II OZ 674/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z.D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 28 maja 2014 r., sygn. akt II SA/Rz 387/14 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi Z.D. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie wydania decyzji o warunkach zabudowy postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 28 maja 2014 r., sygn. akt II SA/Rz 387/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, w sprawie ze skargi Z. D. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia [...] stycznia 2014 r. w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie wydania decyzji o warunkach zabudowy, odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi. W uzasadnieniu wskazano, że ze złożonych oświadczeń wynika, iż wnioskodawczyni jest studentką czwartego roku studiów dziennych Architektury Krajobrazu na Uniwersytecie Rzeszowskim. Nie pracuje, nie ma żadnych dochodów ani oszczędności. Przez pewien okres mieszkała na stancji w Rzeszowie, jednak ostatnio z braku środków finansowych dojeżdża na zajęcia, często autostopem z różnych miejsc noclegu od znajomych, dalszej rodziny i z domu rodzinnego, gdzie jest formalnie zameldowana. Poniesienie wydatku na wpis przekraczać ma zatem jej możliwości finansowe i zamykać drogę sądową. Nie prowadzi z rodzicami wspólnego gospodarstwa domowego, którzy dodatkowo nie akceptują wielu jej wyborów życiowych, w tym kontynuowanej nauki. W ocenie Sądu w sprawie nie ziściły się przesłanki do uwzględnienia wniosku, albowiem wnioskodawczyni nie wykazała zaistnienia okoliczności uzasadniających udzielenie jej prawa pomocy. Zdaniem Sądu strona może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy, jednak musi wykazać zaistnienie okoliczności uzasadniających jej udzielenie. Nie może przy tym ograniczyć się do złożenia oświadczeń, jakie uznaje za stosowne, ale musi współdziałać z Sądem w wyjaśnieniu jej rzeczywistej sytuacji materialnej i życiowej. Rozpoznając złożony wniosek Sąd uznał, że wnioskodawczyni z powyższych obowiązków się nie wywiązała. Wprawdzie oświadczyła, że nie może ponieść wydatku związanego z wpisem, jednak nie wyjaśniła szeregu okoliczności jej dotyczących. Informowała, że podczas studiów mieszkała przez pewien czas na stancji, jednak nie ujawniła źródeł pokrywania związanych z tym wydatków. Nie podała też, w jaki sposób – przy rzekomym braku środków, utrzymuje się aktualnie, chociaż nie korzysta z pomocy społecznej, i jakie są jej średnie miesięczne wydatki na utrzymanie (np. zakup żywności, odzieży, środków czystości, czy też przesyłki pocztowe), jak również związane ze studiowaniem. Wszak na podanym kierunku (architektura krajobrazu) wydaje się wręcz niezbędne posiadanie określonych pomocy naukowych. Nie odniosła się w ogóle do posiadanych rachunków bankowych. Nie wyjaśniła ponadto, z jakich źródeł zamierza sfinansować planowaną inwestycję, która ma mieć – analizując treść sprzeciwu, dla niej niebagatelne znaczenie, i którą chciałaby zrealizować w nieodległej przyszłości. W końcu jedynie ogólnie podaje, że mieszka u różnych osób, a w domu rodzinnym jest jedynie formalnie zameldowana, choć nie podaje żadnych konkretnych informacji z tym związanych. Znamienne jest jednak to, że poleciła kierowanie do niej korespondencji na ten właśnie adres domowy. O braku rzekomego konfliktu z rodzicami może świadczyć też to, że planowana inwestycja ma być realizowana na nieruchomościach należących do M. i E. D., co poddaje w wątpliwość wiarygodność stanowiska wnioskodawczyni w tym zakresie. Wprawdzie decyzja o warunkach zabudowy nie rodzi praw do terenu (por. art. 63 ust. 2 ustawy z dnia 27 marca 2003r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym), to jednak przy braku środków finansowych całkowicie niecelowe wydaje się dążenie do określenia sposobu zagospodarowania tych działek z jej inicjatywny i może zostać wręcz ocenione w kategoriach niegospodarności z jej strony. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a.", Sąd odmówił przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Na powyższe postanowienie zażalenie wniosła wnioskodawczyni zarzucając mu naruszenie art. 246 § 1 pkt 1, art. 245 § 3 P.p.s.a. "i wszystkie przepisy wskazane w tym postanowieniu" oraz art. 6 ust. 2 pkt c Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, art. 47 ust. 1 Karty Podstawowych Praw Unii Europejskiej, art. 45 Konstytucji RP i wnosząc o jego zmianę i uwzględnienie wniosku. W uzasadnieniu wnioskodawczyni podniosła, że nie zgadza się ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, domagając się by to postanowienie zostało skontrolowane pod względem zgodności z przepisami prawa i "relacji państwo-obywatel". Zdaniem wnioskodawczyni w pewnych przypadkach Państwo Polskie ma obowiązek zapewnienia jej świadczeń polegających m. in. na zwolnieniu od kosztów, nieodpłatnej pomocy prawnej w procesie sądowym, a to wynika z art. 45 Konstytucji RP oraz zobowiązań Polski o charakterze międzynarodowym. Dalej wnioskodawczyni wskazała, że wyjaśniła to co mogła. Podniosła także, że jest studentką i nie prowadzi działalności gospodarczej. Z posiadanej przez nią wiedzy rodzice także nie prowadzą takiej działalności. Zaś u rodziców jest tylko zameldowana. Nadto jej zdaniem działanie Sąd jest w tej sprawie nad wyraz skrupulatny. Tymczasem wnioskodawczyni nie ma na razie żadnych sprecyzowanych planów co do budowy domu na przedmiotowej działce, zaś złożony wniosek o wydanie warunków zabudowy stanowi jedynie rozeznanie w sytuacji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. stronie może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest przy tym obowiązek ponoszenia kosztów sądowych przez wnoszącego skargę. Zwolnienie od tegoż obowiązku ma charakter wyjątkowy i muszą za nim przemawiać uzasadnione okoliczności faktyczne wskazujące, że obiektywna sytuacja finansowa strony nie daje jej możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Z konstrukcji powołanego powyżej przepisu art. 246 § 1 P.p.s.a. wynika, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona zatem powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. W niniejszej sprawie rację ma Sąd pierwszej instancji, że wnioskodawczyni nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Jak wynika z oświadczenia, wnioskodawczyni jest studentką czwartego roku studiów dziennych, bez stałego miejsca zamieszkania, posiadającą formalnie zameldowanie u rodziców. Nie osiąga żadnych dochodów i nie korzysta z opieki społecznej. Takie oświadczenie Sąd uznał za niepełne, dlatego wnioskodawczyni została wezwana do uzupełnienia swojego oświadczenia poprzez wskazanie szeregu informacji, w tym ujawnienia źródeł finansowania kosztu wynajmu stancji w trakcie studiów. Powyższe nie zostało wyjaśnione, mimo że wnioskodawczyni przez pewien czas korzystała z tej formy zaspokojenia swoich potrzeb mieszkaniowych. Nie podała także w jaki sposób utrzymuje się aktualnie zaspokajając swoje podstawowe potrzeby, takie jak zakup żywności, środków czystości czy pomocy naukowych, chociaż nie korzysta z pomocy społecznej. Nie wyjaśniła również w jaki sposób chce sfinansować planowaną inwestycję. Nadto Sąd poddał w wątpliwość twierdzenia wnioskodawczyni o rzekomym konflikcie z rodzicami, skoro wnioskodawczyni zamierza zrealizować planowaną inwestycję na działkach będących ich własnością. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przytoczone wyżej, a wskazane przez Sąd pierwszej instancji, okoliczności nie pozwalają na stwierdzenie, że wnioskodawczyni wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Zaś argumenty zażalenia nie podważają stanowiska Sądu pierwszej instancji w tym zakresie. Dodatkowo podnieść należy, że wnioskodawczyni jest studentką studiów dziennych. Zatem w sytuacji gdy sama nie jest w stanie się utrzymać, mimo że jest pełnoletnia, właśnie z tego powodu, że nadal się uczy, to obowiązek alimentacji spoczywa na jej rodzicach. Do obowiązku tego zalicza się, zarówno w orzecznictwie sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych, nie tylko utrzymanie, ale także pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (por. postanowienie SN z dnia 15 maja 1989 r., sygn. akt II CZ 80/89, LEX nr 8963 i z dnia 5 maja 1967 r., sygn. akt I CZ 37/67, LEX nr 6155, postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, opubl. ONSA i WSA z 2005 r., nr 1, poz. 8) Nadto wskazać należy, że odmowa udzielenia prawa pomocy z tego powodu, że wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, nie stanowi o naruszeniu zasady prawa do sądu, wynikającej z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Bowiem o przyznaniu prawa pomocy decyduje sytuacja materialna osoby fizycznej składającej wniosek, oceniana w kontekście możliwości poniesienia przez nią jakichkolwiek kosztów postępowania. Tak pojmowana instytucja prawa pomocy oznacza, że sąd administracyjny powinien zapewnić prawidłową równowagę pomiędzy interesem państwa w pobraniu opłat sądowych z jednej strony, a interesem wnioskodawcy w dochodzeniu roszczeń przed sądem. W każdym uzasadnionym przypadku, jeżeli koszty postępowania miałyby stanowić tamę do sądowego rozpoznania sprawy, sąd administracyjny jest zobowiązany do takiego rozstrzygnięcia o kosztach, które zapewni realizację konstytucyjnej zasady prawa do sądu (tak: NSA w postanowieniu z dn. 26.01.2012 r., sygn. akt I FZ 577/11, LEX nr 1113147). W niniejszej sprawie, kwestii tej, z uwagi na brak pełnego obrazu sytuacji majątkowej wnioskodawczyni, nie sposób uczynić. A zatem nie można stwierdzić, że na tym etapie postępowania, nieprzyznanie wnioskodawczyni prawa pomocy będzie stanowić przeszkodę, której nie ze swojej winy nie będzie mogła pokonać. W tej sytuacji również normy Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności nie zostały naruszone. Z powyższych względów, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.