VIII SA/Wa 230/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński, Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kobylski, Sędzia WSA Iwona Szymanowicz – Nowak (sprawozdawca), Protokolant Specjalista Ilona Obara, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 maja 2014 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Decyzją znak [...] z dnia [...] listopada 2013 r. Burmistrz I. (zwany dalej: "Burmistrz", "organ I instancji"), działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267, zwana dalej "k.p.a.") oraz art. 1 ust. 2, art. 1a, art. 9, art. 12 ust. 1 i 2, art. 25 w związku z art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 ze zm., zwana dalej ustawą alimentacyjną), orzekł o odmowie przyznania A. M. (dalej: "skarżąca", "strona") świadczeń z funduszu alimentacyjnego na osoby uprawnione: M. G., E. G. i K. G. (dalej "uprawnieni"). Burmistrz wskazał, że wnioskiem z dnia [...] października 2013 r. strona wniosła o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz uprawnionych do alimentów dzieci: K., E. i M. rodzeństwa G. W dniu [...] listopada 2013 r. wyszły na jaw nowe okoliczności mające wpływ na przyznanie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla dzieci, tj. okoliczność, że postanowieniem Sądu Rejonowego w K. - [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich w L. z dnia [...] marca 2013 r., sygn. akt. [...], ww. uprawnieni do alimentów zostali umieszczeni w rodzinnej pieczy zastępczej u babci I. M., zamieszkałej w S. Postanowienie to uprawomocniło się w dniu [...] kwietnia 2013 r. Powyższa okoliczność (umieszczenie dzieci w pieczy zastępczej), zgodnie z art. 10 ust. 2 pkt 1 ustawy alimentacyjnej skutkuje odmową przyznania świadczeń alimentacyjnych. W odwołaniu wniesionym na powołaną decyzję skarżąca wniosła o wypłacenie świadczeń alimentacyjnych, które nie zostały zniesione wyrokiem Sądu, ani nie zostały pobrane w innej formie. Skarżąca wskazała, iż jako matka nie została pozbawiona władzy rodzicielskiej; rodzina objęta została jedynie dozorem kuratorskim. Wydając sporną decyzję organ pozbawił jej rodzinę środków do życia, gdyż świadczenia alimentacyjne były jedynym źródłem dochodu rodziny. Ostatnie tego rodzaju świadczenia zostały jej wypłacone za miesiąc wrzesień 2013 r. Decyzją znak [...] z dnia [...] grudnia 2013 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. (zwane dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy"), biorąc za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podjętej decyzji, po przedstawieniu stanu sprawy, organ odwoławczy wskazał, iż z obowiązujących w tym zakresie przepisów art. 9 i art. 10 ustawy alimentacyjnej wynika, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku, gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej, do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł (art. 9 ust. 1 i 2). Świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie przysługują, jeżeli osoba uprawniona: została umieszczona w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie lub w pieczy zastępczej; zawarła związek małżeński (10 ust. 2). Przepis art. 10 ust. 2 ustawy alimentacyjnej zawiera negatywne przesłanki w sprawie świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Przepis ten ma charakter obligatoryjny, bowiem ustawodawca posłużył się zwrotem "świadczenia nie przysługują" i spełnienie się chociażby jednej z przesłanek wymienionych w cytowanym przepisie obliguje organ do wydania negatywnej decyzji w przedmiocie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Kolegium podało, iż w materiale dowodowym zgromadzonym przez organ I instancji znajduje się postanowienie Sądu Rejonowego w K. - [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z/s w L. z dnia [...] marca 2013 r., sygn. akt [...], z treści którego wynika, że skarżącej została ograniczona władza rodzicielska nad jej małoletnimi dziećmi: M., E. i K. rodzeństwem G., a nadto dzieci te zostały umieszczone w rodzinnej pieczy zastępczej babci macierzystej I. M. Okoliczność umieszczenia uprawnionych dzieci w pieczy zastępczej Kolegium oceniło jako negatywną przesłankę przyznania wnioskowanych świadczeń alimentacyjnych, co obligowało organ I instancji do wydania decyzji o odmowie świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W skardze złożonej na powołane rozstrzygnięcie skarżąca podniosła, iż zaskarżona decyzja jest krzywdząca dla jej rodziny. Wskazała, iż świadczenie alimentacyjne było jedynym źródłem utrzymania jej dzieci. Zapomoga finansowa, jaką uzyskała z pomocy społecznej była krótkotrwała i niewystarczająca, dlatego była zmuszona do korzystania z pomocy rodziny w celu utrzymania własnego i jej dzieci. Odpowiadając na skargę, Kolegium podtrzymało argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji i wniosło o jej oddalenie. Na rozprawie w dniu [...] maja 2014 r. skarżąca oświadczyła, iż postanowienie sądu rodzinnego o ustanowieniu pieczy zastępczej nie zostało wykonane. Uprawnieni są przez cały czas pod jej opieką. Strona mieszka w J., a jej matka (która została ustanowiona rodziną zastępczą) w S. Wskazała nadto, iż wniosła sprawę o zmianę postanowienia o ograniczeniu władzy rodzicielskiej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, zwanej dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 powołanej wyżej ustawy, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Oceniając wydane w niniejszym postępowaniu decyzje odmawiające przyznania skarżącej świadczeń alimentacyjnych na troje uprawnionych dzieci Sąd stwierdził, iż zostały one podjęte z naruszeniem przepisów postępowania i prawa materialnego, co miało wpływ na wynik sprawy. Niezbędnym zatem stało się wyeliminowanie ww. rozstrzygnięć z obrotu prawnego. Zasady i tryb przyznawania świadczeń z funduszu alimentacyjnego określa ustawa alimentacyjna. Preambuła ww. aktu stanowi, iż dostarczanie środków utrzymania osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb, a w szczególności dzieciom, jest w pierwszej kolejności obowiązkiem wskazanych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym członków ich rodziny. Konstytucyjna zasada pomocniczości nakłada na państwo obowiązek wspierania jedynie tych osób ubogich, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb i nie otrzymują należnego im wsparcia od osób należących do kręgu zobowiązanych wobec nich do alimentacji. Wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów należy łączyć z działaniami zmierzającymi do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji. Przepis art. 9 ust. 1 ustawy alimentacyjnego stanowi, iż świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku, gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 725 zł (art. 9 ust. 2). Wedle natomiast regulacji art. 10 ust. 2 pkt 1 ustawy alimentacyjnej, świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie przysługują, jeżeli osoba uprawniona została umieszczona w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie lub w pieczy zastępczej. Przepis ten ma charakter bezwzględny, co oznacza, że w razie stwierdzenia przez organ, że zachodzi którakolwiek z wymienionych w nim okoliczności (umieszczenie w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie lub w rodzinie zastępczej), świadczenie takie nie może być osobie uprawnionej przyznane. Co kluczowe jednak, w treści przywołanego przepisu chodzi ewidentnie o faktyczne umieszczenie dziecka odpowiednio w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie lub w rodzinie zastępczej. Za taką interpretacją ww. przepisu przemawia fakt, że ustawodawca użył tutaj czasu przeszłego - świadczenie to nie przysługuje, jeżeli osoba uprawniona została umieszczona. Dla potwierdzenia rzeczywistego przebywania małoletniego w rodzinie zastępczej nie jest zatem wystarczające oparcie się - tak jak to miało miejsce na gruncie przedmiotowej sprawy - na samym fakcie wydania postanowienia przez sąd, który orzekł o umieszczeniu uprawnionych w takiej rodzinie. Kluczowe dla prawidłowości rozstrzygnięcia jest wyjaśnienie, czy w ogóle, a jeśli tak to w jakiej dacie, nastąpiło przekazanie małoletnich pod pieczę rodziny zastępczej. Orzekające w sprawie organy są zatem zobowiązane do precyzyjnego ustalenia daty, od której uprawnieni przebywają w rodzinie zastępczej, a także ewentualnie daty opuszczenia rodziny zastępczej. Ustalenie, iż pomimo istnienia w obrocie prawnym orzeczenia sądowego dotyczącego ustanowienia rodziny zastępczej, postanowienie to nie zostało wykonane lub też umieszczenie w rodzinie zastępczej nastąpiło w innym okresie, aniżeli data postanowienia, czy też data jego prawomocności – a więc potwierdzenie sprawowania faktycznej opieki nad uprawnionymi przez skarżącą – skutkuje, w ocenie Sądu, stwierdzeniem, iż nie zostały spełnione negatywne przesłanki uniemożliwiające przyznanie świadczeń alimentacyjnych. Sąd wskazuje, iż istotą i celem świadczeń alimentacyjnych (co wynika z preambuły ustawy alimentacyjnej) jest dostarczenie środków utrzymania osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb. Rzeczywistość kreuje różne scenariusze i przyznanie ww. pomocy nie może pozostawać w oderwaniu od faktycznego stanu sprawy. Tymczasem organ I instancji w przedmiotowej sprawie w ogóle nie ustalił, czy orzeczenie sądu powszechnego w przedmiocie ograniczenia władzy rodzicielskiej skarżącej i umieszczenia uprawnionych w rodzinnej pieczy zastępczej babci jest wykonywane, a jeżeli tak to w jakiej dacie nastąpiło umieszczenie małoletnich w rodzinie zastępczej. Wskazał tylko na podjęte w tym zakresie postanowienie sądu powszechnego oraz datę jego uprawomocnienia. Do kwestii tej nie ustosunkował się także organ odwoławczy – przywołując jedynie tożsame co Burmistrz okoliczności. Jak natomiast wskazała skarżąca, jej dzieci aktualnie zamieszkują z nią, a orzeczenie o umieszczeniu w rodzinie zastępczej nie zostało wykonane. Ponownie rozpoznając sprawę organ, będąc związany art. 153 p.p.s.a., zastosuje się do przedstawionych wyżej zaleceń Sądu w zakresie ustalenia stanu faktycznego sprawy i jej merytorycznego rozstrzygnięcia. Mając na uwadze powołane okoliczności Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a i c w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a.