II GSK 2518/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marzenna Zielińska po rozpoznaniu w dniu 31 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej W. S. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 maja 2014 r., sygn. akt V SA/Wa 925/14 w sprawie ze skargi W. S. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności postanowienia o umorzeniu jako bezprzedmiotowego postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego postanawia oddalić skargę kasacyjną. I Postanowieniem z dnia 6 maja 2014 r. o sygn. akt V SA/Wa 925/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej powoływanej jako "p.p.s.a."), odrzucił skargę W. S. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] lutego 2014 r. (nr [...]) w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności postanowienia o umorzeniu jako bezprzedmiotowego postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd pierwszej instancji - powołując się na treść art. 52 § 1 p.p.s.a. - stwierdził, że skarżący nie wykorzystał przysługującego mu w toku postępowania administracyjnego środka odwoławczego, bowiem - mimo prawidłowego pouczenia - nie wystąpił z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, jaki przysługiwał mu od wskazanego wyżej postanowienia Ministra Finansów z dnia [...] lutego 2014 r. Zamiast tego W. S. wniósł skargę do sądu administracyjnego. W takiej sytuacji Sąd pierwszej instancji uznał, że wniesienie skargi na postanowienie, na które przysługiwał stronie środek odwoławczy w postępowaniu administracyjnym (z którego strona nie skorzystała) jest niedopuszczalne, bowiem wskazane postanowienie nie miało przymiotu "ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawie" i jako takie nie mogło zostać zaskarżone do sądu administracyjnego. Złożona w niniejszej sprawie skarga została wobec tego odrzucona. II Skargę kasacyjną od wspomnianego postanowienia Sądu pierwszej instancji złożył W. S. Zaskarżył to orzeczenie w całości. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przepisanych, a także zasądzenie na rzecz pełnomocnika kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu według norm przepisanych, które nie zostały opłacone w całości, ani w części. Wnoszący skargę kasacyjną zarzucił zaskarżonemu postanowieniu nieważność postępowania, ponieważ skarżący został pozbawiony możności obrony przez naruszenie przepisów postępowania art. 47 § 1 i art. 75 p.p.s.a. poprzez nie doręczenie skarżącemu przed wydaniem zaskarżonego postanowienia odpowiedzi na skargę wniesioną przez organ, która to odpowiedź na skargę zawierała argumentację i wniosek o odrzucenie skargi, nie znaną wcześniej skarżącemu, a następną czynnością procesową było odrzucenie skargi na posiedzeniu niejawnym. W uzasadnieniu autor skargi kasacyjnej stwierdził w szczególności, że skarżący przed otrzymaniem zaskarżonego postanowienia nie miał żadnej wiedzy, że skarga została wniesiona bez wyczerpania środków zaskarżenia, ponieważ organ po wpłynięciu skargi nie poinformował o tym skarżącego, a złożył odpowiedź na skargę. Skarżący nie przebywa w kraju i nie ma możliwości wglądu w akta, co dodatkowo stanowi o wadze uchybienia. Gdyby skarżący wiedział o argumentacji odpowiedzi na skargę i zawartym w niej wniosku o odrzucenie skargi, to mógłby złożyć wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przez Ministra Finansów, a także wystąpić, żeby na podstawie art. 52 § 1 p.p.s.a. skargę wniósł prokurator i Rzecznik Praw Obywatelskich, co mogłoby mieć wpływ na rozstrzygnięcie. Zdaniem kasatora, skarżący nie musi wykazywać związku przyczynowego między uchybieniem procesowym powodującym nieważność postępowania a wynikiem sprawy, bowiem o nieważności postępowania decyduje waga uchybień procesowych, a nie skutki, które wynikają lub mogą z nich wyniknąć. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Na wstępie rozważań wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy. Autor skargi kasacyjnej zarzucił, że w sprawie wystąpiły przesłanka nieważności postępowania sądowego, o jakiej mowa w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., tzn. że strona została pozbawiona możności obrony swych praw, przy czym miało mieć to związek z naruszeniem przez Sąd pierwszej instancji art. 47 § 1 i art. 75 p.p.s.a. wskutek braku doręczenia skarżącemu - przed wydaniem zaskarżonego postanowienia - odpowiedzi na skargę, w której zawarty został m.in. wniosek o odrzucenie skargi z powodu niewyczerpania środków zaskarżenia w administracyjnym toku instancji. Skarga kasacyjna złożona w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. nieważność postępowania zachodzi, jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw. O pozbawieniu strony możności obrony swoich praw można mówić wtedy, gdy uchybienie procesowe sądu będzie godzić bezpośrednio w istotę procesu i stawiać pod znakiem zapytania spełnienie jego celu w konkretnym przypadku. Chodzi więc o realne pozbawienie strony możności obrony swych praw, a nie hipotetyczne (postanowienie NSA z dnia 29 października 2009 r. o sygn. akt I OSK 1454/09 - treść dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie nie można mówić o wystąpieniu wspomnianej przesłanki nieważności postępowania sądowego. Wprawdzie skarżącemu nie doręczono odpowiedzi na skargę, jednakże nawet gdyby miał wiedzę o treści tego pisma procesowego, to rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji nie mogło być inne, bowiem z niespornych okoliczności sprawy wynika, że skarga podlegała odrzuceniu bez względu na argumentację i ewentualne wnioski stron. Po wpłynięciu skargi podstawowym obowiązkiem wojewódzkiego sądu administracyjnego jest zbadanie z urzędu jej dopuszczalności. Stwierdzenie przez sąd, że skarga jest niedopuszczalna z któregokolwiek z powodów określonych w art. 58 § 1 p.p.s.a. - musi skutkować jej odrzuceniem. Znając treść odpowiedzi na skargę skarżący nie mógłby "obronić swych praw" w tym znaczeniu, że miałby możliwość wpłynięcia w jakikolwiek sposób na wydanie rozstrzygnięcia o innej treści niż odrzucenie skargi. W tym zakresie bezzasadne jest powoływanie się przez autora skargi kasacyjnej na określoną w art. 52 § 1 p.p.s.a. możliwość wniesienia skargi przez prokuratora lub Rzecznika Praw Obywatelskich mimo niewyczerpania środków zaskarżenia, jakie służyły skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie. Ewentualne późniejsze skorzystanie przez te organy ze wspomnianego uprawnienia nie ma żadnego wpływu na rozstrzygnięcie w przedmiocie skargi złożonej uprzednio przez samego skarżącego bez wyczerpania środków zaskarżenia przysługujących mu w postępowaniu przed Ministrem Finansów. Wpływu takiego nie miałaby również wskazywana w skardze kasacyjnej możliwość złożenia przez stronę wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od postanowienia Ministra Finansów z dnia [...] lutego 2014 r., skoro czynność taka nastąpiłaby już po wniesieniu skargi na to postanowienie organu. Za uchyleniem zaskarżonego orzeczenia nie przemawiałby również zarzut naruszenia art. 47 § 1 i art. 75 p.p.s.a. rozpatrywany niezależnie od wskazywanej przez autora skargi kasacyjnej nieważności postępowania. Zgodnie z art. 47 § 1 p.p.s.a. do pisma strony należy dołączyć jego odpisy i odpisy załączników dla doręczenia ich stronom, a ponadto, jeżeli w sądzie nie złożono załączników w oryginale, po jednym odpisie każdego załącznika do akt sądowych. Sąd pierwszej instancji nie mógł naruszyć tego przepisu, bowiem jest on adresowany do stron postępowania, wnoszących pisma procesowe. Natomiast art. 75 p.p.s.a. stanowi, że pisma w postępowaniu sądowym i orzeczenia doręcza się w odpisach. Analiza akt sprawy wskazuje, że skarżącemu nie doręczono odpisu odpowiedzi na skargę, a zatem Sąd pierwszej instancji naruszył ten przepis. Zauważyć jednak należy, że z treści art. 174 pkt 2 p.p.s.a. wynika, iż oparcie skargi kasacyjnej na podstawie naruszenia przepisów postępowania wtedy będzie skuteczne, gdy wskazywane uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ze wskazanych wyżej powodów, faktu braku doręczenia skarżącemu odpisu odpowiedzi na skargę nie można uznać za naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. Odnosząc się do wniosku pełnomocnika skarżącego o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnia, że orzekanie w tym przedmiocie należy do właściwości wojewódzkich sądów administracyjnych w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 p.p.s.a. Z tego powodu nie zawarto w postanowieniu rozstrzygnięcia dotyczącego tej kwestii. PG