I SA/Wa 2861/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Miernik Sędziowie: WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi G. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpoznaniu odwołania G. R., decyzją z dnia [...] października 2013 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...] odmawiającą przyznania G. R. pomocy finansowej realizowanej w ramach rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego na okres kwiecień 2013 r. - czerwiec 2013 r. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. W dniu [...] maja 2013 r. Prezydent [...] decyzją nr [...] przyznał G. R. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad E. R. w kwocie [...] zł miesięcznie na okres od 1 maja 2012 r. do 30 czerwca 2013 r. W dniu [...] czerwca 2013 r. Prezydent [...] decyzją [...] odmówił przyznania G. R. pomocy finansowej realizowanej w ramach rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego na okres kwiecień 2013 r. - czerwiec 2013 r. W dniu 3 lipca 2013 r. Grzegorz Rakowski wniósł odwołanie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] października 2013 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 413) prawo do pomocy przysługuje osobom mającym ustalone za miesiąc kwiecień, maj, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień, październik, listopad lub grudzień 2013 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przyznane na podstawie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) - zwanej dalej "ustawą" spełniającym warunki określone w art. 17 ustawy. Kolegium wskazało, że mocą decyzji nr [...] z dnia [...] maja 2013 r. świadczenie pielęgnacyjne zostało przyznane G. R. do dnia 30 czerwca 2013 r. Jednocześnie przedmiotowe rozporządzenie wskazuje, iż oceny należy dokonać w oparciu o przepis art. 17 ustawy w brzmieniu nadanym mu ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U 2012 r., poz. 1548 ze zm.). Zgodnie z przepisem art. 17 ust. 1 ustawy w nowym brzmieniu świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z kolei zgodnie z art. 17 ust. 1a pkt 1 ustawy w nowym brzmieniu osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ odwoławczy zaznaczył, że w komunikacie Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej wskazano również, że obecnie decyzje o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, posiadają dwie grupy osób, którym należy przyznać pomoc w wysokości 200 zł miesięcznie. Osoby wprost spełniające warunki art. 17 w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2013 r. - są to osoby, którym prawo do świadczenia pielęgnacyjnego zostało przyznane na podstawie tego przepisu po 31 grudnia 2012 r. Osobom tym, prawo do tej pomocy powinno zostać przyznane decyzją administracyjną na okres od kwietnia do grudnia 2013 r. (chyba, że świadczenie pielęgnacyjne zostało przyznane na okres krótszy. Druga grupa to osoby, które mają ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o art. 17 ustawy w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2013 r. - dotyczy to osób, które otrzymując świadczenie pielęgnacyjne przyznane w oparciu o przepisy art. 17 w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2012 r., spełniają jednocześnie nowe warunki określone w tym artykule, tj. obowiązujące od 1 stycznia 2013 r. Decyzje ustalające prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dla tej grupy osób, na podstawie obowiązującego art. 11 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw, wygasają z mocy prawa z upływem dnia 30 czerwca 2013 r. Skoro decyzje te wygasają z mocy prawa z upływem dnia 30 czerwca 2013 r., to na ich podstawie przyznanie pomocy możliwe jest jedynie do tej daty. Przyznanie pomocy dla tych osób na okres od lipca do grudnia 2013 r. będzie możliwe, gdy na podstawie kolejnej decyzji administracyjnej organu właściwego uzyskają one prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na okres po 30 czerwca 2013 r. Osobami uprawnionymi do tej pomocy są więc osoby, którym organy właściwe przyznawały już z urzędu i wypłacają już - na podstawie art. 12 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548) dodatek w wysokości 100 zł miesięcznie na okres od stycznia do czerwca 2013 r. Kolegium wskazało, że rodzice E. R. żyją. W tej sytuacji przesłanka odmowy przyznania G. R. świadczenia jest przesłanką inną, niż ta wskazana w wyroku o sygn. akt I SA/Wa 2086/12. Brak zatem oceny prawnej w zakresie nowego kształtu regulacji, gdzie wskazano na niekonstytucyjność pozbawiania prawa do świadczeń osoby pozostającej w związku małżeńskim. Zdaniem organu odwoławczego, nowe brzmienie art. 17 ust. 1a pkt 1 ustawy wyłącza możliwość przyznania świadczenia małżonkowi osoby, której rodzice żyją, nie zostali pozbawieni praw rodzicielskich, nie są małoletni lub nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2013 r., nr [...] G. R. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze wskazał, że w lutym 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny podzielił pogląd skarżącego i przyznał świadczenie pielęgnacyjne w związku z koniecznością opieki nad niesprawną od dzieciństwa żoną (sygn. akt. l SA/Wa 2086/12). Skarżący zaznaczył, że opiekuje się niepełnosprawną żoną od chwili zawarcia związku małżeńskiego, a nawet wcześniej, bo od chwili jej zajścia w ciążę. Wspólnie z żoną wychowuje syna. Żona jest niesprawna (ma uszkodzony narząd ruchu i to w stopniu znacznym) i wymaga 24 - godzinnej opieki skarżącego. Żona skarżącego od 29 marca 1997 r. nie mieszka i nie jest na utrzymaniu swoich rodziców, a w październiku 2005 r. została przez rodziców wymeldowana z adresu pod którym nadal zamieszkują. Skarżący zwrócił uwagę, że jego teściowie nie zrzekną się dobrowolnie własnych emerytur. Skarżący i jego żona są odrębną rodziną. Skarżący jest faktycznym i jedynym opiekunem prawnym swojej niepełnosprawnej od dzieciństwa żony i małoletniego synka. Skarżący zaznaczył, że ciągle napotyka na problemy z powodu niedopracowanych przepisów administracyjnych. Urzędnicy zasłaniają się brakiem jasno sprecyzowanych przepisów. Wobec tego skarżący wniósł o ponowne przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na konieczność opieki nad niepełnosprawną żoną. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymało stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest uzasadniona. Nie budzi wątpliwości to, że małżonek opiekujący się żoną niepełnosprawną w stopniu znacznym jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, do którego odsyła przepis § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego – zwanego dalej "rozporządzeniem", stanowiący podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji. Z przepisów art. 23 i art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wynika, że małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Wobec tego osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego może być małżonek, ponieważ ciąży na nim szeroko rozumiany obowiązek alimentacyjny. W niniejszej sprawie spór sprowadza się do tego, czy w stosunku do małżonka opiekującego się żoną niepełnosprawną w stopniu znacznym znajduje zastosowanie przepis art. 17 ust. 1a pkt 1 ustawy, do którego odsyła przepis § 2 ust. 1 rozporządzenia. Zgodnie z przepisem art. 17 ust. 1a pkt 1 w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organy obu instancji rozumieją ten przepis w ten sposób, że skoro rodzice E. R. (żony skarżącego) żyją i nie legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności, to przepis ten wyklucza G. R. z grona uprawnionych do pomocy finansowej dla osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad żoną. Uszło uwadze Prezydenta [...] i Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], że adresatami przepisu art. 17 ust. 1a pkt 1 ustawy są osoby, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy (inne, niż wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 1-3 ustawy osoby, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności) inne, niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki. Przepis ten odnosi się zatem do osób powiązanych więzami krwi z osobą wymagającą opieki, będącymi w dodatku dalszymi krewnymi osoby wymagającej opieki (np. dziadkami, wnukami, rodzeństwem). Małżonkowie, będący przed zawarciem małżeństwa względem siebie osobami obcymi, nie są w stosunku do siebie krewnymi w rozumieniu art. 617 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ponieważ jeden z nich nie pochodzi od drugiego i nie mają wspólnego przodka. Wobec tego, to że rodzice E. R. żyją i że nie legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności nie miało żadnego znaczenia, skoro o pomoc finansową dla osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego ubiegał się małżonek osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym. W tej sytuacji Sąd uznał, że Prezydent [...] i Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] na tle stanu faktycznego niniejszej sprawy dokonały błędnej interpretacji przepisu art. 17 ust. 1a pkt 1 ustawy w zw. z § 2 ust. 1 rozporządzenia. Odmawiając z powyższego powodu przyznania G. R. pomocy finansowej z programu rządowego organy obu instancji naruszyły wskazane wyżej przepisy w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. W ponownie prowadzonym postępowaniu Prezydent [...] weźmie pod uwagę zaprezentowaną w niniejszym wyroku ocenę prawną. Odnosząc się do zawartego w skardze wniosku o przyznanie pomocy finansowej Sąd zauważa, że nie mógł uwzględnić wniosku w tym zakresie. Wojewódzkie sądy administracyjne jedynie kontrolują administrację publiczną i nie mają uprawnień do merytorycznego orzekania o prawach stron postępowania administracyjnego do świadczeń rodzinnych. Z tego względu Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.