II OZ 745/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Arkadiusz Despot - Mładanowicz po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 25 czerwca 2014 r., sygn. akt II SA/Rz 383/14 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. C. na decyzję P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w R. z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wykonanego stawu postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie postanowieniem z dnia 25 czerwca 2014 r., sygn. akt II SA/Rz 383/14 odmówił J. C. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w R. z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wykonanego stawu. Sąd wskazał, że z wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak też dodatkowych, przedstawionych na wezwanie, danych wynika, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, mieszkając nieodpłatnie w domu syna i utrzymując się z emerytury wynoszącej netto 815,48 zł. Miesięczne wydatki strony to: 75 zł (energia elektryczna), 75 zł (gaz), 47 zł (woda i kanalizacja), 60 zł (telefon), 100 zł (utrzymanie samochodu), 220 zł (lekarstwa). Skarżący nie pobiera dopłat rolniczych. Jest on współwłaścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 1,9 ha (udział 4/6). Na jego majątek składają się także dwa samochody, tj. [...] z 2000 r. oraz [...] z 1985 r., z których użytkuje tylko ten pierwszy (drugi z pojazdów użytkowany jest natomiast przez syna, ponoszącego jednocześnie koszty jego utrzymania). Postanowieniem z dnia 9 maja 2014 r., w oparciu o przedstawione wyżej dane, referendarz sądowy odmówiła przyznania J. C. prawa pomocy z uwagi na niejasności co do rzeczywistej sytuacji materialnej strony. W ustawowym terminie 7 dni J. C. złożył sprzeciw od tego postanowienia wskazując, że nie jest w stanie pokryć wydatków związanych z niniejszym postępowaniem sądowym. Zaznaczył, że koszt wynagrodzenia ustanowionego z wyboru adwokata pokryła jego siostra. Siostra wnioskodawcy udziela mu także pomocy w zakresie przyrządzania posiłków. Odrębny sprzeciw imieniem J. C. złożył także jego pełnomocnik zarzucając nieuwzględnienie całokształtu sytuacji majątkowej jego mocodawcy i w konsekwencji niezasadną odmowę przyznania prawa pomocy. Wskazał, że skarżący nie dysponuje możliwościami finansowymi pozwalającymi na pokrycie wpisu od skargi. Wysokość pobieranej przez niego emerytury pozwala mu bowiem jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Celem uzupełnienia wniosku o prawo pomocy wezwano J. C. do przedłożenia wyciągów z posiadanych przez niego rachunków bankowych za okres od 1 marca do 31 maja 2014 r., wyznaczając termin 7 dni na dokonanie powyższej czynności. Wezwanie to doręczone zostało pełnomocnikowi strony w dniu 3 czerwca 2014 r. Do dnia orzekania w przedmiocie niniejszego wniosku nie został on uzupełniony w podanym wyżej zakresie. Wojewódzki sąd Administracyjny stwierdził, że wniosek J. C. nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd wskazał, że w świetle art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., to na stronie spoczywa obowiązek wykazania, że znajduje się ona w sytuacji określonej w tym przepisie. Winna ona zatem we wniosku podać dokładne dane o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, tak by umożliwić sądowi rzetelne rozpoznanie jej żądania. W razie natomiast skierowania do niej wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a. powinna ściśle zastosować się do jego treści. Regulacja ta pozwala na uzyskanie od strony dodatkowych, nie podanych dotychczas we wniosku danych, jak też dodatkowych dokumentów, jeśli zostanie uznane, że oświadczenie strony jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych bądź też budzi wątpliwości. W niniejszej sprawie tego rodzaju wątpliwości powstały. Skarżący uzyskując emeryturę w wysokości 815 zł pokrył bowiem wynagrodzenie ustanowionego w niniejszej sprawie z wyboru pełnomocnika w wysokości 800 zł. W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego wyjaśnił, że koszt powyższego sfinansowała jego siostra. W tej sytuacji strona skarżąca wezwana została do nadesłania wyciągów z posiadanych rachunków bankowych. Wezwanie takie kierowane było przy tym już drugi raz, bowiem wcześniej uczynił to już referendarz sądowy. W obydwu wypadkach wnioskodawca nie odniósł się do niego w jakikolwiek sposób. Tymczasem kwestia posiadania środków pieniężnych, w szczególności oszczędności zgromadzonych na rachunkach bankowych jest istotna dla oceny faktycznych możliwości płatniczych strony ubiegającej się o prawo pomocy. Brak więc wykonania wezwania w powyższym zakresie uniemożliwia pełne zobrazowanie sytuacji finansowej wnioskującego o tego rodzaju pomoc. Jak już zaś zaznaczono, to na składającym wniosek o dofinansowanie z budżetu państwa spoczywa, w myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., ciężar dowodu w odniesieniu do okoliczności mających wpływ na rozstrzygnięcie w przedmiocie zgłoszonego żądania. Instytucja prawa pomocy ma bowiem wyjątkowy charakter, a strony co do zasady obowiązane są do ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Z podanych powodów odmówiono przyznania J. C. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, działając na podstawie art. 260 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Na powyższe postanowienie skarżący złożył zażalenie, zaskarżając postanowienie w całości, zarzucając naruszenie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. polegające na oddaleniu wniosku skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy, w sytuacji, gdy nie jest on w stanie bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie ponieść tych kosztów. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy w całości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Przepis ten stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania, określonej w art. 199 p.p.s.a. Celem instytucji prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest zagwarantowanie stronie konstytucyjnego prawa do sądu ustanowionego w art. 45 ust.1 Konstytucji RP. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć zastosowanie jedynie w sytuacjach wyjątkowych, w których zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 maja 2011 r. sygn. akt I FZ 136/11). Wnioskodawca powinien zatem wykazać poprzez złożenie stosownych dokumentów w postaci rachunków, wyciągów bankowych, zaświadczeń itp., że jego sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do sądu. Inicjatywa dowodowa w tym zakresie spoczywa więc na wnioskodawcy. Wynika to z treści art. 252 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Rzetelne przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy i dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Należy podnieść przy tym, iż jeżeli w ocenie Sądu oświadczenie strony zawarte we wniosku okazałoby się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budziłoby wątpliwości, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a. strona na wezwanie Sądu jest obowiązana złożyć, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie Sąd pismem z dnia 29 maja 2014 r. wezwał skarżącego do przedłożenia wyciągów z posiadanych rachunków bankowych. Skarżący nie zastosował się do powyższego wezwania, co powoduje, że jego oświadczenie jest niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Należy przy tym zauważyć, że skarżący do nadesłania wyciągów z posiadanych rachunków bankowych był już wcześniej wzywany przez referendarza sądowego i nie ustosunkował się do tego wezwania w żaden sposób. W takiej sytuacji należy przyznać rację Sądowi I instancji, że skarżący nie wykazał istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Brak przedstawienia dokumentów mających na celu wykazanie wysokości dochodu uniemożliwia rzeczywistą oceną możliwości płatniczych skarżącego i w konsekwencji musi skutkować odmową przyznania prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił zażalenie oddalić.