I OSK 355/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Runge - Lissowska (spr.) Sędziowie NSA Jolanta Sikorska del. NSA Jacek Hyla Protokolant starszy asystent sędziego Piotr Baryga po rozpoznaniu w dniu 27 września 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej I.M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 22 października 2014 r. sygn. akt IV SA/Wr 286/14 w sprawie ze skargi I.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconego świadczenia z funduszu alimentacyjnego oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 22 października 2014 r., sygn. akr IV SA/Wr 286/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę I. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...], którą utrzymana została w mocy decyzja Burmistrza Miasta i Gminy Jelcz-Laskowice z dnia [...] maja 2013 r., nr [...], wydana w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconego świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Wyrok powyższy zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Decyzją Burmistrza Miasta i Gminy Jelcz-Laskowice z dnia [...] grudnia 2011r. , nr [...], zobowiązano I. M. do zwrotu należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego K. M., na uprawnione dzieci: A. M. i M. M., w okresie od 1 października 2010 r. do 30 września 2011 r. w kwocie 12000,00 zł, wraz z ustawowymi odsetkami. I. M. zwrócił się do Burmistrza z wnioskiem o umorzenie zadłużenia, jednak decyzją z dnia [...] maja 2013 r. odmówiono umorzenia należności. Organ wskazał, że wnioskodawca przebywał w Zakładzie Karnym w Strzelinie i nie był wówczas zatrudniony. Stwierdzono, że jego sytuacja wprawdzie jest trudna, jednak nie na tyle szczególna, aby mogła stanowić przesłankę do umorzenia należności. Uznano, że po opuszczeniu zakładu karnego strona może podjąć zatrudnienie i rozpocząć spłacanie długu. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł I. M., wskazując, że przebywa w zakładzie karnym, gdzie bezskutecznie stara się o pracę. Podkreślił też złą sytuację materialną jego rodziny. Decyzją z dnia [...] listopada 2013 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Kolegium uznało, że w niniejszej sprawie brak podstaw do umorzenia kwot należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, gdyż jakkolwiek sytuacja strony jest trudna, to nie można jej nadać cech wyjątkowości na tle innych tego typu przypadków, bowiem I. M. jest osobą w sile wieku i zdrową, natomiast konieczność podjęcia pracy i zarobkowania po wyjściu na wolność może być dla niego okolicznością mobilizującą i resocjalizującą w przyszłym, nowym życiu. Kolegium poinformowało ponadto, że strona może ubiegać się o udzielenie innej ulgi, w postaci rozłożenia na raty lub odroczenia terminu płatności należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Skargę na powyższą decyzję wniósł I. M., podnosząc, że nie zgadza się z decyzjami organów obu instancji. Podobnie jak w odwołaniu wskazał, że przebywa w zakładzie karnym i nie pracuje, a praca, jaką będzie mógł podjąć po opuszczeniu zakładu karnego nie pozwoli mu na uregulowanie należności. Odpowiadając na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu wniosło o jej oddalenie. Oddalając skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wskazał: Art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów upoważnia organ do działania na zasadzie uznania administracyjnego. Organ wyjaśnił i rozważył wszelkie istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności a to, że nie podzielił stanowiska skarżącego i nie uwzględnił jego wniosku nie może świadczyć o wadliwości decyzji. Umorzenie należności, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu i tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie należności o charakterze alimentacyjnym. Okolicznością taką nie jest odbywanie kary pozbawienia wolności, gdyż stanowi ona efekt zabronionych działań zobowiązanego. Za wyjątkową nie może być bowiem uznana sytuacja będąca skutkiem niezgodnych z prawem i nie akceptowanych społecznie działań podmiotu zobowiązanego do alimentacji. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł I. M., reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, domagając się uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Wyrokowi zarzucono naruszenie: 1. art.151 P.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi mimo nieprawidłowego zastosowania przez organ administracyjny art. 7 , 8 i 9 k.p.a. w zw. z art. 136 k.p.a. i 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. poprzez zaniechanie podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, a w szczególności ustalenia, czy wobec skarżącego I. M. stosowany jest środek zapobiegawczy w postaci aresztowania, skoro z zawiadomienia skarżącego z dnia 15 września 2014 r. wynika, że w dacie wydawania w sprawie wyroku przebywał w areszcie śledczym; 2. art. 151 P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi mimo nieprawidłowego zastosowania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu art. 7 i art. 9 k.p.a. w zw. art. 136 i 138 §1 pkt 1 k.p.a. poprzez brak należytego i wyczerpującego poinformowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków w sprawie; 3. art. 151 P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi mimo nieprawidłowego zastosowania, przez organ administracyjny art. 8 i 9 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez zaniechanie czuwania nad tym, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa oraz nie udzielenia skarżącemu niezbędnych wskazówek w szczególności poprzez brak wyjaśnienia skarżącemu, że brak centralnego ogrzewania oznacza, że do lokalu nie została doprowadzona centralna instalacja cieplna, nie zaś, "że jeżeli w instalacji doprowadzającej energię cieplną do jakiegoś lokalu brak jest energii, tzn. ze brak jest centralnego ogrzewania tego lokalu"; 4. art. 134 § 1 P.p.s.a poprzez zaniechanie rozstrzygnięcia sprawy ponad zarzuty, wnioski, oraz podstawę prawną skargi pomimo istnienia takiego obowiązku i wydaniu orzeczenia oddalającego skargę mimo naruszenia przez organ administracyjne obu instancji przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. naczelnych zasad postępowania administracyjnego, które Sąd I instancji orzekający w niniejszej powinien wziąć pod rozwagę z urzędu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718), dalej jako "ppsa", stanowi, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 – 6 ppsa, należało zatem odnieść się do zasadniczych zarzutów stanowiących istotę podstaw kasacji. Oceniając zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał je za nieuzasadnione. W pierwszej kolejności odnieść należy się do zarzutów dotyczących nieustalenia przez organy stanu faktycznego sprawy oraz nieudzielania skarżącemu właściwych pouczeń co do skutków podejmowanych przez niego czynności i zaniechań. Zarzutom tym nie można przyznać racji. Stan faktyczny niniejszej sprawy ustalony został przez organy w sposób prawidłowy i wyczerpujący, a zaakceptowanie tej oceny przez Wojewódzki Sąd Administracyjny było prawidłowe. Nie można zgodzić się także z twierdzeniem, że zarówno organy, jak i Sąd I instancji, nie wyjaśniły okoliczności, czy wobec skarżącego stosowany jest środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania. Sam skarżący, w swojej skardze, wskazał bowiem, iż przebywa w zakładzie karnym, gdzie odbywa karę pozbawienia wolności, jednocześnie bezskutecznie próbując podjąć zatrudnienie. Okoliczności niniejszej sprawy nie dawały jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, że stan faktyczny przedstawia się w rzeczywistości inaczej, dlatego też nie istniała konieczność przeprowadzania dalszych wyjaśnień w tym zakresie. Podkreślenia wymaga ponadto, że wydanie decyzji w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego musi zostać poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy, do czego w sposób wyraźny obliguje organ administracji art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, oraz jej analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego, co wynika także z art. 25 wskazanej ustawy. Organ właściwy wierzyciela powinien więc rozważyć szczegółowo kwestie istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z omawianej instytucji oraz okoliczności uzasadniające zakres jej ewentualnego zastosowania, co następnie winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarówno organy administracji, jak i Sąd I instancji słusznie przyjęły, że sytuacja dochodowa i rodzinna skarżącego została należycie wyjaśniona, a uzasadnienie decyzji organów odpowiada wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie decyzji, odzwierciedlające ustalenia jak i rozważania organu, pozwalało Sądowi pierwszej instancji na wniosek o zachowaniu przez organy granic uznania administracyjnego. Sąd pierwszej instancji dokonał należytej kontroli zaskarżonej decyzji w świetle przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego. Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej organy dokonały oceny całego zgromadzonego materiału dowodowego i wynikających z niego okoliczności faktycznych. W szczególności wzięto pod uwagę to, że dłużnik alimentacyjny miał ograniczone możliwości podjęcia pracy w zakładzie karnym, ale wskazano także, iż stan zdrowia skarżącego nie wyłączał podjęcia zatrudnienia w zakładzie karnym w przyszłości jak i po odbyciu kary pozbawienia wolności. Dla oceny przesłanek umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego istotna jest nie tylko okoliczność, czy dłużnik aktualnie może wywiązać się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, ale i to, czy w przyszłości dłużnik będzie mógł spłacać dług alimentacyjny. Wzięto także pod uwagę to, że skarżący był obciążony obowiązkiem alimentacyjnym. Wysokość tego obowiązku ustala sąd rodzinny. Skoro wysokość tego obowiązku nie została obniżona, to należy przyjmować, że jest adekwatna do możliwości skarżącego. Nie można przy tym zapominać o charakterze zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w przypadku rodziców w stosunku do ich dzieci mają charakter obligatoryjny. Nie można też przyjąć, że organy oraz Sąd nie informowały i nie pouczały skarżącego o okolicznościach faktycznych i prawnych niniejszej sprawy, szczególnie wobec nierozwinięcia tego zarzutu przez autora skargi kasacyjnej. Także jej uzasadnienie nie wskazuje, na czym w istocie miałyby polegać zaniedbania organów i Sądu I instancji. Ogólnikowe sformułowanie zarzutu i brak precyzyjnego ich uzasadnienia uniemożliwił dokonanie pełnej oceny w tym zakresie. Zauważyć jedynie można, iż skarżący na każdym etapie postępowania informowany był o czynnościach podejmowanych przez organy i Sąd, brał także czynny udział w sprawie. Zupełnie niezrozumiały jest zaś zarzut odnoszący się do niepoinformowania skarżącego o braku instalacji cieplnej w budynku. Taka okoliczność w ogóle nie miała miejsca w niniejszej sprawie, nie mogła być zatem przedmiotem rozważań ani organów, ani Sądu I instancji. Także ostatni zarzut wymyka się możliwości kontroli, wobec jego wysoce nieprecyzyjnego i ogólnikowego sformułowania. Autor skarg kasacyjnej w żaden sposób nie wskazuje, na czym miałyby polegać naruszenia organów "naczelnych zasad postępowania administracyjnego", nie precyzuje także w jaki sposób Sąd I instancji uchylił się od oceny w tym zakresie. Ogólnikowe stwierdzenie, że wspomniane zasady muszą być stosowane na równi z innymi przepisami k.p.a. w żadnym razie nie może stanowić przesłanki uchylenia zaskarżonego orzeczenia. Podkreślenia wymaga, że skarga kasacyjna jest wysoce sformalizowanym środkiem zaskarżenia i musi odpowiadać wymogom określonym w art. 174 i art. 176 ppsa. Naczelny Sąd Administracyjny związany jest bowiem granicami skargi kasacyjnej i nie może zastępować strony w wyrażaniu, precyzowaniu, czy też uzasadnianiu jej zarzutów. Innymi słowy, wskazanie przez autora skargi kasacyjnej przepisów, jakie w jego ocenie naruszył sąd administracyjny pierwszej instancji, a także wyjaśnienie w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, na czym to naruszenie polegało, wyznacza granice, w których rozstrzyga Naczelny Sąd Administracyjny. Zarzuty, jak i ich uzasadnienie, powinny zatem być ujęte precyzyjnie i zrozumiale, zwłaszcza jeśli weźmie się pod uwagę wymóg sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.