II OZ 98/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Masternak – Kubiak po rozpoznaniu w dniu 2 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia G. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 lipca 2015 r. sygn. akt II SA/Gl 1996/13 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi G. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] października 2013 r., nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy terenu oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 20 lipca 2015 r., sygn. akt II SA/Gl 1996/13 odmówił G. B. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] października 2013 r., nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy terenu. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi G. B. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wskazując, iż uzyskiwany dochód pozwala niemal wyłącznie na utrzymanie się. Z treści formularza PPF wynika, że wnioskodawczyni prowadzi wraz z mężem gospodarstwo domowe, zajmując lokal mieszkalny o pow. 64 m². Skarżąca nie posiada żadnych oszczędności, papierów wartościowych ani też przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 euro. Wnioskodawczyni zadeklarowała, że tylko ona uzyskuje dochód w wysokości 1.100 zł netto miesięcznie, zaś bieżące koszty utrzymania, do których zaliczyła koszty zakupu opału; wyżywienia; opłat za wodę, gaz i energię elektryczną; utrzymanie samochodu oraz wyżywienie psów wynoszą 1.100 zł miesięcznie. Pismem z dnia 25 marca 2014 r. referendarz sądowy zobowiązał skarżącą do udokumentowania wydatków związanych z utrzymaniem się oraz udokumentowania dochodów uzyskiwanych przez wnioskodawczynię i jej małżonka. W odpowiedzi z dnia 22 kwietnia 2014 r. G. B. wyjaśniła, że nie posiada paragonów za zakup węgla w workach oraz gazu w butlach, a także kart pre-paid do telefonu komórkowego. Wyjaśniła również, że jej małżonek nie osiąga żadnego dochodu. Skarżąca otrzymuje środki w wysokości 313 zł miesięcznie od komornika oraz wynagrodzenie za wykonywanie umowy zlecenia (w miesiącach styczeń – marzec 2014 r. była to kwota 2.300 zł netto). Do wspomnianego pisma strona dołączyła kopie przekazów od komornika, kopię rachunków za wywóz śmieci oraz pismo potwierdzające wykonanie zlecenia i odbiór wynikającego z jego treści wynagrodzenia w kwocie 2.300 zł. Postanowieniem z dnia 7 maja 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że skarżąca nie udokumentowała w sposób wystarczający swojej sytuacji majątkowej. Od powyższego postanowienia pismem z dnia 3 czerwca 2014 r. skarżąca wniosła sprzeciw. Z uwagi na znaczny upływ czasu od rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy przez referendarza, który związany był z rozpoznaniem wniosku skarżącej o wyłączenie sędziów WSA w Gliwicach od orzekania w sprawie, pismem z dnia 16 czerwca 2015 r. ponownie wezwano skarżącą o nadesłanie aktualnych dokumentów potwierdzających wysokość dochodów uzyskiwanych przez nią i jej męża (np. aktualne zaświadczenie o dochodach z miejsca pracy, PIT za rok 2014), nadesłanie wyciągów bankowych z posiadanych przez skarżącą i jej męża rachunków bankowych, obrazujących wysokość przeciętnych, miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem się (np. rachunki za następujące po sobie okresy rozliczeniowe za wodę, energię elektryczną itp., opłaty za mieszkanie). Wezwanie to odebrała osobiście skarżąca w dniu 6 lipca 2015 r. jednak pozostało ono bez jakiejkolwiek odpowiedzi. Biorąc pod uwagę, że skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku w utrzymaniu siebie i rodziny zgodnie, Sąd pierwszej instancji odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej zwanej "P.p.s.a."). Podkreślono, iż do rozpoznawania wniosku o prawo pomocy potrzebny jest pełny i aktualny obraz sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Składa się na nią zarówno ocena dochodów, jak i wydatków. Bierność strony w zakresie ich udokumentowania nie pozwala na ocenę jej sytuacji majątkowej, a tym samym na przyznanie prawa pomocy. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła G. B. wskazując, że wszelkimi kosztami postępowania winien być obciążony organ wydający niesłuszną decyzję. W ocenie skarżącej, Sąd bezpodstawnie oczekuje od strony przedstawienia wyliczeń dochodów. Podkreślono, że niezależnie od ich wysokości, dochody strony zostały rozdysponowane na inne cele niż sądowe. Skarżąca nie mogła bowiem przewidzieć, że organ wyda wadliwą decyzję, w związku z czym strona nie miała obowiązku zaoszczędzić odpowiednich środków celem przeznaczenia ich na opłaty sądowe. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 P.p.s.a., ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powyższego wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy w zakresie przez nią wnioskowanym. Jak wynika z art. 255 P.p.s.a. w sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona zobowiązana jest złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jak przyjęto w judykaturze, dopiero fakt niedopełnienia w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Orzeczenie sądu w zakresie przyznania stronie postępowania prawa pomocy nie może bowiem zostać oparte na ustaleniach faktycznych o charakterze fragmentarycznym lub hipotetycznym. Strona, która nie realizuje obowiązków wynikających z wezwania sądu, nie ma podstaw, by oczekiwać rozstrzygnięcia zgodnego ze złożonym wnioskiem (por. postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2006 r., sygn. akt I OZ 1551/05). Jedynie zatem szczegółowe i wiarygodne zestawienie dochodów i wydatków pozwala na rzetelną ocenę sytuacji strony skarżącej. Mając powyższe rozważania na uwadze należało uznać, iż zasadnie Sąd pierwszej instancji odmówił skarżącej w niniejszej sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, bowiem rzeczywista sytuacja finansowa strony, którą można by poddać ocenie, pozostaje nieznana. Mimo prawidłowego wezwania G. B., w trybie art. 255 P.p.s.a., skarżąca nie przedłożyła kluczowych z punktu widzenia oceny sytuacji majątkowej osoby fizycznej dokumentów m.in. w postaci wyciągów z rachunków bankowych strony i jej męża za ostatnie 3 miesiące, informacji o uzyskiwanych przez nich dochodach (np. aktualne zaświadczenie z miejsca pracy, PIT za 2014 r.) oraz ponoszonych miesięcznych wydatkach. Dowód w tej postaci wykazywałby zaś jednoznacznie wysokość otrzymywanego wynagrodzenia i sposób jego wydatkowania, które Sąd mógłby poddać ocenie pod kątem zasadności wniosku G. B. o przyznanie jej prawa pomocy. Niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwiło dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej skarżącej, a tym samym nie pozwoliło uznać deklaracji o zasadności przyznania jej prawa pomocy za wiarygodne. Biorąc zatem pod uwagę stabilną sytuację finansową wnioskodawcy (stały miesięczny dochód) oraz nieudzielenie informacji żądanych przez Sąd, należało przyjąć, że skarżąca nie spełnia przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., warunkującej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Należy nadto podkreślić, że jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium finansowe, nie zaś podnoszona przez skarżącą wadliwość zaskarżonej decyzji. Zarzuty wiązane z legalnością zaskarżonego rozstrzygnięcia nie mogą być przedmiotem badania na tym etapie sprawy, lecz dopiero podczas merytorycznego rozpoznawania skargi. Nie znajdując zatem usprawiedliwionych podstaw do uwzględnienia zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.