II GSK 2209/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Rysz Sędziowie NSA Anna Robotowska Andrzej Skoczylas (spr.) Protokolant Marcin Chojnacki po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2016 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. Cz. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 maja 2014 r. sygn. akt V SA/Wa 86/14 w sprawie ze skargi P. Cz. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] października [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności finansowych z tytułu ułatwienia startu młodym rolnikom oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z 16 maja 2014 r., sygn. akt V SA/Wa 86/14 (dalej wyrok z 16 maja 2014 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej WSA albo sąd I instancji) oddalił skargę P. C. (dalej skarżący) na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej zwanego Prezesem ARiMR) z [...] października 2013 r., nr [...] (dalej decyzja z [...] października 2013 r.) zapadłą w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranej pomocy finansowej ze środków unijnych. Wyrok z 16 maja 2014 r. zapadł w następującym stanie prawnym i faktycznym sprawy: Skarżący w dniu [...] grudnia 2008 r. złożył wniosek o przyznanie pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. Do wniosku dołączył między innymi oświadczenie o sposobie uzupełnienia wykształcenia. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR (dalej Dyrektor ARiMR) decyzją z 8 kwietnia 2009 r. nr [... przyznał skarżącemu wnioskowaną pomoc w wysokości 50.000 zł z zastrzeżeniem dopełnienia warunków (m.in. uzupełnienia wykształcenia w ciągu 3 lat od dnia wydania tej decyzji - pkt 5 lit. g pouczenia decyzji). Skarżący w dniu 26 czerwca 2009 r. złożył wniosek o płatność, pomoc została wypłacona i przekazana na konto wskazane przez Stronę. W dniu 16 października 2012 r. Dyrektor ARiMR wystosował do Strony wezwanie do złożenia wyjaśnień w zakresie braku dostarczenia przez Stronę dokumentu potwierdzającego uzupełnienie wykształcenia w terminie do 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom". Strona nie złożyła wyjaśnień w sprawie. Dyrektor ARiMR zawiadomieniem z 17 maja 2013 r. wszczął postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom". Wynikiem tego postępowania było wydanie przez Dyrektora ARiMR decyzji z [...] sierpnia 2013 r., nr [...] (dalej decyzja z [...] sierpnia 2013 r.) o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności w wysokości 50.000 zł (wraz z odsetkami). Prezes ARiMR, po rozpoznaniu odwołania strony, decyzją z [...] października 2013 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji wyjaśnił, że w myśl § 20 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. 2007 r., nr 200, poz. 1443, ze zm., dalej rozporządzenie MRiRW z 2007 r.), pomoc podlega zwrotowi w całości lub części, jeżeli beneficjent nie spełni warunków, o których mowa w § 18 ust. 1, lub nie przedłoży w Agencji dokumentów, o których mowa w § 19 rozporządzenia MRiRW z 2007 r. Zgodnie z § 18 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia – beneficjent powinien uzupełnić wykształcenie w okresie 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy. Skarżący nie uzupełnił wykształcenia w ciągu 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy. Wobec powyższego, w ocenie organu, zgodnie z § 20 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia MRiRW z 2007 r., zasadne było potrącenie skarżącemu całej wypłaconej kwoty pomocy w wysokości 100% (50.000 zł wraz z odsetkami). Prezes ARiMR wskazaną przez skarżącego przyczynę nie uzupełnienia wykształcenia rozpatrzył pod kątem wystąpienia siły wyższej i stwierdził, że skarżący nie przedstawił dokumentów mogących świadczyć, że którakolwiek z wymienionych w art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2004 oraz §22 rozporządzenia MRiRW z 2007 r. kategorii siły wyższej miała miejsce. Prezes ARiMR stwierdził, że jeżeli rozporządzenie nie przewiduje żadnych wyjątków, poza wskazanym uwzględnianiem kategorii siły wyższej, w sprawach ustalania kwot nienależnie pobranych płatności, to brak jest możliwości wychodzenia przez organ administracji poza granice prawa ustalone w tym wypadku w rozporządzeniu. Pismem z 26 listopada 2013 r. skarżący wniósł do WSA skargę na decyzję Prezesa ARiMR, wnosząc o jej uchylenie i zasądzenie kosztów postępowania sądowego zarzucając: 1. naruszenie prawa materialnego § 2 ust. 1 lit. d w zw. z § 6 ust. 1 pkt 3 - przez błędną interpretację polegającą na uznaniu, iż nie spełnił warunku posiadania odpowiednich kwalifikacji zawodowych, 2. naruszenie przepisów postępowania - art. 7 i 77 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. 2013, poz. 267 ze zm., dalej k.p.a.) w zw. z art. 21 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich z 7 marca 2007r. poprzez nieustalenie stanu faktycznego. Skarżący powołał się na § 6 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia wskazując, że w chwili składania wniosku legitymował się średnim wykształceniem nierolniczym i spełniał także przesłankę 3 letniego stażu pracy w rolnictwie. Ukończył technikum i od co najmniej 1 lipca 2007 r. do chwili przyznania mu pomocy pracował w gospodarstwie rolnym ojca. Okoliczności te w ocenie skarżącego musiały być znane organowi na etapie wypełniania wniosku przez Ośrodek Doradztwa Rolniczego. Po uzyskaniu pełnoletności (jak również przed jej uzyskaniem) skarżący związany był wyłącznie z pracą w rolnictwie - najpierw w gospodarstwie ojca, a następnie, po jego przejęciu, już we własnym gospodarstwie. Nigdy nie był zatrudniony na podstawie jakiegokolwiek typu umowy poza rolnictwem. Wskazał, że próbował podjąć naukę w szkole rolniczej, jednak szkoła ta została zlikwidowana, a w najbliższej okolicy brak było innej szkoły o profilu rolniczym, w której mógłby kontynuować naukę. W odpowiedzi na skargę Prezes ARiMR wniósł o jej oddalenie. W piśmie z dnia 23 kwietnia 2014 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o udzielenie zabezpieczenia przez zawieszenie postępowania egzekucyjnego. Uzasadniając wyrok z 16 maja 2014 r. sąd I instancji ustalił, że podaniem złożonym 18 grudnia 2008 r., wystąpił o przyznanie pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom". W pierwotnym wniosku w rubryce "Informacje o dotychczasowej aktywności zawodowej zaznaczył "domownik w gospodarstwie", we wniosku skorygowanym zaznaczył natomiast pole "uczeń lub student". Ubiegając się o pomoc skarżący przedstawił świadectwo ukończenia technikum w specjalizacji "automatyka przemysłowa". Ponadto w aktach administracyjnych sprawy znajdują się dwa oświadczenia skarżącego: z dnia 18 grudnia 2008 r. oraz z dnia 11 marca 2009 r., w których oświadcza on, że uzupełni wykształcenie podejmując naukę, odpowiednio w Centrum Kształcenia Ustawicznego im. S .Reymonta w L. i w Zespole Szkół Rolniczych w R. W aktach znajduje się również wystawione przez KRUS dnia 20 listopada 2008 r. zaświadczenie, że skarżący nie figuruje w ewidencji osób podlegających ubezpieczeniu społecznemu rolników jako rolnik oraz małżonek rolnika. Do skargi skarżący załączył zaświadczenie KRUS z 12 listopada 2013 r., z którego wynika, że podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik od 7 maja 2009 r. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r. skarżącemu została przyznana pomoc finansowa w wysokości 50.000 zł w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom". W punkcie 5g zawartego w decyzji pouczenia wskazano, że strona jest zobowiązana do uzupełnienia wykształcenia w terminie 3 lat od dnia doręczenia decyzji. W punkcie 5f pouczenia stwierdzono, że strona jest zobowiązana do przedłożenia w Agencji dokumentu potwierdzającego uzupełnienie wykształcenia w terminie 60 dni od dnia upływu 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy. Decyzja została doręczona 10 kwietnia 2009 r. Skarżący został wezwany przez Dyrektora ARiMR do złożenia wyjaśnień w sprawie uzupełnienia wykształcenia, a następnie poinformowany, iż nieprzedłożenie dokumentu potwierdzającego uzupełnienie wykształcenia spowoduje obowiązek zwrotu 100% przyznanej pomocy. Skarżący nie przedłożył zaświadczenia o uzupełnieniu wykształcenia. Warunki i tryb przyznawania, wypłaty oraz zwracania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" uregulowane zostały, w zakresie przepisów krajowych, w ustawie z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U. 2007 r., nr 64, poz. 427 ze zm., dalej ustawa o wspieraniu). Szczegółowe warunki i tryb przyznawania, wypłaty oraz zwracania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007-2013, zostały uregulowane w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. Jednym z warunków przyznania pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" jest posiadanie odpowiednich kwalifikacji zawodowych (§2 ust.1 pkt 1 lit.d rozporządzenia MRiRW z 2007 r.). Osobie nieposiadającej określonych w rozporządzeniu kwalifikacji zawodowych, może być przyznana pomoc, jeżeli zobowiąże się do uzupełnienia wykształcenia w okresie 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy (§6 ust. 3 rozporządzenia MRiRW z 2007 r.). Dodatkowo w § 18 pkt 6 rozporządzenia jest zapis, że osoba taka powinna uzupełnić wykształcenie w okresie 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy i przedłożyć w Agencji dokument potwierdzający uzupełnienie wykształcenia, w terminie 60 dni od dnia upływu 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy (§ 19 pkt 6 rozporządzenia). Nieuzupełnienie wykształcenia powoduje obowiązek zwrotu otrzymanej pomocy w 100% (§20 ust. 1 i 3 rozporządzenia MRiRW z 2007 r.). Nieprzedłożenie w terminie dokumentu potwierdzającego uzupełnienie wykształcenia również powoduje obowiązek zwrotu pomocy. Skarżący posiadając wykształcenie średnie, inne niż rolnicze zobowiązany był uzupełnić wykształcenie. Zobowiązanie takie podjął i zostało ono określone w decyzji o przyznaniu pomocy. Ponieważ skarżący nie uzupełnił wykształcenia, Dyrektor ARiMR prawidłowo w oparciu o § 20 ust.3 rozporządzenia MRiRW z 2007 r. orzekł o obowiązku zwrotu przez skarżącego pomocy otrzymanej z tytułu "ułatwiania startu młodym rolnikom." Prawidłowo również organ II instancji utrzymał tę decyzję w mocy. Skarżący nie wykazał spełnienia kryterium posiadania kwalifikacji, określonego w §6 ust.1 pkt 3 rozporządzenia, to jest przy posiadaniu wykształcenia średniego innego niż rolnicze, legitymowania się co najmniej 3 letnim stażem pracy w rolnictwie, w rozumieniu przepisów rozporządzenia. Z załączonego do wniosku zaświadczenia KRUS nie wynika, że skarżący podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników jako domownik. Z załączonego do skargi zaświadczenia KRUS z 12 listopada 2013 r. wynika, że ubezpieczeniu społecznemu rolników podlegał dopiero od 7 maja 2009 r. Dla spełnienia przesłanki stażu pracy w rolnictwie w rozumieniu rozporządzenia nie jest wystarczające potwierdzenie wykonywania pracy w rolnictwie, np. w gospodarstwie ojca, jak to miało miejsce w przypadku skarżącego, ale niezbędne jest spełnienie warunków określonych w wyżej przytoczonym §6 ust.4 rozporządzenia. Co do przesłanki z §6 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia MRiRW z 2007 r. skarżący w skardze oświadczył, że nigdy nie był zatrudniony na podstawie umowy o pracę, ani jakiejkolwiek innej umowy poza rolnictwem. Sąd nie stwierdził również, aby w toku postępowania prowadzonego w sprawie organy orzekające naruszyły przepisy k.p.a. lub przepisy art. 21 ustawy o płatnościach określające zasady prowadzenia postępowania w przedmiocie działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom". Organy orzekające rozpatrzyły zebrany w sprawie materiał dowodowy, na jego podstawie właściwie ustaliły stan faktyczny i prawidłowo zastosowały obowiązujące przepisy. W skardze kasacyjnej z 28 lipca 2014 r. P. C. (dalej zwany skarżącym kasacyjnie) reprezentowany przez adwokata zaskarżył w całości wyrok z 16 maja 2014 r. zarzucając w trybie art. 174 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. 2012, poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.) naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię, a mianowicie rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 oraz art. 8 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) Nr 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniające i uchylające niektóre rozporządzenia (Dz. U. UE z 1999 r., seria L, Nr 160, str. 80 – ze zm., dalej jako rozporządzenie nr 1257/1999) w zw. z art. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) (Dz.U.UE z dnia 30 kwietnia 2004 r. L 153, s. 30 z późn. zm.; Polskie wydanie specjalne z 2004 r. rozdz. 03, t. 46, s. 87, dalej: "rozporządzenie Komisji (WE) nr 817/2004) w zw. z art. 91 ust. 3 Konstytucji RP i art. 288 Traktatu o Funkcjonowaniu UE i art. 2 Traktatu podpisanego w Atenach z 16 kwietnia 2003 r. o przystąpieniu RP do Unii Europejskiej przez zastosowanie prawa polskiego, które są niezgodne z prawem wspólnotowym – poprzez ustalenie, że rolnik mógł spełnić wymagania odnoszące się do umiejętności i kompetencji zawodowych wyłącznie przez uzupełnienie wykształcenia, odmawiając tym samym uczynienia tego w oparciu o uzyskanie odpowiedniego stażu pracy w gospodarstwie rolnym. Skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i wydanie orzeczenia w trybie art. 185 p.p.s.a. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi, który wydał orzeczenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie, w związku z treścią zarzutów skargi kasacyjnej i jej uzasadnienia, zauważyć należy, że zgodnie z art. 183 §1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Przy tym, jak wynika z art. 176 p.p.s.a. w skardze kasacyjnej winno być zawarte, między innymi, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, zaś - stosownie do art. 174 p.p.s.a. - podstawami, na których skarga kasacyjna może być oparta, są: 1/ naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2/ naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zarzut błędnej wykładni prawa materialnego winien być uzasadniony przez wskazanie, w kontekście przedstawionego przez sąd rozumienia danego przepisu, dlaczego taka jego wykładnia jest wadliwa i jaka jest jego prawidłowa interpretacja. Uzasadniając z kolei zarzut niewłaściwego zastosowania prawa materialnego należy wykazać, że ustalony w sprawie /przyjęty przez sąd/ stan sprawy odpowiada hipotezie normy prawnej, jeżeli sąd bezzasadnie uznał, że dany przepis nie miał zastosowania lub - jeżeli zarzut dotyczy zastosowania przepisu – że stan faktyczny przyjęty przez sąd nie wyczerpuje hipotezy normy prawnej. Gdy natomiast podstawą skargi kasacyjnej jest naruszenie przepisów postępowania należy w uzasadnieniu wyjaśnić, jaki konkretnie przepis i w jaki dokładnie sposób został przez sąd naruszony oraz wykazać, że uchybienie to mogło mieć taki wpływ na wynik sprawy, że gdyby go nie popełniono, to rozstrzygnięcie mogłoby być inne. Wychodząc z tego założenia, należy na wstępie zaznaczyć, że wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny zagadnienia prawidłowości dokonanej przez sąd I instancji wykładni wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa. W skardze kasacyjnej na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. wywiedziono wyłącznie zarzuty naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię, które dotyczą naruszenia rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 oraz art. 8 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 w zw. z art. 4 rozporządzenia Komisji nr 817/2004 w zw. z art. 91 ust. 3 Konstytucji RP i art. 288 Traktatu o Funkcjonowaniu UE i art. 2 Traktatu podpisanego w Atenach z 16 kwietnia 2003 r. o przystąpieniu RP do Unii Europejskiej przez zastosowanie prawa polskiego, które zdaniem skarżącego są niezgodne z prawem wspólnotowym – poprzez ustalenie, że rolnik mógł spełnić wymagania odnoszące się do umiejętności i kompetencji zawodowych wyłącznie przez uzupełnienie wykształcenia, odmawiając tym samym uczynienia tego w oparciu o uzyskanie odpowiedniego stażu pracy w gospodarstwie rolnym. Odnosząc się do tego zarzutu należy zaznaczyć, że w petitum skargi kasacyjnej nie wskazano, który konkretnie przepis wskazanego rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" został naruszony przez Sąd I-instancji, jednak w uzasadnieniu skargi kasacyjnej powołano § 6 ust. 1 pkt 3 tego rozporządzenia. Wobec braku wyraźnego wskazania w petitum, który przepis prawa procesowego został naruszony należy przyjąć, że skarga kasacyjna nie w pełni odpowiada wymogom określonym w art. 176 p.p.s.a. Jednak w świetle uchwały pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r. (sygn. akt I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010, nr 1, poz.1) zgodnie z zasadą falsa demonstratio non nocet, nie ma przeszkód, dla których Naczelny Sąd Administracyjny nie mógłby - korzystając z przytoczonych w uzasadnieniu skargi kasacyjnej jednostek redakcyjnych tekstu prawnego - samodzielnie zidentyfikować zarzutu naruszenia prawa przez sąd I instancji i tak przedstawiony zarzut rozpoznać merytorycznie. Odnosząc się zatem od wskazanych zarzutów należy zauważyć, że P. C. występując o przyznanie wsparcia finansowego ze środków publicznych jednocześnie nałożył na siebie obowiązki, których niezachowanie obwarowane jest negatywnymi konsekwencjami. Jak zasadnie podkreślił Sąd I instancji, w niniejszej sprawie podstawowe znacznie ma, że skarżący zobowiązał się do uzupełnienia wykształcenia w okresie 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy i nie wywiązał się z podjętego zobowiązania (§ 6 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia MRiRW z 2007 r.), co skutkuje obowiązkiem zwrotu pomocy (§ 20 ust. 1 i 2 pkt 1 rozporządzenia MRiRW z 2007 r.). Nietrafny jest zatem zarzut naruszenia art. 8 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 w zw. z art. 4 rozporządzenia Komisji nr 817/2004 w zw. z art. 91 ust. 3 Konstytucji RP i art. 288 Traktatu o Funkcjonowaniu UE i art. 2 Traktatu podpisanego w Atenach z 16 kwietnia 2003 r. o przystąpieniu RP do Unii Europejskiej przez zastosowanie prawa polskiego - rozporządzenia MRiRW z 2007 r. Zgodnie z art. 37 ust. 4 rozporządzenia nr 1257/1999 – Państwa Członkowskie mogły ustanowić dalsze lub bardziej restrykcyjne warunki przyznawania wsparcia niż przewidziane w tym rozporządzeniu, pod warunkiem jednak, że warunki te będą zgodne z celami i wymaganiami ustanowionymi w niniejszym rozporządzeniu. W preambule omawianego rozporządzenia zauważono, że przyznawanie szczególnych korzyści młodym rolnikom może ułatwić nie tylko założenie przez nich gospodarstw, ale także dostosowanie strukturalne ich gospodarstw po ich założeniu (pkt 20). Następnie wskazano, na potrzebę szkoleń i "nowego podejścia do zarządzania, produkcji i wprowadzania do obrotu" (pkt 21) oraz że "szczególny wysiłek jest potrzebny dla kształcenia rolników i informowania ich o metodach prowadzenia gospodarki rolnej przyjaznych dla środowiska" (pkt 22 preambuły). Nie ma zatem wątpliwości, że cele te trudno byłoby osiągnąć jedynie poprzez zwiększenie stażu pracy we własnym gospodarstwie. Ponadto, skoro w świetle art. 8 ust. 1 tiret 3 rozporządzenia nr 1257/1999 pomoc ma być (co do zasady) kierowana do rolników rozpoczynających prowadzenie gospodarstwa rolnego po raz pierwszy, to nie ma wątpliwości, że nabycie przez rolnika odpowiedniej wiedzy i umiejętności zawodowych z tytułu właściwie udokumentowanego (np. poprzez wykazanie objęcia ubezpieczeniem społecznym rolników jako pracujący wraz z rolnikiem domownik) stażu pracy w gospodarstwie rolnym dotyczy pracy w takim gospodarstwie, w którym inna osoba pełni funkcję kierownika gospodarstwa. Pod jej kierunkiem wnioskodawca nabywa odpowiednią wiedzę i umiejętności zawodowe. Jest to więc forma swoistego przygotowania zawodowego odbywana na zasadzie praktycznej nauki zawodu rolnika w gospodarstwie, w którym inna osoba pełni funkcję kierownika. Taka forma nabycia odpowiedniej wiedzy i umiejętności zawodowych nie jest zatem możliwa, gdy rolnik jest wyłącznym kierownikiem gospodarstwa, co w ujęciu normatywnym należy rozumieć, jako kierowanie lub prowadzenie gospodarstwa rolnego w sposób zależny od woli tego rolnika. W takim przypadku nabycie przez rolnika odpowiedniej wiedzy i umiejętności zawodowych powinno nastąpić poprzez uzupełnienie wykształcenia. Wykładnia dopuszczająca spełnienie wymagań odnoszących się do umiejętności i kompetencji zawodowych, o których mowa art. 8 ust. 1 tiret 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 w zw. z art. 4 rozporządzenia Komisji nr 817/2004 w oparciu o uzyskanie stażu pracy w kierowanym przez siebie gospodarstwie rolnym nie może być zaakceptowana także z tego powodu, że w istocie oznaczałaby powielenie wynikającego z tych przepisów wymogu prowadzenia gospodarstwa rolnego, czyniąc go częściowo zbędnym. Tego rodzaju zabieg interpretacyjny, przy założeniu, że prawodawca działa w sposób racjonalny i w treści przepisów prawnych nie zamieszcza wypowiedzi pozbawionych waloru normatywnego, nie może być uznany za prawidłowy. Jedną z podstawowych zasad przyjmowanych przy dokonywaniu wykładni prawa jest bowiem zasada, wedle której za wadliwą uznaje się taką wykładnię, której rezultat czyni jakąś część przepisu prawnego zbędną (por. wyrok NSA z 4 września 2015 r., sygn. akt II GSK 2685/14, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego powoduje to, że warunek uzupełnienia wykształcenia przewidziany w § 6 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia MRiRW z 2007 r. nie jest niezgodny z określonymi w art. 8 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 w zw. z art. 4 rozporządzenia Komisji nr 817/2004 przesłankami dotyczącymi uzupełnienia umiejętności i kompetencji zawodowych. Na marginesie należy podkreślić, że wykładnia dokonana w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2014 r. (sygn. akt II CSK 188/13, OSNC 2014/12/125), którą kasator wskazał jako uzasadnienie omawianego zarzutu odnosi się do innego stanu prawnego, albowiem nie dotyczy mającego zastosowanie w niniejszej sprawie rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r., ale warunku ustanowionego w załączniku nr 1 do rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 8 września 2004 r. w sprawie Uzupełnienia Sektorowego Programu Operacyjnego "Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego oraz rozwój obszarów wiejskich 2004 - 2006" (Dz.U. Nr 207, poz. 2117). Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzut wskazany w skardze kasacyjnej za pozbawiony usprawiedliwionych podstaw. Z tych względów na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.