I OSK 2207/14
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2016-06-01
Skład orzekający: Monika Nowicka, Maciej Dybowski, Jerzy Krupiński
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ administracji publicznej prawidłowo ocenił dowody w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza granicami RP, w szczególności czy pismo Urzędu Skarbowego oraz zaświadczenie archiwalne mogą stanowić dowód własności nieruchomości?Ratio decidendi
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny prawidłowo uchylił decyzję Ministra Skarbu Państwa w części utrzymującej w mocy odmowę potwierdzenia prawa do rekompensaty. Sąd administracyjny prawidłowo ocenił, że organ administracji oparł się wyłącznie na jednym dowodzie (orzeczeniu Państwowego Urzędu Repatriacyjnego), pomijając inne dokumenty urzędowe (pismo Urzędu Skarbowego, zaświadczenie archiwalne), które potwierdzały prawo własności do nieruchomości przed II wojną światową. Pominięcie tych dowodów stanowiło naruszenie przepisów postępowania administracyjnego.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła wniosku M. K. o potwierdzenie prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza granicami RP. Wojewoda odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty w odniesieniu do kilku nieruchomości we Lwowie. Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy decyzję Wojewody. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Ministra w części dotyczącej odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomości przy ulicach [...] i [...], uznając, że organ wadliwie ocenił dowody. Minister Skarbu Państwa wniósł skargę kasacyjną, która została oddalona przez Naczelny Sąd Administracyjny.Rozstrzygnięcie
Naczelny Sąd Administracyjny sprostował z urzędu wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w punkcie 1, oddalił skargę kasacyjną Ministra Skarbu Państwa i zasądził od Ministra Skarbu Państwa na rzecz M. K. kwotę tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.Pełny tekst orzeczenia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) sędzia NSA Maciej Dybowski sędzia del. NSA Jerzy Krupiński Protokolant starszy asystent sędziego Wojciech Latocha po rozpoznaniu w dniu 1 czerwca 2016 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Skarbu Państwa od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 maja 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 1458/13 w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. prostuje z urzędu zaskarżony wyrok w punkcie 1 w ten sposób, że po słowach: "uchyla zaskarżoną decyzję" dodaje słowa: "w części, w której utrzymuje ona w mocy punkt II decyzji Wojewody M. z dnia [...] lutego 2013 r., nr [...]" i skreśla słowa "punkt II"; 2. oddala skargę kasacyjną; 3. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz M. K. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Wyrokiem z dnia 14 maja 2014 r., (sygn. akt I SA/Wa 1458/13), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - po rozpoznaniu skargi M.K. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...]) w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty – uchylił (cyt.): "zaskarżoną decyzję w pkt II" (pkt 1), stwierdził, że (cyt.): "zaskarżona decyzja w pkt II nie podlega wykonaniu (pkt 2), oddalił skargę w pozostałym zakresie (pkt 3) i zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz M. K. kwotę 440 zł, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego (pkt 4).
Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Pismem z dnia 5 marca 1998 r., M. K. wystąpiła do Urzędu Rejonowego w W. o zarejestrowanie roszczeń dotyczących mienia pozostawionego poza obecnymi granicami RP, które to mienie określiła jako: parcelę budowlaną i gruntową wraz z jednopiętrową kamienicą we L. , whl. 1404 (własność S. S.), parcelę budowlaną przy ul. [...] we L. o pow. 5043 m kw., budynek parterowy murowany ([...]), kamienicę dwupiętrową przy ul. [...] we L., l. kat [...] oraz parcelę na gościńcu - osiem placów o łącznej powierzchni 3409 m kw w miejscowości L. w gminie L..
Pismem z dnia 24 czerwca 2004 r. wnioskodawczyni ponowiła wniosek, wnosząc o potwierdzenie prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione na byłym terytorium RP.
Następnie, pismem z dnia 30 grudnia 2008 r. pełnomocnik strony złożył wniosek o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP, podnosząc, że S. S. pozostawił dwie nieruchomości zabudowane położone we L.: przy ulicy [...] (l. kat. [...], dom mieszkalny 2-piętrowy) i przy ulicy [...] (l. kat. [...], dom mieszkalny parterowy) oraz dwie parcele budowlane na [...] (łączna pow. 2000 m kw.).
W związku z powyższym, Wojewoda [...], decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2013 r. nr[...]:
I. potwierdził M.K. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. S. nieruchomości położonych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej we L. przy ul. [...] oraz na J., woj. L. i określił wysokość przysługującej jej rekompensaty,
II. odmówił M. K. potwierdzenia prawa do rekompensaty w odniesieniu do
nieruchomości położonych we L.:
a) na rogu ulic [...] I. kat. [...],
b) na ul. [...], I. kat. [...],
III. odmówił M. K. potwierdzenia prawa do rekompensaty w odniesieniu do nieruchomości gruntowej położonej we L., I. kart. [...].
Na powyższą decyzję - w części dotyczącej rozstrzygnięć zwartych w pkt II i III - strona wniosła odwołanie.
Rozpoznając sprawę, w trybie instancji odwoławczej, Minister Skarbu Państwa, decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r., utrzymał mocy decyzję organu I instancji w części zaskarżonej.
W motywach rozstrzygnięcia Minister wyjaśnił, że przedmiotowe postępowanie prowadzone było na podstawie wniosku z dnia 30 grudnia 2008 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, który nie obejmował żądania potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomość gruntową położoną we L., oznaczoną l. kat. [...]. Modyfikowanie zaś wniosku (jego rozszerzenie) było zaś możliwe jedynie w terminie do dnia 31 grudnia 2008 r. (art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. ).
W odniesieniu natomiast do rozstrzygnięcia zawartego w pkt II decyzji Wojewody [...], Minister podniósł, że w przedmiotowej sprawie dla potwierdzenia prawa do rekompensaty niezbędnym było wykazanie, że w chwili śmierci W. i A. małżonkowie S. byli właścicielami nieruchomości położonych we L. na rogu ulic [...] I. kat. [...] i na ul. [...], I. kat. [...]. Nie ulegało przy tym wątpliwości, że małżonkowie S. wybudowali dom mieszkalny na działkach l. kat. [...] i jak wynikało z planów budynku, został on podzielony na dwie odrębne nieruchomości budynkowe - jedna z nich została określona jako budynek przy ulicy [...] a druga - jako budynek na rogu ulic [...]. Tym niemniej organ zauważył, że dokumenty, wskazujące na przysługujące małżonkom S. prawo własności, datowane były na lata 1912-1913. Z okresu późniejszego zaś jedynym dowodem - o charakterze pośrednim - było pismo Urzędu Skarbowego we L. z dnia 28 kwietnia 1938 r., w którym wskazano, że na pokrycie kosztów budowy domu przy ul. [...] wydano część dochodu z lat 1935-1936, osiągniętego z budynku we L. przy ul. [...]
Odnosząc się natomiast do treści tłumaczenia zaświadczenia z Archiwum Państwowego Obwodu L. z dnia 1 listopada 2006 r., organ odwoławczy stwierdził, że - wbrew stanowisku odwołującej się - nie wynika z niego, że W. i A. S. byli współwłaścicielami nieruchomości przy ulicy [...] we L. we wrześniu 1939 r. Podana w tym piśmie data wrzesień 1939 odnosiła się bowiem do daty wybuchu wojny, nie zaś do daty, w której widniały ww. osoby jako współwłaściciele.
W związku z tym, Minister stwierdził, że w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada, że ciężar dowodu spoczywa na tym, kto z określonego faktu wyprowadza skutki prawne, co oznaczało, że obowiązek poszukiwania dowodów ciążył w tym przypadku nie tylko na organie administracji, ale także na stronie. M.K. nie udowodniła zaś, że S. S. był właścicielem nieruchomości położonych we L. przy ul. [...] oraz na rogu ulic [...] w momencie ich pozostawienia (a dokładnie w momencie nabycia spadku po rodzicach, to jest w 1942 r.). Zdaniem zatem organu odwoławczego, Wojewoda - zgodnie z nałożonymi na niego obowiązkami, wynikającymi z art. 7 i 77 k.p.a., przeprowadził postępowanie wyjaśniające, podejmując wszelkie kroki, niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Wojewoda występował bowiem do krajowych oraz zagranicznych instytucji archiwalnych z wnioskami dowodowymi, mającymi na celu potwierdzenie prawa własności A. i W. S. do przedmiotowych nieruchomości, ale działania te przyniosły jednak rezultat negatywny.
Na wyżej przedstawioną decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...]kwietnia 2013 r. M. K. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie, w której kwestionowała rozstrzygnięcie Ministra odnoszące się do pkt II i III decyzji organu I instancji.
Odpowiadając na skargę, Minister Skarbu Państwa wnosił o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Uchylając – na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 27 ze zm.) zwaną dalej: "p.p.s.a." – zaskarżoną decyzję w części, w jakiej utrzymywała ona w mocy pkt II decyzji Wojewody [...] z dnia 20 lutego 2013 r. nr 264/2013 - Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga zasługiwała na uwzględnienie. W pozostałym natomiast zakresie Sąd skargę oddalił – na podstawie art. 151 p.p.s.a., podzielając w tej mierze stanowisko organu.
Na wstępie Sąd przytoczył treść art. 2 pkt 1 i 2, art. 2 pkt 2 oraz art. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418, z późn. zm.) i wyjaśnił zasady potwierdzania prawa do w/w rekompensaty, a następnie zauważył, że z dokumentów datowanych na lata 1911 – 1913 wynikało, iż W. i A. małżonkowie S. wybudowali dom mieszkalny położony we L. na działkach l. kat. [...]. Z okresu późniejszego zachował się też dowód o charakterze pośrednim, jakim było pismo Urzędu Skarbowego we L. z dnia 28 kwietnia 1938 r., w którym wskazano, że na pokrycie kosztów budowy domu przy ul. [...] wydano część dochodu z lat 1935-1936, osiągniętego z budynku we L. przy ul. [...]. Poza tym, na okoliczność pozostawienia nieruchomości przy ul. [...] skarżąca przedłożyła także zaświadczenie z Archiwum Państwowego Obwodu [...] z dnia 1 listopada 2006 r. nr [...] , zgodnie z którym A. i W. małżonkowie S. przed wybuchem drugiej wojny światowej we wrześniu 1939 r. widnieli jako współwłaściciele nieruchomości na ul. [...] we L. Zaświadczenie to – jak wywodził Sad – poświadcza więc, że małżonkowie S. byli właścicielami nieruchomości przy ul. [...] przed wybuchem II Wojny Światowej, choć nie precyzuje dokładnej daty/ roku, według którego małżeństwo S. było właścicielami przedmiotowej nieruchomości. Wiadomo jedynie, że było to przed wybuchem II Wojny Światowej.
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd stwierdził, że wprawdzie zdaniem Wojewody [...], ww. zaświadczenie wskazywało jedynie, że W.i A.S. byli właścicielami nieruchomości przy ul. [...] według stanu na rok 1912 r., bo treść Księgi Adresowej [...] Rocznik 1935/36 nie stanowiła dla organu dostatecznego dowodu dla stwierdzenia istnienia ich prawa własności do przedmiotowych nieruchomości, zwłaszcza w kontekście faktu, że w latach 1911-1913 A. i W. S. wybudowali dom przy ul. [...], w którym zamieszkiwali od 1936 r. do 1942 r.( tj. do śmierci) a poza tym S. S. w podaniu z dnia 7 września 1945 r. o wydanie orzeczenia odszkodowawczego wyraźnie wskazał, które nieruchomości zostały pozostawione przez niego we L., ograniczając je do: nieruchomości miejskiej przy ul. [...] oraz parcel budowlanych na J., tym niemniej – w ocenie Sądu – pogląd ten nie był zasadny.
Sąd przytoczył w tym miejscu treść art. 6 ust. 4 ustawy z dnia z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej i zauważył, że katalog środków dowodowych, wymienionych w tym przepisie jest katalogiem otwartym. Organ administracji zaś – jak podkreślił w tym miejscu Sąd - odmawiając potwierdzenia prawa do rekompensaty za przedmiotowe nieruchomości, oparł się wyłącznie na jednym dowodzie, to jest na orzeczeniu Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z dnia [...] września 1945 r., błędnie oceniając lub pomijając pozostałe dowody, zgromadzone w sprawie, pomimo, że zostały one dopuszczane przez art. 6 ust. 4 ustawy "zabużańskiej", a które potwierdzały prawo własności małżonków S.do nieruchomości położonych we L. przy ul. [...],
Sąd powołał się także na treść art. 75 k.p.a. podnosząc, że organ powinien w niniejszej sprawie dopuścić wszelkie dowody, w tym zeznania i oświadczenia, które mogłyby przyczynić się do jej wyjaśnienia a nie były sprzeczne z prawem, gdyż dokonana przez organ administracji, w zaskarżonej części decyzji, ocena dowodów dokonana została wbrew dyspozycji przepisu art. 80 k.p.a. (z przekroczeniem zasady swobodnej ich oceny), co skutkowało błędnym ustaleniem stanu faktycznego, a w konsekwencji odmową potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomości wskazane w pkt II decyzji Wojewody [...].
Ostatecznie Sąd uznał, że decyzja Ministra Skarbu Państwa, utrzymująca w mocy punkt II decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...], została wydana z naruszeniem art. 7, 75 § 1, 77 § 1 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Z tej przyczyny polecił, aby rozpoznając ponownie sprawę, Minister Skarbu Państwa jeszcze raz dokonał oceny zgromadzonego materiału dowodowego w zakresie dotyczącym nieruchomości wymienionych w pkt II decyzji Wojewody [...] z uwzględnieniem powyższych rozważań, a następnie wydał nowe rozstrzygnięcie, uzasadniając je zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a., to jest: ze wskazaniem faktów, które uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.
Natomiast w pozostałym zakresie rozstrzygnięcia, to jest w tym, w którym Minister Skarbu utrzymał w mocy punkt III decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2013 r., Sąd skargę oddalił - w oparciu o art. 151 p.p.s.a.
W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w pkt 1, 2 i 4, Minister Skarbu Państwa zarzucił Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie naruszenie przepisów postępowania, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 80 k.p.a. - poprzez wydanie wyroku uchylającego zaskarżoną decyzję, uznając że organ II instancji naruszył zasadę swobodnej oceny dowodów, podczas gdy organ wydał decyzję, kierując się materiałem dowodowym, zgromadzonym w aktach sprawy, zasadami logiki i doświadczenia życiowego,
2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, 75 § 1 i art. 77 § 1 k.p.a. - poprzez uznanie, że organ nie podejmował wszelkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, podczas gdy organ w toku postępowania zebrał w sposób wyczerpujący materiał dowodowy i dopuścił dowody, które mogą przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, tj. nie naruszył przepisów postępowania dowodowego w stopniu uzasadniającym uchylenie decyzji,
3. art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. - poprzez uchylenie decyzji i uznanie, że organ nie wskazał wyczerpująco w uzasadnieniu decyzji faktów, które uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł, podczas gdy organ II instancji w uzasadnieniu decyzji precyzyjnie wskazał ww. elementy, wymagane przepisami prawa.
Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, Minister Skarbu Państwa wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi – wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania.
Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona, ale w załączniku do protokołu z rozprawy, złożonym w dniu 1 czerwca 2016 r. M. K. wnosiła o oddalenie skargi kasacyjnej obszernie argumentując swoje stanowisko.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności podstaw kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej a które to podstawy okazały się nieuzasadnione.
W przedmiotowej sprawie M. K. wnosiła o potwierdzenie jej prawa do rekompensaty należnej z tytułu mienia pozostawionego poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez jej ojca – S. S. Rozpatrując zaś powyższy wniosek, Wojewoda [...], decyzją z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...], uwzględnił go w części (pkt I decyzji) natomiast w stosunku do części mienia, zgłoszonego przez wnioskodawczynię jako mienie pozostawione przez repatrianta, odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty (pkt II i III decyzji). M.K. wniosła odwołanie od powyższej decyzji w zakresie pkt II i III. Decyzją z dnia 18 kwietnia 2013 r., Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie Wojewody.
W wyniku rozpoznania skargi, wniesionej przez stronę na decyzję Ministra, czyli na rozstrzygnięcie organu odwoławczego utrzymujące w mocy pkt II i III decyzji Wojewody, Sąd Wojewódzki uchylił zaskarżoną decyzję w części, w której utrzymywała ona w mocy pkt II decyzji organu pierwszej instancji (pkt 1), w pozostałym zaś zakresie – skargę oddalił (pkt 3).
W tym miejscu wyjaśnić należy, że wprawdzie pkt 1 sentencji zaskarżonego wyroku został sformułowany mało precyzyjnie, ale nie ulega wątpliwości (na co zresztą ewidentnie wskazuje treść uzasadnienia zaskarżonego wyroku), że zawarta w sentencji zaskarżonego wyroku wypowiedź Sądu Wojewódzkiego (cyt.): " uchyla zaskarżoną decyzję w pkt II" należy rozumieć, iż w rzeczywistości Sąd uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Skarbu Państwa w części, w której utrzymywała ona w mocy pkt II decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2013 r. Z tego też powodu Naczelny Sąd Administracyjny z urzędu sprostował pkt 1 zaskarżonego wyroku, uznając jednocześnie, że wyrok ten (w zaskarżonej skargą kasacyjną części, to jest w zakresie pkt 1, 2 i 4 ) był prawidłowy.
Przedmiotowa sprawa prowadzona była w oparciu o przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. - o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.). Ustawa ta kompleksowo reguluje zagadnienia uprawnień Zabużan, określając w art. 1, 2 i 3 podmiotowe i przedmiotowe przesłanki, jakie musi spełnić wnioskodawca by uzyskać potwierdzenia prawa do w/w rekompensaty. Jedną z nich jest przysługiwanie, przed wybuchem II Wojny Światowej, wnioskodawcy albo jego poprzednikowi prawnemu, tytułu prawnego do nieruchomości położonej na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Kluczowym zagadnieniem, które wystąpiło w analizowanym stanie faktycznym było więc udzielenie odpowiedzi na pytanie, czy dowody, które zostały zgromadzone w toku postępowania administracyjnego, uzasadniały uwzględnienie wniosku M. K. o potwierdzenie jej prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez jej ojca - S. S.nieruchomości położonych we L. na rogu ulic [...] na ul. [...].
W związku z powyższym wyjaśnić należy, że wspomniana wyżej ustawa "zabużańska", która zawiera zarówno przepisy materialnoprawne jak procesowe, przewiduje w art. 6 ust. 1, że do wniosku należy dołączyć m. in. dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1 oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. Po myśli natomiast art. 6 ust. 4 cytowanej ustawy, dowodami tymi mogą być w szczególności: 1) urzędowy opis mienia; 2) orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny; 3) dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białoruś, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw. Natomiast w przypadku braku dokumentów, o których mowa w ust. 4 pkt 1 i 2, dowodami, o których mowa w ust. 1 pkt 1, mogą być również oświadczenia dwóch świadków, spełniające szczególne wymagania, przewidziane omawianą ustawą.
W toku postępowania administracyjnego, w którym została wydana kwestionowana decyzja, ustalono, że nieruchomości położone we L. na rogu ulic [...] oraz na ul. [...] stanowiły niewątpliwie własność W. S. (babki wnioskodawczyni) w latach 1912-1913. Zdaniem organów, brak było jednak przekonywujących dowodów, że powyższe mienie należało nadal do rodziny S. przed wybuchem II Wojny Światowej. Poglądu tego nie podzielił Sąd Wojewódzki, który w zaskarżonym wyroku zwrócił uwagę na dowód o charakterze pośrednim, jakim było (jak określił to Sąd ) pismo z Urzędu Skarbowego we L. z dnia 28 kwietnia 1938 r. oraz na zaświadczenie z Archiwum Państwowego Obwodu . z dnia 1 listopada 2006 r. nr [...]. Sąd Wojewódzki stwierdził zatem, że organ administracji odmówił M K. potwierdzenia prawa do rekompensaty za w/w nieruchomości, opierając się wyłącznie na jednym dowodzie, to jest na orzeczeniu Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z dnia 8 września 1945 r. Okoliczność ta – zdaniem Sądu Wojewódzkiego – skutkowała więc błędną oceną materiału dowodowego, dokonaną przez organ, który analizując materiał dowodowy, wadliwie pominął pozostałe dowody zgromadzone w sprawie, pomimo, że zostały one dopuszczone przez art. 6 ust. 4 ustawy "zabużańskiej", a potwierdzały prawo własności jej ojca do w/w nieruchomości położonych we L.
Pogląd ten podziela też skład orzekający w niniejszej sprawie.
Wyjaśnić należy, że wspomniane wyżej pismo z Urzędu Skarbowego we L.z dnia [...] kwietnia 1938 r. jest w rzeczywistości decyzją administracyjną, podatkową, wydaną przez Naczelnika Urzędu Skarbowego we L., o czym świadczy treść końcowa dokumentu (cyt.): " Od niniejszej decyzji służy odwołanie do Izby Skarbowej we L.". Powyższy dokument jest zatem niewątpliwie dokumentem urzędowym. Z jego treści zaś wynika, że na pokrycie kosztów budowy budynku położonego we L. przy ul. [...], małżonkowie S. wydali część dochodu osiągniętego w latach 1935 - 1936 z budynku położonego we L. przy ul. [...]. Powyższe dowodzi zatem, że co najmniej jeszcze w 1936 r. sporne mienie należało do rodziny S.. Tym samym pogląd wyrażony w toku postępowania administracyjnego przez organ, że w tym przypadku rzeczą prawdopodobną było, iż nieruchomość położona przy ul.[...] została wcześniej zbyta na potrzeby budowy nowego domu (przy ul. [...]) był nietrafny.
Z treścią zawartą w powyższym dokumencie koresponduje również treść zaświadczenia archiwalnego z Archiwum Państwowego Obwodu L. z dnia 1 listopada 2006 r. W zaświadczeniu tym potwierdzono bowiem, że A. i W. małż. S., (cyt.): "przed wybuchem Drugiej Wojny Światowej we wrześniu 1939 roku widnieją jako współwłaściciele nieruchomości na ulicy [...] we L. Wspomniana nieruchomość składa się z budynku mieszkalnego dwupiętrowego, dziewieciomieszkaniowego, oraz działki ziemnej (budowlanej) (numer katastralny [...])". Oczywiście, sformułowanie: "przed wybuchem Drugiej Wojny Światowej we wrześniu 1939 roku" należy rozumieć, że to II Wojna Światowa wybuchła we wrześniu 1939 r., tym niemniej istotne jest to, że wspomniane zaświadczenie operuje sformułowaniem "przed wybuchem II Wojny Światowej" a nie np. "w trakcie I Wojny Światowej", "po I Wojnie Świtowej", czy "w latach dwudziestych XX wieku". Powyższe bowiem może sugerować, że własność w/w nieruchomości należała do rodziny S. niejako bezpośrednio przed wybuchem II Wojny Światowej.
Pominięcia przez organ powyższych dowodów nie może też uzasadniać okoliczność, że w orzeczeniu Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z dnia [...] września 1945 r. [...], wspomniane wyżej nieruchomości nie zostały wymienione. Innymi słowy, mienie to nie zostało zgłoszone w momencie repatriacji przez S. S. Wyjaśnić bowiem należy, iż orzeczenie PUR nie ma charakteru dowodu rozstrzygającego w sprawie. Stanowi ono jedynie jeden z dowodów, wymienionych w art. 6 ust. 4 ustawy "zabużańskiej" ( vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 1767/13). Ponadto, rodzice S. S. zmarli w czasie wojny w 1942 r., to jest w okresie w którym przebywał on w obozie jenieckim. Jak wynika z oświadczenia M. K., złożonego w dniu 14 marca 2012 r. pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, ojciec jej został aresztowany we wrześniu 1939 r., trafił do obozu jenieckiego, skąd w styczniu 1945 r. powrócił do L. próbował odszukać najbliższą rodzinę. Następnie jeszcze w 1945 r. opuścił dawne tereny Rzeczypospolitej Polskiej. Nie wiadomo zatem, czy w trakcie repatriacji S. S. miał świadomość, że rodzice jego zmarli w czasie wojny, a jeśli nawet tak, to znamiennym jest fakt, że postępowanie spadkowe po małżonkach W. i A. S. zostało przeprowadzone dopiero po wielu latach i to już przez samą wnioskodawczynię. Tymczasem majątek położony we L. przy ul. [...] stanowił przed wojną własność rodziców repatrianta. Najprawdopodobniej zatem S. S., który nie był prawnikiem a żołnierzem zawodowym, nie zdawał sobie po prostu sprawy, iż od 1942 r. (pomimo braku przeprowadzenia postępowania spadkowego po rodzicach) to jemu przysługiwało prawo własności do dawnego ich majątku. Znamiennym jest przy tym fakt, że w jednym ze swych wniosków M.K. również rozdzielała mienie stanowiące przed wojną własność S. S. od mienia stanowiące dawniej własność W.S.(babki).
Z tych względów należało uznać, że uchylając w części zaskarżoną decyzję, to jest w zakresie, w którym utrzymywała ona w mocy pkt II decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2013 r., Sąd Wojewódzki nie naruszył przepisów postępowania, zarzucając organowi naruszenie art. 7, 75 § 1 i art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a., a co skutkowało uznaniem skargi kasacyjnej Ministra Skarbu Państwa za nieusprawiedliwioną.
W tych okolicznościach, Naczelny Sąd Administracyjny - na podstawie art. 184 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 25.07.2026. · Źródło