III SA/Kr 370/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Sędziowie WSA Barbara Pasternak WSA Tadeusz Wołek Protokolant Ewelina Kalita po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2014 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej D. J. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 31 grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu prawa jazdy I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokat I. D. – P. Kancelaria Adwokacka os. [...] w K kwotę 240,00 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług obowiązującą dla tego rodzaju czynności w dniu orzekania. Zaskarżoną decyzją z dnia 31 grudnia 2010 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 114 ust. 1 pkt 2 lit. b) ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (t. jedn., Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 ze zm., zwanej dalej Prawem o ruchu drogowym), art. 5 ust. 6 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t. jedn., Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.), § 2 i 5 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 21 stycznia 2004 r. w sprawie wydawania uprawnień do kierowania pojazdami (Dz. U. z 2004 r. Nr 24, poz. 215) oraz art. 104 § 1 w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn., Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), utrzymało w mocy decyzję Prezydent Miasta z dnia [...] 2010 r., nr [...], którą odmówiono K. S. zwrotu zatrzymanego prawa jazdy. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym: Decyzją z dnia [...] 2008 r. Prezydent Miasta orzekł o zatrzymaniu K. S. prawa jazdy kat. B na okres do czasu stwierdzenia ustania przyczyn zatrzymania. W dniu 26 stycznia 2010 r. Komenda Miejska Policji przesłała Prezydentowi Miasta zatrzymane z uwagi na powyższą decyzję prawo jazdy K. S. W dniu 10 lutego 2010 r. Prezydent Miasta otrzymał wniosek Wydziału Świadczeń Socjalnych UM o zwrot zatrzymanego prawa jazdy strony w związku z ustaniem przyczyny warunkującej jego zatrzymanie, bowiem skarżący zarejestrował się w Grodzkim Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. Pismem z dnia 16 lutego 2010 r. strona została poinformowana o konieczności kontrolnego sprawdzenia kwalifikacji do prowadzenia pojazdów, stosownie do art. 114 ust. 1 pkt 2 lit. b) Prawa o ruchu drogowym. W piśmie z dnia 13 października 2010 r. K. S. złożył wniosek o zwrot zatrzymanego prawa jazdy, podnosząc, że niezasadne jest wzywanie go do ponownego przystąpienia do egzaminu na prawo jazdy. Decyzją z dnia [...] 2010 r., nr [...] organ I instancji - Prezydent Miasta - odmówił K. S. zwrotu zatrzymanego prawa jazdy kat. B. W jej uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że strona była pozbawiona prawa jazdy od dnia 23 kwietnia 2008 r. do dnia 3 lutego 2010 r., co z uwagi na treść art. 114 ust. 1 pkt 2 lit. b) Prawa o ruchu drogowym powoduje konieczność odmowy zwrotu zatrzymanego prawa jazdy. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł K. S. podnosząc, że od lat pracował jako kierowca i z tego się utrzymywał. Od dłuższego czasu pozostaje bez pracy, mimo że usilnie jej szuka. Jest zarejestrowany w urzędzie pracy. Podniósł nadto, że w jego wieku ciężko jest znaleźć pracę. Opisaną na wstępie, kwestionowaną decyzją z dnia 31 grudnia 2010 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 114 ust. 1 pkt 2 lit. b) Prawa o ruchu drogowym, kontrolnemu sprawdzeniu kwalifikacji podlega osoba ubiegająca się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy lub pozwolenia do kierowania tramwajem, którego była pozbawiona na okres przekraczający 1 rok. Przepis ten dotyczy prawnych form pozbawienia prawa jazdy, w szczególności zaś chodzi o zakaz orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu, czy też ostateczną decyzją administracyjną. Jeżeli prawne pozbawienie prawa jazdy nastąpiło na okres dłuższy niż 1 rok, wówczas po wykonaniu kary, chcąc odebrać prawo jazdy, zainteresowana osoba musi poddać się egzaminowi sprawdzającemu kwalifikacje. Skargę na powyższą decyzję złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie K. S., wskazując, że przepis art. 114 ust. 2 lit. b) Prawa o ruchu drogowym w części końcowej mówi o "pozbawieniu" prawa jazdy, co odnosi się do faktycznego posiadania dokumentu, jakim jest prawo jazdy. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Postanowieniem z dnia 28 lutego 2012 r., sygn. akt III SA/Kr 252/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zawiesił postępowanie sądowe w sprawie z uwagi na fakt, że rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku toczącego się przed Trybunałem Konstytucyjnym postępowania w sprawie o sygn. K 23/10 dotyczącej stwierdzenia niezgodności z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP przepisów art. 5 ust. 3, art. 5 ust. 5 i ust. 6 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Postanowieniem z dnia 27 lutego 2014 r. Sąd podjął zawieszone postępowanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa. Skarga zasługiwała na uwzględnienie, gdyż kontrolowane decyzji nie odpowiadają prawu. Materialnoprawną podstawą władczego rozstrzygnięcia organów w niniejszej sprawie stanowiły przepisy art. 5 ust. 6 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t. jedn., Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm., zwanej dalej ustawą o pomocy osobom uprawnionym do alimentów) oraz art. 114 ust. 1 pkt 2 lit. b) ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (t. jedn., Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 ze zm., zwanej dalej Prawem o ruchu drogowym). W świetle art. 5 ust. 6 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonej decyzji, zwrot zatrzymanego prawa jazdy następuje na wniosek organu właściwego dłużnika, gdy dłużnik umożliwi przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego, złoży oświadczenie majątkowe, zarejestruje się jako bezrobotny albo poszukujący pracy, podejmie pracę albo inną formę aktywizacji zawodowej zaproponowaną przez powiatowy urząd pracy. Zgodnie natomiast z art. 114 ust. 1 pkt 2 lit. b) Prawa o ruchu drogowym kontrolnemu sprawdzeniu kwalifikacji podlega osoba ubiegająca się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy lub pozwolenia do kierowania tramwajem, którego była pozbawiona na okres przekraczający 1 rok. W rozpatrywanej sprawie orzekające organy przyjęły taką interpretację wskazanych przepisów, że skoro w tym przypadku skarżącemu zatrzymano prawo jazdy na okres przekraczający 1 rok, to stosownie do postanowień art. 114 ust. 1 pkt 2 lit. b) Prawa o ruchu drogowym, może mu być zwrócone prawo jazdy dopiero po uprzednim poddaniu się przez niego kontrolnemu sprawdzeniu kwalifikacji do prowadzenia pojazdów mechanicznych. W ocenie składu orzekającego Sądu, tak zaprezentowana wykładnia wówczas obowiązujących w dacie wydawania zaskarżonego rozstrzygnięcia przepisów, jest nieprawidłowa i pomija zupełnie cel tego rodzaju uregulowania. Racją bowiem takiego uregulowania, zawartego w art. 114 Prawa o ruchu drogowym było zapewnienie bezpieczeństwa w ruchu drogowym poprzez podnoszenie kwalifikacji kierujących pojazdami i eliminację tych spośród nich, którzy naruszają przepisy o ruchu drogowym stanowiąc zagrożenie dla innych jego uczestników. Zdaniem Sądu nie można więc uznać za trafnego w świetle przedstawionej przez organy wykładni ww. przepisów, że uprawnionym jest twierdzenie w stanie faktycznym i prawnym niniejszej sprawy o obowiązku poddania się przez skarżącego egzaminowi sprawdzającemu jego kwalifikacje do prowadzenia pojazdów. Sąd uważa, że za prawidłową uznać należy tylko taką wykładnię wówczas obowiązujących przepisów, że kontrolnemu sprawdzeniu kwalifikacji podlega ta osoba, której zatrzymano prawo jazdy na okres powyżej 1 roku określony w sposób wyraźny w którymś z tytułów prawnych, takich jak wyrok, postanowienie, czy decyzja administracyjna. Nie każde zatem faktyczne odebranie prawa jazdy, bez względu na przyczyny, na okres przekraczający 1 rok, a tym samym pozbawienie kierowcy w tym czasie możliwości prowadzenia pojazdów, jest wystarczającą podstawą do kontrolnego sprawdzenia kwalifikacji. Zwrócić należy na pewną absurdalność argumentacji organów. Stanowisku temu można, bowiem w ocenie Sądu, zasadnie przeciwstawić następujące argumenty, znajdujące również swoją podstawę w doświadczeniu życiowym. Po pierwsze, nikt inny, kto nie prowadzi pojazdu przez okres powyżej 1 roku (np. nie posiada pojazdu lub posiada, lecz z niego nie korzysta ze względów zdrowotnych), nie jest poddawany ponownemu egzaminowi. Po drugie, zatrzymano skarżącemu decyzją administracyjną prawo jazdy do czasu ustania przyczyn jego zatrzymania. Skoro, co jest bezspornym w sprawie, one ustały (bo skarżący zarejestrował się w urzędzie pracy jako bezrobotny), prawo jazdy uprzednio zatrzymane powinno zostać zwrócone. W tym więc względzie Sąd orzekający w tej sprawie podziela ukształtowaną na tle wskazanych przepisów, linię orzeczniczą sądów administracyjnych, że, jak trafnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 17 listopada 2008 r. wydanym w sprawie o sygn. akt I OSK 1457/07 (opublikowany w LEX nr 525955), wyłącznie okres faktycznego pozbawienia prawa jazdy, wynikający wprost z określonych tytułów prawnych (wyrok, postanowienie lub decyzja administracyjna) przesądza o terminie pozbawienia prawa jazdy, a nie czas, w jakim w rzeczywistości osoba pozostawała bez prawa jazdy. Orzeczenie to nie jest pierwszym jakie dokonało takiej wykładni. W wyroku z dnia 28 listopada 1984 r., sygn. akt SA/Wr 566/84 (ONSA 1984, Nr 2, poz. 112), Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu uznał, że pojęcie to ma charakter prawny i okres zatrzymania musi wynikać z decyzji, wyroku lub postanowienia. Antycypował tę wykładnie Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 marca 2007 r. w sprawie o sygn.. akt I OSK 866/06 (opublikowany w LEX nr 3399/69), a także Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 31 marca 2011 r. wydanym w sprawie o sygn. akt IV SA/Po 1030/10. W świetle powyższego, co paradoksalne, trafnie stwierdziło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w odniesieniu do art. 114 ust. 1 pkt 2 lit. b) Prawa o ruchu drogowym, że: "Przepis ten dotyczy prawnych form pozbawienia prawa jazdy, w szczególności zaś chodzi o zakaz orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu, czy też ostateczną decyzją administracyjną." Pomimo tego Kolegium, dokonało błędnego przekładu tak rozumianej normy prawnej dla potrzeb rozstrzygnięcia tej sprawy co do istoty, podobnie jak organ I instancji. W konsekwencji, organy mylnie podciągnęły ustalony stan faktyczny pod abstrakcyjny stan wynikający z tak rozumianej normy prawnej. Organy orzekające dopuściły się zatem naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu, który miał wpływ na wynik tej sprawy, co w świetle treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" P.p.s.a., prowadzić musiało do uchylenia przez Sąd decyzji obu instancji przy zastosowaniu art. 135 P.p.s.a. W związku z tym także i stanowisko Prokuratora, co do wykładni ww. przepisów, nie jest trafne. Organy administracji publicznej ponownie rozpatrując sprawę uwzględnią wykładnię przepisów ustawy Prawo o ruchu drogowym przedstawioną przez Sąd w niniejszym wyroku. Ponadto zwrócić również należy uwagę, że art. 114 ust. 1 pkt 2 Prawa o ruchu drogowym został uchylony przez art. 125 pkt 10 lit. g) ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2011 r. Nr 30, poz. 151) z dniem 19 stycznia 2013 r. Podobna natomiast regulacja została wprowadzona w art. 49 ust. 1 pkt 3 lit. a wskazanej ustawy o kierujących pojazdami. W tym względzie na uwadze mieć należy również wyrok WSA w Krakowie z dnia 13 sierpnia 2013 r., sygn. akt III SA/Kr 1376/13.; LEX nr 1359333), w którym zwrócono także uwagę na aspekt związany z okolicznością, że niezbędnym jest aby czas zatrzymania prawa jazdy na okres powyżej 1 roku wynikał wprost z konkretnego orzeczenia. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł, na podstawie art. 200 w zw. z art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), jak w pkt II sentencji wyroku.