ nie ma żadnych ograniczeń dowodowych w zakresie dokonywania ustaleń faktycznych, nawet wówczas, gdy były przedmiotem ustaleń w prawomocnym uniewinniającym wyroku sądu karnego. Sąd powinien w przekonujący sposób podać, dlaczego dokonał odmiennej oceny tych samych dowodów w postępowaniu administracyjnym, w którym nałożono na stronę karę administracyjną. Zatem obowiązkiem tego sądu będzie wyraźne ustosunkowanie i odniesienie się do oceny dowodów przeprowadzonej w toku postępowania administracyjnego i karnego. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, że z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, iż WSA w Poznaniu, choć prawidłowo wyłożył normę zawartą w art. 11 p.p.s.a. oraz zasadnie wskazał na konieczność respektowania prawomocnego wyroku uniewinniającego w sprawie sygn. akt [...], jednakże wadliwie wysnuł wnioski w zakresie wpływu tego wyroku na kontrolowane postępowanie administracyjne. Nie ulega wątpliwości, że wyrok uniewinniający, który zapadł po wydaniu zaskarżonej decyzji (a więc z oczywistych względów nieznany organowi II instancji), musiał wywrzeć określony skutek podczas dokonywania przez WSA w Poznaniu kontroli sądowoadministracyjnej zaskarżonej decyzji. Przy czym, jako zbyt daleko idące należy uznać stwierdzenia Sądu I instancji, że już tylko sam fakt istnienia tego orzeczenia powoduje uznanie, że zachowania faktyczne kierowcy w dniu 9 grudnia 2012 r. nie miały miejsca, a w konsekwencji, że nie można stwierdzić naruszeń przepisów ustawy o transporcie drogowym. Przyjęcie przez Sąd I instancji swoistego automatyzmu: wyrok uniewinniający równa się złe ustalenia faktyczne organu, a w rezultacie brak podstaw do nałożenia kary pieniężnej na podstawie przepisów ustawy o transporcie drogowym w świetle tego, co już powiedziano, jest nieprawidłowe. Dlatego trafny jest zarzut skargi kasacyjnej niewłaściwego zastosowania przepisów wskazanych w punkcie 1 petitum skargi kasacyjnej. Reasumując należy stwierdzić, że organy były uprawnione do dokonywania samodzielnych ustaleń faktycznych, innych niż te poczynione przez Sąd Rejonowy w G. w sprawie sygn. akt [...]. Sąd administracyjny zaś nie był związany ustaleniami prawomocnego wyroku uniewinniającego, jaki zapadł w tamtej sprawie. Z kolei postawiony jedynie z ostrożności procesowej zarzut naruszenia prawa materialnego nie może prowadzić do uwzględnienia niniejszego środka zaskarżenia. WSA w Szczecinie nie dokonywał bowiem wykładni przepisów wskazanych w punkcie 2 petitum skargi kasacyjnej. Uznając zasadność przedmiotowej skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185§1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku, uchylając zaskarżony wyrok całości i przekazując sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Rozpoznając sprawę ponownie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie przeprowadzi powtórną ocenę legalności zaskarżonej decyzji, przy czym zgodnie z art. 190 p.p.s.a. uwzględni wykładnię prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. a) i § 14 ust. 2 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. z 2013 r. poz. 490).