II FZ 760/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Tomasz Zborzyński po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia T.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 22 kwietnia 2014 r. sygn. akt I SAB/Po 1/14 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi T.K. na bezczynność Dyrektora Izby Skarbowej w P. w sprawie wydania zaświadczenia o wysokości dochodów postanawia oddalić zażalenie. We wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi T.K. na bezczynność Dyrektora Izby Skarbowej w P. w sprawie wydania zaświadczenia o wysokości dochodów, skarżący podał, że od 2009 r. jest osobą bezrobotną i nie uzyskuje żadnych dochodów, nie ma oszczędności, ani majątku. Od kwietnia 2009 r. mieszka u rodziny, a od czerwca 2009 r. pozostaje na całkowitym jej utrzymaniu. Oświadczył, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do uzupełnienia informacji zawartych we wniosku, skarżący oświadczył, że nie prowadzi działalności gospodarczej i nie posiada żadnych źródeł dochodów, pozostaje na utrzymaniu rodziny, ale nie otrzymuje od niej dochodów. Z uwagi na brak źródeł dochodów nie składał rocznych zeznań podatkowych za 2012 i 2013 r. Nie posiada oszczędności, ani rachunku bankowego. Nie posiada żadnego majątku, w tym samochodów. W związku z utratą pracy nie spłacił kredytu na łączną kwotę 11.000,- zł, zaś obecnie ratalnie spłaca grzywnę sądową w łącznej wysokości ok. 4.000,- zł; na ten cel pożycza miesięcznie od rodziny 50,- zł. W związku z powyższym jest zadłużony u rodziny na kwotę ok. 20.000,- zł. Oświadczył, że nie ewidencjonuje kwot jakie jego rodzina przeznacza na jego utrzymanie, dlatego nie może ich podać. Skarżący odmówił udzielenia informacji, czy pozostaje w związku małżeńskim oraz sprecyzowania u kogo z członków rodziny zamieszkuje i w jakiej wysokości otrzymuje pomoc, a także w jakiej wysokości i z jakiego tytułu członkowie rodziny, u których mieszka, uzyskują miesięczne dochody. Postanowieniem z dnia 24 marca 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na skutek sprzeciwu wniesionego od powyższego rozstrzygnięcia sprawa została poddana pod rozpoznanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, który postanowieniem z dnia 22 kwietnia 2014 r. oddalił wniosek. Sąd pierwszej instancji wskazał, że treść oświadczenia złożonego przez skarżącego na urzędowym formularzu była niewystarczająca do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, a wezwanie skarżącego przez referendarza do uzupełnienia wniosku zmierzało do umożliwienia wnioskodawcy należytego udokumentowania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący, mimo wezwania, nie podał wszystkich, wskazanych w wezwaniu, informacji. Zdaniem Sądu, wspólne zamieszkanie, pozostawanie na całkowitym utrzymaniu oraz materialne wsparcie, które skarżący otrzymuje od rodziny, uzasadniają ocenę, że skarżący wraz z członkami rodziny, u której zamieszkuje, współtworzy wspólne gospodarstwo domowe. Wobec powyższego zasadnie wezwano skarżącego do wyjaśnienia stanu majątkowego członków rodziny, gdyż ich sytuacja finansowa i majątkowa rzutuje na możliwości płatnicze skarżącego. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący argumentował, że w sposób wyczerpujący wykazał, że znajduje się w złej sytuacji finansowej i społecznej, i że nie posiada żadnych środków pieniężnych na opłacenie kosztów swego udziału w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do przepisu art. 245 § 2 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym osobie fizycznej, jest wykazanie przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Zgodnie z jednolitą linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. postanowienie z dnia 4 stycznia 2011 roku w sprawie o sygn. akt II FZ 681/10) z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. wynika, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 252 §1 P.p.s.a, wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Warunkiem przyznania omawianego uprawnienia procesowego jest przedstawienie przez wnioskodawcę w sposób nie budzący wątpliwości swej sytuacji rodzinnej i majątkowej, na podstawie której Sąd będzie mógł dokonać oceny zaistnienia w konkretnej sprawie przesłanek przyznania prawa pomocy. W sytuacji gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, Sąd ma możliwość wezwania strony do złożenia w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenie lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. (por. art. 255 P.p.s.a.). Odnosząc powyższe rozważania od okoliczności rozpoznawanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Przyznanie wnioskowanego uprawnienia procesowego mogło nastąpić jedynie na podstawie klarownie przedstawionego przez stronę stanu faktycznego sprawy wpadkowej, w zakres którego wchodzi sytuacja majątkowo-rodzinna wnioskodawcy ujmowana w jej całokształcie. Nieudzielanie przez skarżącego wszystkich wskazanych w wezwaniu informacji, w szczególności odmowa udzielenia odpowiedzi dotyczącej pozostawaniu przez wnioskodawcę w związku małżeńskim, a także informacji odnośnie osób, na których utrzymaniu skarżący pozostaje, uniemożliwiało Sądowi pierwszej instancji przeprowadzenie rzetelnej analizy sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy. Wbrew stanowisku skarżącego, art. 255 P.p.s.a. nakłada na osobę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy wyraźnie sformułowany obowiązek do złożenia na wezwanie Sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Zakres tego obowiązku wyznacza funkcjonalna wykładnia art. 255 P.p.s.a. - jego realizacja ma umożliwić ustalenie w sposób niebudzący wątpliwości stanu majątkowego, dochodów i stanu rodzinnego osoby, która ubiega się o przyznanie uprawnienia procesowego, stanowiącego, o czym należy pamiętać, wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę kosztów swego udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Badanie sprawy w przedmiocie prawa pomocy nie polega, jak zdaje się zakładać skarżący, na analizie spełnienia przez wniosek określonych kryteriów formalnych, ale na merytorycznym ustaleniu faktycznego zaistnienia przesłanek przyznania prawa pomocy i podjęciu na tej podstawie określonego rozstrzygnięcia. Należy zgodzić się z Sądem pierwszej instancji, że skarżący, uchylając się od przedstawienia precyzyjnych informacji w omawianym zakresie, w istocie uniemożliwił Sądowi poczynienie niezbędnych ustaleń faktycznych w sprawie. Nie sposób przyjąć, że Sąd, będący w postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy, dysponentem środków publicznych, będzie decydował o sfinansowaniu udziału skarżącego w postępowaniu sądowoadministracyjnym, opierając się na nieprecyzyjnych i fragmentarycznych danych przedstawionych przez wnioskodawcę. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywający. Reasumując, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że to na skarżącym spoczywał obowiązek udowodnienia, że jego sytuacja materialna i rodzinna uzasadnia przyznanie uprawnienia procesowego we wnioskowanym zakresie. W rozpoznawanej sprawie, strona powyższego obowiązku nie dopełniła, co daje podstawę do oceny rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji jako zgodnego z prawem. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a.