II OZ 630/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 2 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D.W. i M.W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 24 marca 2014 r. sygn. akt II SA/Wr 804/13 oddalające wniosek D.W. i M.W. o wyłączenie referendarzy sądowych w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu – Wiesława Jakubca, Barbary Koźlik, Michała Kazka i Ewy Orłowskiej w sprawie ze skargi D.W., M.W., J.W. i M.W. na decyzję Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wykonania nałożonego obowiązku postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 24 marca 2014 r. II SA/Wr 804/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, w sprawie ze skargi D.W., M.W., J.W. i M.W. na decyzję Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] sierpnia 2013 r. w przedmiocie stwierdzenia wykonania nałożonego obowiązku, oddalił wniosek D.W. i M. W. o wyłączenie referendarzy sądowych w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu w osobach Wiesława Jakubca, Barbary Koźlik, Michała Kazka i Ewy Orłowskiej. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że wnioskodawcy D. i M.W. złożyli zażalenie na zarządzenie przewodniczącego ustalające wpis sądowy od skargi, a następnie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Referendarz tut. Sądu Wiesław Jakubiec wezwał wnioskodawców do uzupełnienia wniosku. Wówczas wnioskodawcy wnieśli o wyłączenie tego referendarza sądowego, który w każdej sprawie wzywa ich do dodatkowych wyjaśnień oraz pozostałych referendarzy sądowych z uwagi na ich stronniczość. Dodatkowo przytoczyli fragment uzasadnienia jednego z postanowień referendarza sądowego Wiesława Jakubca odmawiającego przyznania im zwolnienia od kosztów sądowych z uwagi na posiadane możliwości majątkowe. W złożonych oświadczeniach referendarze sądowi oświadczyli, że w niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności wymienione w art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a.", ani inne tego rodzaju, które mogłyby wywoływać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności (art. 19 P.p.s.a.). W ocenie Sądu wniosek o wyłączenie ww. referendarzy sądowych nie zasługiwał na uwzględnienie, co spowodowało jego oddalenie na podstawie art. 22 § 1 i 2 w zw. z art. 24 § 1 P.p.s.a. Uzasadniając swoje stanowisko Sąd wskazał na przesłanki wyłączenia wymienione w art. 18 i 19 P.p.s.a. w zw. z art. 24 § 1 tej ustawy, a następnie wyjaśnił, iż wnioskodawcy nie powołali żadnej z przesłanek wyłączenia referendarza z mocy ustawy (art. 18 § 1 P.p.s.a.). Wprawdzie podnieśli zarzut bezstronności (art. 19 P.p.s.a.), jednak nie wskazali konkretnej okoliczności mogącej wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności referendarzy sądowych w niniejszej sprawie, ani też nie uprawdopodobnili tego zarzutu. Nadto Sąd wskazał, że sposób załatwienia wniosków skarżących w innych sprawach nie ma znaczenia dla oceny, czy w sprawie niniejszej zachodzi omawiana przesłanka wyłączenia referendarzy sądowych objętych wnioskiem o wyłączenie. Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie nie ma jakiejkolwiek wątpliwości co do ich bezstronności. Zażalenie na powyższe postanowienie wnieśli wnioskodawcy, zaskarżając je w całości i domagając się jego uchylenia i wyłączenia od orzekania wskazanych we wniosku referendarzy sądowych. W uzasadnieniu wskazano, że Wiesław Jakubiec od 10 lat wykorzystuje swoje stanowisko i "zmusza nas do uporczywego żebractwa", na poparcie czego przytoczono fragment z postanowienia wydanego przez ww. referendarza sądowego dotyczącego prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 24 § 1 P.p.s.a., przepisy rozdziału dotyczące wyłączenia sędziego stosuje się odpowiednio do wyłączenia referendarza sądowego. Zatem wyłączenie referendarza sądowego od orzekania w sprawie w zakresie przewidzianym ustawą może nastąpić z mocy samej ustawy (art. 18 P.p.s.a.), bądź też na wniosek strony lub żądanie referendarza sądowego (art. 19 P.p.s.a.). W pierwszym ze wskazanych przypadków przyczyny wyłączenia referendarza sądowego zostały enumeratywnie wymienione, natomiast na wniosek strony, bądź na żądanie referendarza sądowego, sąd wyłącza referendarza sądowego jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w sprawie. Zasadność wniosku o wyłączenie referendarza sądowego zależy od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia postępowania przez referendarza sądowego. Przy czym to strona składająca wniosek jest obowiązana uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Postanowienie w przedmiocie wyłączenia referendarza sądowego, zgodnie z treścią art. 22 § 2 P.p.s.a., poprzedza złożenie przez niego wyjaśnień. W obydwu przypadkach celem przyjętych regulacji jest przede wszystkim zapewnienie bezstronności referendarza sądowego i eliminacja wpływu, jaki może wywierać występowanie pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych, itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sprowadza się więc do eliminowania wszelkich przyczyn, mogących skutkować jakimikolwiek wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu w rozpoznawaniu określonej sprawy. W niniejszej sprawie formułując wniosek o wyłączenie referendarzy sądowych objętych wnioskiem z dnia 20 stycznia 2013 r. wnioskodawcy wskazali na brak ich bezstronności, a więc na przesłance z art. 19 P.p.s.a. w zw. z art. 24 § 1 P.p.s.a. Przepis ten jako podstawę wyłączenia referendarza sądowego czyni powstanie wątpliwości co do jego bezstronności u strony zgłaszającej wniosek (porównaj: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat. M. Niezgódka-Medek, wyd. Wolters Kluwer, Warszawa 2009, s. 74, teza 1). Przy czym do uwzględnienia wniosku nie wystarczy samo subiektywne przekonanie strony o braku bezstronności referendarza sądowego, lecz strona winna wskazać takie okoliczności, które obiektywnie wzbudziłyby wątpliwości co do tej bezstronności (porównaj: uzasadnienie do postanowienia NSA z dnia 22.02.2008 r., sygn. akt II FZ 60/08, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych orzeczenia.nsa.gov.pl). Zatem z powyższego przepisu wynika, iż względną przyczyną wyłączenia referendarza sądowego jest jakakolwiek okoliczność, pod warunkiem że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Takich okoliczności nie wskazali zarówno referendarze sądowi objęci wnioskiem w swoich oświadczeniach złożonych w sprawie, jak i wnioskodawcy. Za okoliczności wywołujące uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności referendarzy sądowych w rozumieniu art. 19 P.p.s.a. nie mogą być uznane kwestie subiektywnego poczucia strony o tym, że referendarz sądowy jest niesprawiedliwy, zastrzeżeń co do sposobu procedowania danego referendarza sądowego czy jego udziału w wydawaniu orzeczeń, z których strona jest niezadowolona. W tym miejscu wskazać należy, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż okoliczność, że sędzia reprezentuje pogląd prawny niekorzystny dla strony, że wydaje odmienne z jej oczekiwaniami rozstrzygnięcia nie stanowi podstawy wyłączenia sędziego i taka sytuacja nie może być oceniana jako okoliczność mogąca wywołać wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie. Zarzuty dotyczące wydanego w sprawie orzeczenia bądź opierające się na naruszeniu przepisów procesowych w toku postępowania mogą uzasadniać wniesienie środka odwoławczego, a nie wniosku o wyłączenie sędziego (por. postanowienie NSA z dnia 8.01.2015 r., II OZ 1359/14; postanowienie SN z dnia 26.03.1997 r. sygn. akt III AO 5/97, OSNP 1997, nr 24, poz. 502; postanowienie SN z dnia 8.03.1972 r. sygn. akt I PZ 9/72, LEX nr 7068). Pogląd ten ma zastosowanie także i do referendarza sądowego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek wyłączenia w odniesieniu do referendarzy sądowych objętych wnioskiem zarówno z art. 18 jak i 19 P.p.s.a., a zatem prezentowane w tym zakresie stanowisko Sądu pierwszej instancji należy w pełni podzielić. Ocena ta nie została również podważona w rozpoznawanym zażaleniu. Wprost przeciwnie. Formułując w zażaleniu zarzuty przeciwko referendarzowi sądowemu Wiesławowi Jakubcowi wnioskodawcy wprost wskazali na niezadowolenie z wydawanych przez niego rozstrzygnięć. Natomiast w stosunku do pozostałych referendarzy sądowych brak jest jakiekolwiek argumentacji podważającej stanowisko Sądu pierwszej instancji zajęte w zaskarżonym postanowieniu. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, co skutkowało oddaleniem przez Naczelny Sąd Administracyjny wniesionego zażalenia na mocy art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a.