II FZ 1117/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 19 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. S. w przedmiocie prawa pomocy na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 maja 2014 r., sygn. akt III SA/Wa 1142/14 w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku z dnia 3 lutego 2014 r., nr [...] w przedmiocie opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 29 maja 2014 r., III SA/Wa 1142/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił M. S. (dalej: Skarżący) przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi Skarżącego na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku z dnia 3 lutego 2014 r., nr [...], w przedmiocie opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 254 § 1 i art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: p.p.s.a.). Postanowienie jest dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/. 2. Przebieg postępowania przed Sądem pierwszej instancji: 2.1. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie WSA w Warszawie podał, ze Skarżący w piśmie z dnia 23 kwietnia 2014 r. oraz - po wezwaniu Referendarza sądowego WSA w Warszawie - na urzędowym formularzu PPF z dnia 5 maja 2014 r. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wniosek uzasadnił trudną sytuacją finansową. Wskazał, że: (a) otrzymuje emeryturę w wysokości 517 zł; (b) z emerytury dokonywane są potrącenia; (c) opłaca wodę, prąd światło, wyżywienie; (d) żyje bardzo skromnie; (e) posiada budynek gospodarczy o powierzchni 32 m²; (f) posiada nieruchomość rolną, nieużytkowaną od 1990 r. o powierzchni 11,12 ha; (g) nie posiada innych dochodów poza emeryturą. 2.2. W wykonaniu wezwania Referendarza sądowego WSA w Warszawie, Skarżący poinformował, że: koszt uzyskania wyciągu z rachunku bankowego przewyższa posiadane środki; nie dysponuje odpisami zeznań podatkowych, a "innych aktualnych okoliczności konieczności przyznania prawa pomocy byłoby bardzo dużo". 2.3. Postanowieniem z dnia 9 maja 2014 r. Referendarz sądowy WSA w Warszawie odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. 2.4. Pismem z dnia 13 maja 2014 r. Skarżący złożył sprzeciw od powyższego postanowienia. W uzasadnieniu podniósł, że Referendarz sądowy WSA w Warszawie zażądał rzeczy niemożliwych do spełnienia przez Skarżącego. Wskazał, że koszt wyciągu z rachunku bankowego wynosi 30 zł za każdy miesiąc, na który go nie stać z otrzymywanej emerytury. Skarżący nie posiada odpisów podatkowych. Ponadto, wniósł o przyznanie mu "obrońcy z urzędu". 3. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (Sądu pierwszej instancji): Odmawiając przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, WSA w Warszawie stwierdził, że przeanalizował wniosek złożony na urzędowym formularzu PPF z uwzględnieniem zarówno obciążeń finansowych, jakie Skarżący będzie obowiązany ponieść w postępowaniu (na obecnym etapie – wpis od skargi w kwocie 100 zł oraz ewentualne wynagrodzenie dla pełnomocnika), jak i jego możliwości finansowych. W odniesieniu do drugiego z przedstawionych aspektów rozpatrywania wniosku, kluczowe w ocenie Sądu pierwszej instancji było nie tylko to, jakie w danym momencie są realne możliwości finansowe strony, ale również przyczyny takiego stanu rzeczy. Skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy ograniczył się jedynie do wskazania dochodu uzyskiwanego z tytułu emerytury, który określił jako kwotę 517 zł. Wezwanie WSA w Warszawie do podania dodatkowych informacji pozwalających na prawidłową ocenę jego sytuacji finansowej nie zostało wykonane w zakresie nadesłania stosownych zaświadczeń. Odnosząc się do twierdzeń wnioskującego, że nie miał on środków na opłaty związane z uzyskaniem wyciągu z rachunku bankowego Sąd pierwszej instancji wskazał, że uzyskanie takiego wyciągu nie wiązało się z nadmierną uciążliwością i to zarówno finansową jak i czasową, gdyż zasadą jest, że każdy posiadacz rachunku otrzymuje miesięcznie co najmniej jeden wyciąg z prowadzonego rachunku. Zgodnie z "Regulaminem Rachunków Bankowych Banku A. S.A. dla Osób Fizycznych" (w którym Skarżący wg oświadczenia posiada rachunek bankowy – k. 13 akt WSA w Warszawie) bank sporządza raz w miesiącu wyciągi z rachunku – obejmujące zmiany stanu rachunku, informację o bieżącej stawce oprocentowania rachunku oraz ustalenie salda rachunku, za okresy miesięczne i udostępnia je posiadaczowi w trybie ustalonym w umowie. Rozpatrując w tym świetle wniosek Skarżącego oraz biorąc pod uwagę twierdzenia zawarte we wniesionym sprzeciwie, Sąd pierwszej instancji doszedł do przekonania, że nie zasługuje on na uwzględnienie, bowiem Skarżący nie wykazał, iż ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wystąpiły w stosunku do jego osoby. Zasadniczy wpływ na zajęcie takiego stanowiska wywarła okoliczność, że Skarżący nie dąży do należytego wyjaśnienia jego sytuacji finansowej. 4. Stanowisko Skarżącego w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym: Wnosząc do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na ww. postanowienie WSA w Warszawie, Skarżący podniósł, że jego wniosek o przyznanie prawa pomocy "został źle rozpoznany", bowiem: (1) bank, w którym Skarżący ma prowadzony rachunek jest "Bank B.", a zgodnie z informacją uzyskaną w tymże banku opłata za wyciąg z rachunku bankowego wynosi "30 zł za miesiąc"; (2) żądanych przez WSA w Warszawie odpisów Skarżący nie posiada, (3) "rachunek z ZUS" Skarżący załącza do zażalenia. Jednakże do pisma Skarżącego nie załączono żadnych dokumentów. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5.1. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, a rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji odpowiada prawu, w związku z tym zażalenie podlega oddaleniu. Odnosząc się do cech formalnych zażalenia, a przede wszystkim braku wniosku o zmianę lub uchylenie zaskarżonego postanowienia, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że nie odpowiada ono również w pełni wymogom prawa. 5.2. Zgodnie z art. 194 § 3 p.p.s.a. "zażalenie powinno czynić bowiem zadość wymaganiom przepisanym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać wskazanie zaskarżonego postanowienia i wniosek o jego zmianę lub uchylenie, jak również zwięzłe uzasadnienie zażalenia". Wniesione przez Skarżącego zażalenie nie zawiera wniosku o zmianę lub uchylenie zaskarżonego postanowienia WSA w Warszawie. W konkretnym przypadku niezbędne jest zatem ustalenie, czy brak ten czyni niemożliwym merytoryczne rozpoznanie wniesionego środka odwoławczego. W myśl art. 197 § 2 p.p.s.a. do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej. Uwzględniając specyfikę środka odwoławczego jakim jest zażalenie oraz postępowania, które inicjuje, należy stwierdzić, że wykluczona jest możliwość odpowiedniego stosowania art. 174 i 176 p.p.s.a. Przemawia za tym systemowe odczytanie art. 197 § 2 i art. 194 § 4 p.p.s.a. Ten ostatni przepis określa wyczerpująco wymogi formalne stawiane przez przepisy prawa środkowi odwoławczemu określonemu w p.p.s.a. jako zażalenie. Tym samym nie ma potrzeby do sięgania po dyspozycję norm znajdujących się w art. 174 i art. 176 p.p.s.a. Wadliwe sporządzenie zażalenia nie może zatem prowadzić do tak rygorystycznych konsekwencji, jakie miałyby miejsce w postępowaniu zainicjowanym na skutek wniesienia skargi kasacyjnej. Rygoryzm formalny, mający swoją podstawę w art. 174 i art. 176 p.p.s.a., nie ma w postępowaniu zażaleniowym miejsca, gdyż ww. przepisów nie stosuje się. Tym samym, jeżeli z treści zażalenia możliwe jest wywiedzenie, jakimi intencjami i racjami kierował się wnoszący zażalenie, to nie ma przeszkód do nadania sprawie dalszego biegu i rozpoznania merytorycznego sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny (por. postanowienie NSA: z dnia 5 marca 2014 r., II FZ 140/14; publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). 5.3. W rozpoznawanej sprawie treść zażalenia nie pozostawia wątpliwości, co do tego, że intencją Skarżącego jest zmiana zaskarżonego postanowienia WSA w Lublinie, bowiem zażalenie zostało zakończone stwierdzeniem (pisownia oryginalna): "Wobec proszę w dalszym ciągu o zwolnienie z kosztów sądowych". Zauważyć należy, że Skarżący po raz kolejny w prowadzonym postępowaniu zmienia zakres swojego wniosku o przyznanie prawa pomocy – po raz pierwszy uczynił to w sprzeciwie od postanowienia Referendarza sądowego WSA w Warszawie, w którym poszerzył zakres wnioskowanej pomocy o przyznanie pełnomocnika z urzędu, w zażaleniu natomiast Skarżący wnioskuje tylko o zwolnienie z kosztów sądowych. Zagadnienie zakresu wnioskowanej przez Skarżącego pomocy jest jednak nieistotne dla rozpoznania wniesionego zażalenia, gdyż zarówno w świetle art. 246 § 1 pkt 1 jak i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Skarżący nie wykazał zasadności przyznania mu prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym, a zaskarżone postanowienie WSA w Warszawie odpowiada prawu. Stosownie do art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Oceniając zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie całkowitym na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. lub częściowym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść (w rozpoznawanej sprawie na chwilę obecną jest to kwota 100 zł tytułem wpisu sądowego od skargi). Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Dopiero zestawienie z sobą indywidualnej sytuacji majątkowej strony i konkretnych kosztów sądowych w danym postępowaniu sądowoadministracyjnym pozwala na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. O ile sąd jest w stanie określić wysokość kosztów sądowych na danym etapie postępowania, to dla zrekonstruowania drugiego elementu powyższego porównania, tj. sytuacji majątkowej wnioskodawcy, kluczowa jest prawidłowe, precyzyjne i nie budzące wątpliwości zobrazowanie swojej kondycji finansowej przez wnoszącego o przyznanie prawa pomocy. 5.4. Prawidłowo w rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji zbadał zatem zasadność przyznania Skarżącemu prawa pomocy, analizując jego sytuację majątkową, zobrazowaną w oświadczeniach zawartych w formularzu urzędowym PPF. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę Sądu pierwszej instancji, że Skarżący pomimo wezwania z dnia 29 kwietnia 2014 r. (k. 12 akt WSA w Warszawie) nie udokumentował swojej sytuacji majątkowej. Złożone przez Skarżącego oświadczenie z dnia 5 maja 2014 r. (k. 13 akt WSA w Warszawie), wraz z formularzem PPF, a także twierdzenia podniesione w sprzeciwie od postanowienia z dnia 9 maja 2014 r., nie były wyczerpujące, a przez to nie mogły Sądowi pierwszej instancji dać pełnego obrazu sytuacji majątkowej Skarżącego. Podnosi on, że jedynym źródłem jego utrzymania jest emerytura, z której po potrąceniach otrzymuje 517 zł. Jednakże, wbrew stwierdzeniu zawartemu w końcowej części zażalenia, Skarżący nie przedłożył zaświadczenia z ZUS o wysokości otrzymywanego świadczenia emerytalnego. Ponadto, Skarżący nie nadesłał wyciągu z rachunku bankowego obrazującego stan środków na rachunku oraz ich przepływ. Uwzględniając twierdzenie zawarte w zażaleniu, że bankiem prowadzącym rachunek Skarżącego jest Bank B., a nie jako przyjął Sąd pierwszej instancji – A. S.A., to w świetle § 77 Regulaminu rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego, usług bankowości elektronicznej oraz kart debetowych w Banku B. (dostępnego na stronie: http://www.[...]) oraz tabeli "Opłaty i Prowizje" (dostępnej pod adresem (http://www.[...]) bank sporządza i bezpłatnie wysyła raz w miesiącu wyciąg ("zbiorcze zestawienie operacji") z prowadzonego rachunku bankowego w trybie przewidzianym w umowie. Skarżący w żaden sposób nie wyjaśnił, dlaczego nie mógł przedłożyć w odpowiedzi na ww. wezwanie WSA w Warszawie kopii (lub oryginałów) wyciągów ze swojego rachunku bankowego, które powinien otrzymywać bez żadnych kosztów w świetle powyższego Regulaminu. Ponadto, nie można zgodzić się twierdzeniem Skarżącego, że nie przedłożył odpisów zeznań podatkowych za 2013 r., gdyż ich "nie prowadzi" i w związku z tym "nie posiada" (s. 1 zażalenia). Odpis zeznań podatkowych można pozyskać w trybie wnioskowym we właściwym miejscowo urzędzie skarbowym, w którym podatnik składa swoje zeznanie podatkowe. Tłumaczenie Skarżącego jest więc całkowicie chybione. 5.5. Niezastosowanie się do wezwania Sądu pierwszej instancji, skierowanego do Skarżącego w trybie art. 255 p.p.s.a. powoduje, że materiał dowodowy co do wystąpienia przesłanek prawa pomocy, okazał się być niekompletny, a w rezultacie wątpliwości co do oświadczeń Skarżącego pozostały niewyjaśnione. Subiektywne przekonanie Skarżącego o zasadności jej wniosku przy równoczesnym nieodniesieniu się do kwestii uznanych przez Sąd za niewystarczająco wykazane powodowało niemożność uwzględnienia wniosku o udzielenie prawa pomocy, a w konsekwencji bezzasadność zażalenia na postanowienie oddalające ten wniosek. Zasadnie Sąd pierwszej instancji doszedł do wniosku, że wobec uchylania się Skarżącego od przedstawienia rzetelnych wyjaśnień oraz żądanych dokumentów, należało stwierdzić, że Skarżący nie zrealizował ciążącego na nim na mocy art. 246 § 1 p.p.s.a. obowiązku i nie wykazał zasadności przyznania prawa pomocy ani w zakresie częściowym ani (tym bardziej) w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 243 p.p.s.a., sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie leży przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających wniosek w tym zakresie. To strona powinna (czego w rozpoznawanej sprawie Skarżący nie uczynił) przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Podniesione w zażaleniu twierdzenie o niemożności zgromadzenia dokumentów źródłowych, wskazanych w ww. wezwaniu Referendarza sądowego WSA w Warszawie, nie jest trafne i w żaden sposób nie uzasadniania bierności Skarżącego i braku reakcji na ww. wezwanie. Skarżący mógł przedłożyć w wyznaczonym terminie dokumenty, którymi powinien dysponować na co dzień, ewentualnie wnioskować o przedłużenie terminu na zgromadzenie tychże dokumentów. Jednakże postawa Skarżącego była całkowicie bierna, co uzasadnia ocenę, że nie wykonał obowiązku nałożonego na niego na mocy art. 255 p.p.s.a. 5.6. Reasumując należy stwierdzić, że w świetle oświadczenia Skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy na pełną aprobatę zasługuje ocena stanu faktycznego przeprowadzona przez Sąd pierwszej instancji oraz konkluzja, że Skarżący nie wykazał zasadności przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie jako niezasadne oddalił na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.