II FZ 140/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia H. B. w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 grudnia 2013 r., sygn. akt III SA/Wa 2067/13 w sprawie ze skargi H. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 4 czerwca 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1997 r. z tytułu odpłatnego zbycia nieruchomości postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 11 grudnia 2013 r., III SA/Wa 2067/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił H. B. (dalej: Skarżąca) przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi Skarżącej na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 4 czerwca 2013 r., nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1997 r. z tytułu odpłatnego zbycia nieruchomości. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 246 § 1 pkt 2, art. 243 § 1, art. 245 § 3 i art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: p.p.s.a.). Postanowienie jest dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/. 2. Przebieg postępowania przed Sądem pierwszej instancji: 2.1. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Sąd pierwszej instancji podał, że w skardze Skarżąca zawarła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wskazała, że nie jest w stanie ponieść ich bez istotnego uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Pismem z 29 sierpnia 2013 r. Skarżąca została wezwana do nadesłania w terminie 7 dni wypełnionego formularza PPF pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania, a także do udzielenia dodatkowych informacji dotyczących stanu majątkowego oraz dochodów Skarżącej oraz osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Zarządzeniem z 16 września 2013 r. Referendarz Sądowy WSA w Warszawie pozostawił wniosek Skarżącej bez rozpoznania, ponieważ nie nadesłała ona we wskazanym terminie formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy. Pismem z 26 września 2013 r. Skarżąca złożyła sprzeciw od tego zarządzenia, wnosząc o ponowne rozpoznanie sprawy. Natomiast przy piśmie z 17 października 2013 r. nadesłała wypełniony formularz PPF. Z nadesłanego formularza PPF a także oświadczeń Skarżącej wynika, że jest ona osobą bezrobotną od 22 sierpnia 2006 r., a od 30 sierpnia 2007 r. nie ma prawa do zasiłku. Jest współwłaścicielem nieruchomości przy [...] w W. o powierzchni około 20.000 m² (współwłasność z mężem). W stosunku do tego składnika majątku prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Na całym majątku Skarżącej ciąży zadłużenie przekraczające 20 mln złotych. Skarżąca wraz z mężem uzyskuje miesięczny czynsz w kwocie brutto 54.000 zł, ale na wniosek banku komornik zajął wszystkie wierzytelności z tytułu wynajmu nieruchomości. W związku z tym Skarżąca nie posiada kwoty wolnej od zajęcia. Skarżąca oświadczyła również, że nie posiada i nie zbyła w ciągu ostatnich 2 lat nieruchomości lub ruchomości o wartości ponad 10.000 zł. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i synami, z czego jeden z nich uczy się, a drugi prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje miesięczny dochód brutto 1000-1500 zł. Skarżąca oświadczyła, że nie posiadają oszczędności, a cały dochód z działalności gospodarczej jest zajmowany przez komornika. W odpowiedzi na wezwanie do nadesłania dodatkowych informacji dotyczących stanu majątkowego i możliwości płatniczych Skarżącej, Skarżąca w piśmie z dnia 28 listopada 2013 r. wyjaśniła, że prowadzona przez nią działalność została zawieszona i nie uzyskuje żadnych przychodów. Nadal pozostaje bez pracy, na dowód czego przesłała zaświadczenie z Urzędu Pracy. Dodała, że nie uzyskuje wynagrodzenia z tytułu umowy o pracę i nie ma kwoty wolnej od zajęcia, ponieważ komornik sądowy pobiera 100% dochodu razem z podatkiem od towarów i usług (czynszu), jaki przynosi ostatni składnik majątku – nieruchomość położona w W. przy ul. [...] i [...]. Oświadczyła również, że jej czteroosobowa rodzina dysponuje miesięcznym dochodem około 1.800 zł z działalności gospodarczej syna. Wydatki rodziny również wynoszą 1.800 zł. Do pisma Skarżąca dołączyła deklarację na podatek od towarów i usług oraz księgę przychodów i rozchodów za październik 2013 r. jej syna, z której wynika, że przychód za październik 2013 r. wyniósł 29.482,22 zł, natomiast za okres od początku roku – 306.353,73 zł. 3. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (Sądu pierwszej instancji): Oddalając wniosek Skarżącej, Sąd pierwszej instancji podał, że z uwagi na niepełne wykonanie wezwania do przedłożenia dodatkowej dokumentacji, Sąd nie miał możliwości całościowego wglądu w sytuację majątkową Skarżącej. Skarżąca pomimo wezwania Sądu nie udokumentowała miesięcznych przychodów z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej – wynajem nieruchomości, poprzez nadesłanie kopii z podatkowej księgi przychodów i rozchodów za ostatnie 3 miesiące oraz deklaracji VAT-7 za ostatnie 3 miesiące. Mimo wyraźnego wezwania Sądu nie udokumentowała również wysokości kwoty miesięcznie zajmowanej przez komornika. Wyjaśniła tylko, że komornik sądowy przy Sądzie Rejonowym dla m.st. Warszawy pobiera 100% dochodu (czynszu) z wynajmu nieruchomości. Nie przedstawiła również zestawienia dochodów i niezbędnych miesięcznych wydatków rodziny. Oświadczyła jedynie, że średni miesięczny dochód, jakim dysponuje jej rodzina to dochód pochodzący z działalności gospodarczej syna w kwocie 1.800 zł i tyle samo wynoszą wydatki. Skarżąca nie przedstawiła jednak żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że ponosi wydatki w takiej kwocie. Nie nadesłała również wyciągów z rachunków bankowych jej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Przedstawiony przez nią wyciąg, z którego wynikają zerowe obroty na rachunku bankowym w okresie od 1 maja do 6 września 2013 r. związany jest z [...] Z. B. [...], a zatem z działalnością gospodarczą. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że Skarżąca nie wykazała istnienia okoliczności, na które się powoływała we wniosku. Nie dysponując pełnym obrazem sytuacji materialnej Skarżącej oraz dowodami potwierdzającymi tę sytuację, Sąd nie miał podstaw do uwzględnienia jej wniosku. Natomiast informacje zawarte we wniosku o udzielenie prawa pomocy oraz w sprzeciwie okazały się być niewystarczające dla uwzględnienia żądania Skarżącej. Odmawiając przyznania prawa pomocy, WSA w Warszawie wziął również pod uwagę fakt, że syn Skarżącej uzyskuje znaczne przychody z działalności gospodarczej, co potwierdza nadesłana przez Skarżącą deklaracja syna dla podatku od towarów i usług oraz księga przychodów i rozchodów za październik 2013 r., z której wynika, że przychód za październik 2013 r. wynosił 29.482,22 zł, natomiast za okres od początku roku do końca października 2013 r. wynosił 306.353,73 zł. Syn Skarżącej prowadząc działalność gospodarczą jest przedsiębiorcą, a w ich przypadku miarodajną dla oceny zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenia kosztów i przychodów tak, aby w końcowym rozliczeniu obciążenia podatkowe zostały zminimalizowane, czy też w ogóle wyeliminowane. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie. Za 2012 r. Z. B. wykazał dochód w kwocie 1.841.167,84 zł., od którego następnie odliczona została strata z lat poprzednich. Nie zmienia to jednak faktu, że w 2012 r. działalność była dochodowa. Zdaniem Sądu, nie sposób przyjąć, że przy takich przychodach Skarżąca nie była w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z prowadzonym sporem sądowym w wysokości 500 zł. 4. Stanowisko Skarżącej w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym: 4.1. Wnosząc do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na ww. postanowienie Sądu pierwszej instancji, Skarżąca wniosła "o ponowne szczegółowe przeanalizowanie pisma Skarżącej z 11.09.2013 r. i informacji w nim zawartych". Skarżąca nie sformułowała jakiegokolwiek uzasadnienia swego zażalenia. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5.1. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, a rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji odpowiada prawu, w związku z tym zażalenie podlega oddaleniu. Odnosząc się do cech formalnych zażalenia, a przede wszystkim braku uzasadnienia zgłoszonego wniosku o uchylenie zaskarżonego postanowienia, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że nie odpowiada ono również w pełni wymogom prawa. 5.2. Zgodnie z art. 194 § 3 p.p.s.a., "zażalenie powinno czynić bowiem zadość wymaganiom przepisanym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać wskazanie zaskarżonego postanowienia i wniosek o jego zmianę lub uchylenie, jak również zwięzłe uzasadnienie zażalenia". Wniesione przez Skarżącą zażalenie - jak już wyżej wskazano - nie zostało uzasadnione. W konkretnym przypadku niezbędne jest zatem ustalenie, czy brak ten czyni niemożliwym merytoryczne rozpoznanie wniesionego środka odwoławczego. W myśl art. 197 § 2 p.p.s.a. do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej. Uwzględniając specyfikę środka odwoławczego jakim jest zażalenie oraz postępowania, które inicjuje, należy stwierdzić, że wykluczona jest możliwość odpowiedniego stosowania art. 174 i 176 p.p.s.a. Przemawia za tym systemowe odczytanie art. 197 § 2 i art. 194 § 4 p.p.s.a. Ten ostatni przepis określa wyczerpująco wymogi formalne stawiane przez przepisy prawa środkowi odwoławczemu określonemu w p.p.s.a. jako zażalenie. Tym samym nie ma potrzeby do sięgania po dyspozycję norm znajdujących się w art. 174 i art. 176 p.p.s.a. Wadliwe uzasadnienie zażalenia nie może zatem prowadzić do tak rygorystycznych konsekwencji, jakie miałyby miejsce w postępowaniu zainicjowanym na skutek wniesienia skargi kasacyjnej. Rygoryzm formalny, mający swoją podstawę w art. 174 i art. 176 p.p.s.a., nie ma w postępowaniu zażaleniowym miejsca, gdyż ww. przepisów nie stosuje się. Tym samym, jeżeli z treści zażalenia możliwe jest wywiedzenie, jakimi intencjami i racjami kierował się wnoszący zażalenie, to nie ma przeszkód do nadania sprawie dalszego biegu i rozpoznania merytorycznego sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny (por. postanowienia NSA: z dnia 4 czerwca 2013 r., II FZ 291/13; z dnia 17 grudnia 2009 r., II FZ 553/09; z dnia 15 września 2010 r., II FZ 441/10; publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). 5.3. W rozpoznawanej sprawie treść zażalenia nie pozostawia wątpliwości, co do tego, że intencją Skarżącej jest uchylenie zaskarżonego postanowienia WSA w Warszawie, zaś w ramach uzasadnienia zażalenia Skarżąca powołała się na swoją argumentację zawartą w piśmie z dnia 11 września 2013 r. Pismo wysłane w tym dniu przez Skarżącą do WSA w Warszawie znajduje się w aktach sprawy na k. 14. Do tej argumentacji odniósł się WSA w Warszawie, zwłaszcza na s. 5-7 uzasadnienia zaskarżonego postanowienia (k. 56-58 akt sprawy). Stosownie do art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 5 grudnia 2013 r., II FZ 1102/13; z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 185/10; z dnia 19 maja 2010 r., II FZ 156/10; publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Oceniając zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Prawidłowo w rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji zbadał zatem zasadność przyznania Skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi, analizując jej sytuację majątkową, zobrazowaną jej oświadczeniami oraz przedłożonymi do akt sprawy dokumentami źródłowymi. 5.4. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę Sądu pierwszej instancji, że Skarżąca pomimo wezwania Sądu pierwszej instancji nie udokumentowała miesięcznych przychodów z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Mimo wyraźnego wezwania Sądu pierwszej instancji nie udokumentowała również wysokości kwoty miesięcznie zajmowanej przez komornika. Nie przedstawiła również zestawienia dochodów i niezbędnych miesięcznych wydatków rodziny. Nie nadesłała również wyciągów z rachunków bankowych jej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Odmawiając przyznania prawa pomocy, WSA w Warszawie wziął również pod uwagę fakt, że syn Skarżącej uzyskuje znaczne przychody z działalności gospodarczej. Niezastosowanie się do wezwanie Sądu pierwszej instancji, skierowanego do Skarżącej w trybie art. 255 p.p.s.a. powoduje, że materiał dowodowy co do wystąpienia przesłanek prawa pomocy, okazał się być niekompletny, a w rezultacie wątpliwości co do oświadczeń Skarżącej pozostały niewyjaśnione. Subiektywne przekonanie Skarżącej o zasadności jej wniosku przy równoczesnym nieodniesieniu się do kwestii uznanych przez Sąd za niewystarczająco wykazane powodował niemożność uwzględnienia wniosku o udzielenie prawa pomocy w zakresie częściowym, a w konsekwencji bezzasadność zażalenia na postanowienie oddalające ten wniosek. 5.5. Reasumując należy stwierdzić, że w świetle oświadczenia Skarżącej we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz dostępnych dokumentów źródłowych na pełną aprobatę zasługuje ocena stanu faktycznego przeprowadzona przez Sąd pierwszej instancji oraz konkluzja, że Skarżąca nie wykazała zasadności przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie jako niezasadne oddalił na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.