I OSK 2649/14

WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2016-07-15

Skład orzekający: Marek Stojanowski, Aleksandra Łaskarzewska, Jakub Zieliński

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy nieruchomość wywłaszczona na cel budowy ośrodka sportowo-wypoczynkowego, który został zrealizowany na części tej nieruchomości, może zostać zwrócona poprzedniemu właścicielowi lub jego spadkobiercom, jeśli cel wywłaszczenia został zrealizowany w terminach określonych w ustawie o gospodarce nieruchomościami?
Ratio decidendi
Nieruchomość wywłaszczona na cel budowy ośrodka sportowo-wypoczynkowego, który został zrealizowany w terminach określonych w ustawie o gospodarce nieruchomościami, nie podlega zwrotowi, nawet jeśli cel ten został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości. Kluczowe jest ustalenie, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany w terminie, a nie czy cała nieruchomość została zabudowana. Tereny zielone i rekreacyjne stanowią integralną część ośrodka sportowo-wypoczynkowego.
Stan faktyczny
Z. W., w imieniu spadkobierców J. W., wniosła o zwrot nieruchomości wywłaszczonej decyzją z 1965 r. na cel budowy ośrodka sportowo-wypoczynkowego. Organy administracji odmówiły zwrotu, uznając, że cel wywłaszczenia został zrealizowany w terminach określonych w ustawie o gospodarce nieruchomościami, mimo że zabudowa objęła jedynie część nieruchomości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Z. W. Skarżąca wniosła skargę kasacyjną, zarzucając naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, w tym błędną ocenę realizacji celu wywłaszczenia i jego zgodności z prawem.
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną.

Pełny tekst orzeczenia

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Marek Stojanowski, Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.), Sędzia del. WSA Jakub Zieliński, Protokolant starszy asystent sędziego Dorota Kozub-Marciniak, po rozpoznaniu w dniu 15 lipca 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 maja 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 2081/13 w sprawie ze skargi Z. W. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 13 maja 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 2081/13 oddalił skargę Z. W. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. W uzasadnieniu wyroku WSA w Warszawie wskazał, że Wojewoda [...] decyzją z dnia [..] czerwca 2013 r. ([...]), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013r., poz. 267), dalej kpa, oraz art. 9 a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.), dalej ugn, po rozpatrzeniu odwołania Z. W. – utrzymał w mocy decyzję Starosty L. z dnia [...] lipca 2012 r. ([...]) odmawiającą zwrotu nieruchomości we wsi N. Gm. N., działki nr [...] o łącznej pow. 0,94 ha, obecnie dz. ew. nr [...]. Organ wskazał, że z wnioskiem o zwrot wystąpiła Z. W. w imieniu spadkobierców J. W., a następnie wszyscy spadkobiercy ustanowieni postanowieniem Sądu Rejonowego w N. z dnia [...] maja 1984r. tj.: T. W., K. W., H. C., T. D. i Z. W. Po śmierci T. W. wniosek złożyli jego spadkobiercy - L. W., E. K. i L. W. Postanowieniem z dnia [...] lipca 1994 r., znak: [...], zawieszono z urzędu postępowanie. Po wejściu w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami dnia 23 grudnia 1999 r. postępowanie podjęto. Skargę na powyższą decyzję wniosła Z. W. wskazując, że podtrzymuje stanowisko zawarte w odwołaniu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał przedstawione stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznając skargę za niezasadną wskazał, że materialnoprawną podstawę wydania decyzji organu pierwszej instancji stanowił m.in. art. 136 ust. 3 i 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.). Pierwsza z wymienionych regulacji prawnych przyznaje poprzedniemu właścicielowi lub jego spadkobiercy możliwość żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Stosownie zaś do ust. 1 art. 137 u.g.n., nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu (pkt 1), albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany (pkt 2). W art. 137 ust. 2 u.g.n. wskazuje się, że w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część. Kluczowe jest ustalenie przez właściwy organ, czy w podanym przez ustawodawcę przedziale czasowym rozpoczęto prace związane z realizacją celu wywłaszczenia lub, czy po upływie określonego czasu cel ten został zrealizowany. Wystąpienie okoliczności określonych w art. 137 ust. 1 u.g.n. należy zatem oceniać w każdym indywidualnym przypadku na podstawie wszelkich możliwych do uzyskania i przeprowadzenia dowodów. Jest to istotne szczególnie w sytuacji, gdy cel wywłaszczenia nie był dość precyzyjnie określony w akcie wywłaszczenia. Należy przy tym mieć na uwadze, że ustawodawca użył sformułowania "realizacji celu określonego w decyzji o wywłaszczeniu", które odnosi się w istocie do inwestycji celu wywłaszczenia. Nie można stwierdzić zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia, jeżeli nieruchomość po wywłaszczeniu została zagospodarowana i wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia określonym w decyzji. Zbędność nieruchomości na cel wywłaszczenia nie miała miejsca w rozpatrywanej sprawie. Z orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w W. z dnia [...] marca 1965 r. wynika, że celem odjęcia przedmiotowej nieruchomości była budowa przez Państwowe Przedsiębiorstwo U. ośrodka sportowo – wypoczynkowego we wsi N. Decyzja ta była poprzedzona decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w W. o lokalizacji szczegółowej i o zmianie sposobu wykorzystania terenu z dnia [...] stycznia 1963r. W decyzji z dnia [...] marca 1965r. cel wywłaszczenia został określony w sposób ogólny, a inwestycja była etapowana – o czym świadczy protokół z dnia 10 kwietnia 1970 r. dot. kompleksowego przekazania do użytku W. w całości zakończonego zadania "[...]". Niemniej materiał dowodowy wskazuje, że przedsięwzięcie to zostało zrealizowane na całej wywłaszczonej nieruchomości, jak również w czasie zakreślonym przez ustawodawcę. W protokole oględzin przeprowadzonych przez organ w dniu 8 czerwca 2010 r. wskazuje się, że nieruchomość w granicach wywłaszczenia do chwili obecnej po części zabudowana jest budynkiem ówczesnego baru "M.", który stanowi teraz "T.". Od strony Z., przy barze istnieje ciąg pieszy z kostki. Natomiast od ulicy znajduje się fragment rozdzielni prądu oraz toalety, ciąg pieszy i jezdny, a także fragment parkingu. Od strony zalewu zostały wzniesione domki campingowe (oznaczone na mapie), które obecnie już nie istnieją. Działka do ogrodzenia z działką sąsiednią od Zalewu porośnięta jest drzewami i trawą. Powyższe wskazuje zatem, jednoznacznie, że nieruchomość wchodziła w skład kompleksu rekreacyjno – sportowego. Pozostała część nieruchomości została zadrzewiona i była wykorzystywana jako teren rekreacyjno - wypoczynkowy. Z swej istoty na ośrodek sportowo wypoczynkowy składają się bowiem nie tylko budynki i budowle, ale i tereny służące do wypoczynku, czy uprawiania sportów takie jak parki, plaże, czy boiska. Na uwadze mieć również należy, że w opisanym wyżej protokole Dyrekcji Rozbudowy Urządzeń Komunalnych i Socjalnych z dnia [...] kwietnia 1970r. wskazuje się, że już w 1968r. zostały zrealizowane m.in. : bar szybkiej obsługi, magazyn gazu, zbiornik na ścieki, drogi, chodniki, tereny zielone, Powyższe ustalenia potwierdzają również złożone przez skarżącą na rozprawie zdjęcia lotnicze wykonane w 1972 r. i 1977r. przedstawiające między innymi sporne nieruchomości, na których widoczne są zrealizowane obiekty wraz z drzewami, trawnikami, drogami dojazdowymi, które niewątpliwie stanowiły tereny rekreacyjne dla widniejących również domków kempingowych i pozostałej infrastruktury służącej wypoczynkowi i uprawianiu sportów. Sąd miał przy tym na uwadze, że w aktach sprawy znajduje się umowa z dnia 28 września 1963r. zawarta pomiędzy P. a J. W. Zgodnie z § 3 tej umowy J. W. dla umożliwienia inwestorowi wcześniejszego zagospodarowania terenu w celu realizacji planu inwestycyjnego 1963 i 1964r. oddała opisaną nieruchomość w posiadanie ww. przedsiębiorstwu, co pozwoliło na rozpoczęcie realizacji kwestionowanego przedsięwzięcia jeszcze przed prawnym wywłaszczeniem. Fakt ten odpowiada informacjom zawartym w protokole z dnia 10 kwietnia 1970 r. dot. kompleksowego przekazania do użytku W. w całości zakończonego zadania "N. I – Plaża", co do realizacji inwestycji przed upływem okresów wymienionych w art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wbrew stanowisku skarżącej zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza, że działki, zwrotu których strona się domagała, nie zostały zagospodarowane zgodnie z decyzją lokalizacyjną. Nie znajdując podstaw do zakwestionowania zaskarżonej decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił. Skargę kasacyjną od powyższego orzeczenia złożyła skarżąca i zaskarżając orzeczenie w całości wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji oraz o zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych, ewentualnie w przypadku nieuznania, że Sąd pierwszej instancji naruszył przepisy postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji i rozpoznanie skargi poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I pierwszej instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania za obie instancje. Zarzucono: I. na podstawie art.174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to: a/ art. 145 § 1 pkt 1 lit.c) ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267, dalej: k.p.a.), poprzez oddalenie skargi i niedostrzeżenie przez Sąd pierwszej instancji naruszeń, jakich dopuściły się orzekające w sprawie organy wskutek niepodjęcia wszelkich niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia i ustalenia stanu faktycznego, zgodnego z rzeczywistością i z treścią dokumentów stanowiących podstawę rozstrzygnięcia, a w szczególności z treścią orzeczenia Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w W. z [...] marca 1965 r. o wywłaszczeniu gruntu, którego dotyczy postępowanie, decyzji o lokalizacji szczegółowej z [...] stycznia 1963 ustalającej lokalizację m.in. na tym gruncie ośrodka wypoczynkowo - sportowego "W." oraz zaniechania obowiązku dokonania oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy faktycznie cel wywłaszczenia został zrealizowany, w jakim zakresie, czy był to "cel użyteczności publicznej", wszystko celem wykazania "zbędności wywłaszczonej nieruchomości", b/ art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez brak w przedstawieniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stanu faktycznego istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, jak i brak własnego wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia, o których mowa w art. 136 ust.1 i art. 137 ust.1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, ograniczenie się do wiernego zacytowania stanowiska organu w zaskarżonej decyzji i lakonicznego uznania go za prawidłowe; c) art.134 § 1 P.p.s.a. poprzez nierozpoznanie sprawy w jej granicach, pomimo iż Sąd pierwszej instancji nie jest związany zarzutami skargi; II. na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy tj: a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. w zw. z art. 136 ust. 3 oraz art. 137 ust.1 w zw. z art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami, poprzez zaakceptowanie przez Sąd pierwszej instancji nieprawidłowego ich zastosowania przez orzekające organy, w sytuacji gdy nieprawidłowo ustalony i oceniony stan faktyczny nie pozwalał na dokonanie ich subsumcji w niniejszej sprawie; b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. w zw. z art.137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 136 ust 3 tej ustawy, przez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że wywłaszczona nieruchomość nie stała się zbędna z punktu widzenia celu, w jakim została ona nabyta i tym samym jej zwrot nie jest możliwy, podczas gdy z akt sprawy wynika, że przesłanki objęte dyspozycją art. 137 ust. 1 powołanej ustawy zostały spełnione i zwrot w trybie art. 136 ust. 3 ustawy jest możliwy; c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. w zw. z art. 3 ust.1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, poprzez dokonanie jego błędnej wykładni i przyjęcie, że wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości nastąpiło na "cel" określony zgodnie z tą ustawą tj." na niezbędny cel użyteczności publicznej". W uzasadnieniu wskazano, że na tle definicji "celu użyteczności publicznej" w kontekście instytucji wywłaszczenia zauważyć należy, że cel odebrania prawa własności przedmiotowej nieruchomości sformułowany w orzeczeniu Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w W. z [...] marca 1965 r. o wywłaszczeniu gruntu, sprzeczny był z ideą tej instytucji określonej w art. 3 ust.1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, wywłaszczenie prowadziło do odebrania prawa własności nie na "cele użyteczności publicznej", lecz służyło wyłącznie partykularnym interesom ówczesnego Państwowego Przedsiębiorstwa [...], a nie właściwie zdefiniowanym celom ogólnospołecznym. Nade wszystko podkreślić należy, że odebranie prawa własności w/w gruntu służyło celowi komercyjnemu, jakim było świadczenie usług turystyczno - wypoczynkowych przez to przedsiębiorstwo, co oznacza, że wywłaszczenie powyższego gruntu na taki cel nigdy nie powinno było nastąpić. Na tle powyższych rozważań należy mieć także na uwadze treść art. 21 Konstytucji, zgodnie z którym wywłaszczenie jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy jest dokonywane na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem; mimo że ustawa zasadnicza pochodzi z 1997r., to norma zawarta w tym artykule ma charakter uniwersalny i w ocenie skarżącego nie została ona zachowana przy odebraniu własności w/w gruntu. Kwestia zasadności wywłaszczenia w/w gruntu w ogóle nie była przedmiotem zarówno poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych, jak i ich oceny przez orzekające organy i została zupełnie pominięta przez kontrolujący legalność ich działania Sąd I Instancji, co doprowadziło do naruszenia art.145 § 1 pkt 1 lit.c) P.p.s.a. w zw. z art.7 k.p.a., art. 75 § 1 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a oraz art. 134 P.p.s.a. Zdaniem skarżącego kasacyjnie niezależnie od powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny błędnie podzielił stanowisko organów administracji, iż określony w odnoszącej się do w/w nieruchomości decyzji wywłaszczeniowej z [...] marca 1965 r. cel wywłaszczenia, jakim była budowa na niej przez ówczesne Państwowe Przedsiębiorstwo [...] ośrodka sportowo - wypoczynkowego został zrealizowany przed upływem okresów wymiennych w art. 137 ust 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami (str. 6 uzasadnienia skarżonego wyroku). Zdaniem tego Sądu sporny grunt, w powyższych okresach zabudowano w części budynkiem, w którym prowadzony był bar pn. "M." (obecnie "T."), a także usytuowano na nim fragmenty parkingu, ciągu "pieszojezdnego", toalety oraz fragment rozdzielni prądu stanowiły realizację celu wywłaszczenia. Nie można zgodzić się z poglądem Sądu I Instancji, że istnieją dowody na okoliczność, iż wszystkie naniesienia na powyższym gruncie zostały dokonane we wskazanych wyżej okresach, bowiem w trakcie postępowania dowodowego organy nie przedstawiły jednoznacznych dowodów na tę okoliczność; takimi dowodami nie mogą być znajdujące się w aktach sprawy nie mające cech dokumentów urzędowych odręczne, lakoniczne notatki i zapiski, budzące wątpliwość co do czasu i miejsca ich sporządzenia. W sprzeczności z takim poglądem pozostają złożone do akt sprawy zdjęcia z lat siedemdziesiątych ubiegłego wieku, z których wynika, że część gruntów objętych decyzją o lokalizacji szczegółowej z [...] stycznia 1963 już po upływie 10 lat od daty przedmiotowego wywłaszczenia nadal wykorzystywano na cele rolnicze. Nadto Sąd I instancji nie odniósł się do znajdującego się w aktach postępowania administracyjnego dokumentu - mapy w skali 1:5000 z zaznaczonymi granicami lokalizacji inwestycji (granicami wywłaszczeń). Zgodnie ze stanem faktycznym, po 10 latach od wywłaszczenia i obecnym, wjazd, część parkingu, cała linia brzegowa znajdują się poza granicami lokalizacji inwestycji dla realizacji której dokonano przedmiotowych wywłaszczeń. Niezależnie od powyższych wywodów także ta okoliczność świadczy o zbędności wywłaszczenia gruntów znajdujących się poza tymi granicami. Wojewódzki Sąd Administracyjny w pełni podzielając stanowisko organów nie wyjaśnił podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Z lektury uzasadnienia wyroku tego Sądu nie można ustalić jakie "dokumenty" w sprawie brał on pod uwagę przy ustaleniu realizacji celu wywłaszczenia. W tym zakresie uzasadnienie Sądu I instancji jest bardzo ogólnikowe i ogranicza się tylko do zaakceptowania argumentacji wskazanej przez organ, a tym samym naruszył on treść art. 141 § 4 P.p.s.a. Powyżej wskazane naruszenia przepisów postępowania i przedstawiona argumentacja doprowadziły do nieprawidłowego zastosowania oraz błędnej wykładni przepisów prawa materialnego wskazanych w pkt II skargi kasacyjnej tj. art. 145 §1 pkt 1 lit a) P.p.s.a. w zw. z art. 3 ust.1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości oraz art. 136 ust 3 oraz art. 137 ust.1 w zw. z art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dostrzegł, że sposób zagospodarowania spornej nieruchomości po 1965 r. w żaden sposób nie może oznaczać realizacji celu wywłaszczenia. Sąd ten mylnie przyjął, że wszystko co na niej znajduje się stanowi tzw. infrastrukturę dawnego ośrodka sportowo- wypoczynkowego; takiego poglądu nie potwierdza odnoszące się do innych stanów faktycznych przywołane w uzasadnieniu skarżonego wyroku orzecznictwo sądów administracyjnych. O ile w ostateczności można rozważać, że usytuowany na powyższej działce fragment budynku gastronomicznego wzniesiony został w ramach realizacji określonego w decyzji wywłaszczeniowej celu wywłaszczenia, co krańcowo prowadzić mogłoby do odjęcia prawa własności znajdującego się pod nim gruntu, o tyle brak jest podstaw do uznania za zasadny pogląd Sądu I Instancji, że na pozostałej części tego gruntu wzniesiono infrastrukturę uniemożliwiającą jej zwrot. Z protokołu wizji lokalnej w/w nieruchomości wynika, że większość jej powierzchni zajmuje łąka porośnięta krzewami i drzewami, co do której nie sposób uznać, że stanowi ona infrastrukturę wzniesioną przez byłe Państwowe Przedsiębiorstwo [...]; to samo dotyczy tzw. ciągu pieszojezdnego oraz powierzchni przeznaczonej na parking, które nie mają charakteru budowli. Kierując się literą prawa brak było podstaw do zaakceptowania stanowiska organów administracyjnych, że część przedmiotowej nieruchomości nie zajęta pod w/w budynek nie podlegała zwrotowi, a tym samym że była ona niezbędna przy realizacji celu wywłaszczenia określonego w decyzji wywłaszczeniowej. Odpowiedź na skargę kasacyjną złożył uczestnik postępowania i wniósł o oddalenie skargi w całości jako bezzasadnej oraz o zasądzenie od skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Przede wszystkim należy podkreślić, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 P.p.s.a.), z urzędu zaś bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, ogólnie określonymi w art. 174 P.p.s.a. Podstawy te determinują kierunek postępowania Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wychodząc z tego założenia, należy na wstępie zaznaczyć, że wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania (art. 183 § 2 P.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył swoje rozważania do oceny zarzutów skargi kasacyjnej. W pierwszej kolejności odnieść należało się do zarzutu naruszenia art. 141§4 p.p.s.a., stanowiącego o wymogach koniecznych uzasadnienia wyroku. Za ugruntowane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym uznać należy stanowisko , iż wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić skuteczny zarzut zawarty w skardze kasacyjnej jedynie wówczas jeżeli jest sporządzone w taki sposób, że uniemożliwia instancyjną kontrolę sądową. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca. W istocie bowiem uzasadnienie wyroku zawiera wszystkie elementy wymienione w tym przepisie prawa, w ramach przedstawienia stanu sprawy sąd I instancji wskazał , jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania. Ustalenia te odniósł do mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa materialnego. Niezasadny okazał się również zarzut naruszenia art. 145§1pkt.1lit.c p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi mimo wadliwości czynności przeprowadzonych w ramach postępowania dowodowego, w sposób naruszający art. 7, 77§1, 80 kpa wskutek niepodjęcia wszelkich niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia i ustalenia stanu faktycznego oraz zaniechania oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego. Zarzut ten został zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego sformułowany nazbyt ogólnikowo i powierzchownie. Nie poparto go wskazaniem konkretnych czynności, których przeprowadzenia zaniechano. Sąd II instancji nie jest uprawniony do domyślania się intencji skarżącego kasacyjnie, samodzielnego formułowania zarzutu w tym względzie. Z kolei zaś znajdujące się w aktach dowody potwierdzają iż budowę oraz urządzenie ośrodka sportu i rekreacji na spornym gruncie ukończono w ciągu pięciu lat od wydania decyzji wywłaszczającej z 1965r. Ma rację sąd I instancji, że fakt ten wynika chociażby z protokołu przekazania do użytku zadania inwestycyjnego N. I plaża z dnia [...] kwietnia 1970r., ale także z pisma z dnia 30 listopada 1970r. Lektura tych dokumentów w powiązaniu m.in. z zapisami rejestru gruntów prowadzonego przez PPRN N. dla wsi N. pod poz. [...] pozwalała na ustalenia iż protokół z 1970r. obejmuje również sporne działki. Wbrew stanowisku skarżącego kasacyjnie także kopie zdjęć lotniczych z lat 1972r i 1977r., przedłożone na etapie postępowania sądowoadministracyjnego nie potwierdzają, by w latach 1972 1977 na spornym terenie nie był urządzony ośrodek wypoczynkowy. Ze zdjęć tych wynika wprawdzie, że na części działek o nr [...], [...] brak zabudowy, jednak teren ten zajęty jest przez zieleń w postaci traw i drzew. Nie może zaś budzić wątpliwości, że ze swej istoty na ośrodki sportu i rekreacji składają się nie tylko domy wczasowe, punkty gastronomiczne, infrastruktura związana ze sportem wodnym, ale także miejsca służące do wypoczynku na świeżym powietrzu w postaci terenów do plażowania, spacerowania, parki oraz boiska. W tym stanie rzeczy nie mógł również podważyć wyroku sądu I instancji zarzut wadliwego zastosowania art. 136ust.3 oraz art. 137ust.1 w związku z art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami oparty wyłącznie na zarzucie nieprawidłowo ustalonego i ocenionego stanu faktycznego. Za niezasadny uznać należało zarzut naruszenia art. 3 ust.1 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości poprzez dokonanie błędnej wykładni i przyjęcie że wywłaszczenie spornej nieruchomości nastąpiło na cel określony zgodnie z tą ustawą tj. na niezbędny cel użyteczności publicznej. Na wstępie zwrócić należy uwagę, iż w postępowaniu prowadzonym o zwrot nieruchomości bada się te przesłanki, które w świetle regulacji ustawowych decydują o zwrocie wywłaszczonej uprzednio nieruchomości. Zgodnie z przepisami art. 136ust.3 i art.137 ust.1 ustawy o gospodarce nieruchomościami decyduje w tym względzie zbędność działek w świetle określonego w decyzji o wywłaszczeniu celu wywłaszczenia. Przedmiotem badania winno być zatem czy i kiedy określony w decyzji cel został zrealizowany. W postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie ma podstaw, by kontrolować zasadność samego wywłaszczenia w świetle przesłanek z art. 3 ust.1 ustawy z 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, będącej podstawą orzeczenia z dnia 18 marca 1965r. Tego rodzaju kontrola byłaby dopuszczalna jedynie w trybie postępowań nadzwyczajnych. Na marginesie zauważyć należy iż powołany przepis ustawy z 1958r. nie precyzował wprawdzie pojęcia cel użyteczności publicznej, który przywołano w orzeczeniu Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w W. z dnia [...] marca 1965r., jednak nie budziło wątpliwości w orzecznictwie sądowoadministracyjnym , że pojęcie to łączyło się zawsze z powszechnością, ogólną dostępnością dla całego społeczeństwa. Jego przeciwieństwem w świetle zacytowanej normy ustawy z 1958r. było wszystko to co służyło zaspokajaniu potrzeb określonej grupy społecznej, wyodrębnionej w oparciu o określone kryteria członkowstwa i przynależności. Wszelkie ograniczenia podmiotowe w tym zakresie nie mogły być identyfikowane z celami użyteczności publicznej. Za cel użyteczności publicznej uznać należało zatem budowę i urządzenie powszechnie dostępnego ośrodka rekreacyjno wypoczynkowego, położonego w części na spornym terenie. Nie można zatem za zasadne uznać stanowiska skarżącego kasacyjnie iż odebranie prawa własności służyło partykularnym interesom ówczesnego Państwowego Przedsiębiorstwa Usług [...]. Rację ma Gmina N., iż interpretacja pojęcia celu publicznego z art. 3 ust.1 ustawy z 1958r nie może być oderwana od realiów odnoszących się do tamtego czasu i przepisów będących podstawą wywłaszczenia. W tym stanie rzeczy skarga kasacyjna na zasadzie art. 184 p.p.s.a. okazała się niezasadna i podlegała oddaleniu.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 15.07.2026. · Źródło