II GZ 435/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zofia Przegalińska po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia G. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 5 maja 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 2636/13 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G. M. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lipca 2013 r., Nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 5 maja 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 2636/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił G. M. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lipca 2013 r. w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy G. M. podał, że gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną. Odnośnie dochodów poinformował, że sam otrzymuje miesięcznie wynagrodzenie w kwocie 74 złotych netto, zaś miesięczny dochód netto jego żony wynosi 5.256 złotych. Nadto wskazał, że ciąży na nim obowiązek alimentacyjny w łącznej kwocie 900 złotych miesięcznie oraz kredyt hipoteczny za mieszkanie w kwocie 1.200 złotych miesięcznie, a także pożyczki sięgające 700 złotych. Sąd uzasadniając swoje rozstrzygnięcie w sprawie stwierdził, że skarżący wraz z małżonką posiadają dochody miesięczne, pozwalające na uiszczenie wpisu od skargi, który w sprawie wynosi 320 złotych. Z przedłożonych do akt dokumentów wywiódł, że dochód skarżącego oraz jego małżonki, nawet po odliczeniu wskazanych kosztów: kredytu hipotecznego, pożyczek oraz alimentów, jest wysoki i wynosi około 2.500 złotych na dwie osoby dorosłe. WSA miał na uwadze również fakt, iż skarga dotyczy nałożenia na skarżącego kary pieniężnej w związku z prowadzeniem przez niego działalności gospodarczej, a osoba prowadząca działalność gospodarczą, planując wydatki winna mieć na uwadze także możliwość realizacji swoich praw przed sądem, co oznacza, że winna uwzględnić w swoich dochodach konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych. Tym samym skarżący wstępując na drogę sądową, powinien był się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych, które muszą być traktowane na równi z innymi kosztami, takimi jak należności publicznoprawne, czy pieniężne zobowiązania umowne. Zdaniem Sądu I instancji skarżący nie może skutecznie domagać się zwolnienia od kosztów sądowych podając, że nie ma środków na pokrycie wpisu od ww. skargi, gdyż ciążą na nim zobowiązania kredytowo-pożyczkowe. Podsumowując WSA stwierdził, że przedstawiona przez skarżącego sytuacja materialna, umożliwia mu uiszczenie wpisu od skargi, a tym samym nie ma podstaw do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zażalenie na to postanowienie wniósł G. M. zaskarżając je w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w W.. Postanowieniu zarzucił naruszenie przepisów postępowania w zw. art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), polegające na stwierdzeniu, że skarżący nie wykazał, że nie posiada dostatecznych środków finansowych pozwalających na stwierdzenie zaistnienia przesłanek prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym wpis sądowy od skargi. W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że comiesięczne koszty ponoszone w związku z ciążącym na skarżącym obowiązkiem alimentacyjnym, spłatą pożyczki, kredytem hipotecznym oraz wydatkami koniecznymi na utrzymanie pochłaniają w całości osiągany dochód skarżącego oraz jego żony. W obecnej sytuacji skarżący nie jest w stanie poczynić oszczędności, a 320 złotych nie jest dla skarżącego niską kwotą. Ocenę dokonaną przez Sąd I instancji skarżący uznał za wadliwą. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd przyzna osobie fizycznej prawo pomocy w zakresie częściowym, jeżeli ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przepis ten stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczne we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. W świetle zaprezentowanych poglądów stwierdzić należy, że działania Sądu I instancji w niniejszej sprawie były prawidłowe, a wydane orzeczenie pozostaje w zgodzie z obowiązującymi przepisami prawa dotyczącymi przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Sąd I instancji nie mając wystarczających danych w złożonym wniosku, słusznie zatem wezwał skarżącego do przedłożenia dokumentów i informacji, których celem było wyjaśnienie istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej. Wskazać należy, iż art. 255 p.p.s.a. jest nie tylko podstawą prawną dla działań Sądu umożliwiającą prawidłową ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy - regulacja ta pozwala także ubiegającemu się o przyznanie prawa pomocy na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku nie okażą się wystarczające do stwierdzenia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Podkreślić trzeba, iż ciężar dowodu w zakresie ustalenia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywał na stronie. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Do Sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego dokonanej w powyższym zakresie przez Sąd I instancji oceny nie można uznać za dowolną i naruszającą obowiązujące przepisy prawa. Należy wskazać, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie mają obowiązek wzajemnej pomocy. W związku z tym dochody małżonka mają wpływ na ocenę sytuacji strony twierdzącej, że nie jest w stanie ponosić kosztów postępowania. Oceny co do trafności stanowiska Sądu I instancji nie może zmienić podnoszony w zażaleniu argument, że cały osiągany dochód jest pochłaniany w całości przez koszty utrzymania i obowiązek alimentacyjny, spłatę pożyczki oraz kredyt hipoteczny. Nie można bowiem przyjąć, że spłata zobowiązań prywatnych (np. pożyczki), ma priorytet wobec zobowiązań publicznoprawnych, jakim jest obowiązek uiszczenia wpisu od skargi. Poza tym, jak wskazuje się doktrynie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Tymczasem nie jest sporne, że dochód skarżącego i jego żony jest stały i łącznie miesięcznie wynosi ok. 5.300 zł. Naczelny Sąd Administracyjny miał na uwadze ponoszone wydatki wykazane przez skarżącego w postępowaniu sądowym, jednak, wobec wysokiego dochodu nie uzasadniają one przyznania skarżącemu prawa ubogich przez zwolnienie go z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych – na tym etapie sprawy wpisu od skargi – w wysokości 320 zł. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. H. Knysiak – Molczyk [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 628). Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa w sytuacji wystąpienia uzasadnionych powodów do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli i powinno mieć miejsce tylko w okolicznościach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe ze względu na wyjątkowo trudną sytuację materialną. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych i zaspokoić fundamentalnych potrzeb życiowych. W ocenie Sądu odwoławczego, taka sytuacja w przypadku skarżącego nie występuje. Z tych przyczyn, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184, art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.