II FZ 1756/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Beata Cieloch po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia L. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 16 września 2014 r., sygn. akt I SA/Kr 337/14 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi L. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 13 grudnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 16 września 2014 r., sygn. akt I SA/Kr 337/14, oddalił wniosek L. W. (Skarżący) o przyznanie prawa pomocy. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach" oraz nadesłanych dokumentów Skarżący samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. W marcu 2014 r. przebył operację przewlekłego krwiaka podtwardówkowego nad prawą półkulą. Otrzymuje on rentę w wysokości 645,47 zł miesięcznie. Jest on również wraz E. W. wspólnikiem "P. [...]" s.j. w K., która jak podaje, nie uzyskuje przychodów. Jego miesięczne wydatki, według przesłanego spisu, obejmują: opłatę za energię elektryczną – ok. 240 zł opłatę za gaz – 110 zł , (choć rachunek za luty 2014 r. opiewał na kwotę 333,04 zł), opłatę wodno - kanalizacyjną – ok. 110 zł, opłatę za "neostradę " – 50 zł, opłatę za wywóz śmieci – 45 zł, podatek od nieruchomości – ok. 73 zł, koszty leków – 350 zł. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada oszczędności ani przedmiotów wartościowych. Jest natomiast właścicielem nieruchomości o pow. 0,0897 ha, zabudowanej domem jednorodzinnym, o pow. ok. 200 m2, znajdującej na W. w K. Nieruchomość ta obciążona jest: hipoteką umowną zwykłą w wysokości 10 zł, na rzecz B. S.A., Oddział w N.; hipoteką umowna zwykłą, w wysokości 385 000 zł, na rzecz C. S.A.; hipoteką przymusową w wysokości 1 046 438,90 zł, na rzecz Skarbu Państwa – Naczelnika Urzędu Skarbowego w K.; hipoteką przymusową w wysokości 779 385 zł., na rzecz Skarbu Państwa – Naczelnika Urzędu Skarbowego w K.; hipoteką przymusową w wysokości 6767,28 zł, na rzecz ZUS, Oddział w K. Z decyzji Prezydenta Miasta K. w sprawie podatku od nieruchomości wynika natomiast, że jest również właścicielem nieruchomości o pow. 722 m2, oznaczonej: 749 – W., D. dz. nr 59, co nie zostało ujawnione w formularzu PPF. Skarżący jest ponadto właścicielem pojazdów następujących marek; KIA UP Carnival, 2007 rok prod.- na którym ustanowiony jest zastaw skarbowy, Audi TT, 2001 rok prod., KIA Ta Picanto, 2011 rok prod. Na wezwanie przedłożenia oświadczenia określającego z jakiego źródła finansowane jest wynagrodzenie pełnomocnika, adwokat Skarżącego podniósł, że źródło funduszy z jakich opłacany jest pełnomocnik objęte jest tajemnicą adwokacką. Postanowieniem z dnia 16 maja 2014 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek Skarżącego o przyznanie prawa pomocy. W sprzeciwie od tego postanowienia pełnomocnik Skarżącego zarzucił, że Referendarz błędnie przyjął, jakoby dane przedstawione we wniosku były niepełne. Podniósł, że skoro finansuje swoje podstawowe koszty z kwoty 645,47 zł i jednocześnie nie mają miejsca zjawiska metafizyczne – to w oparciu o zasady logicznego rozumowania, dostępnej wiedzy i doświadczenia życiowego należy wnioskować, że źródłem finansowania kosztów pomocy prawnej nie jest on sam. Zaznaczył, że źródło finansowania odmawia ujawnienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zaskarżonym postanowieniem oddalił wniosek Skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Sąd powołał treść z art. 260 i art. 245 § 1ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity - Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm., powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), i wywiódł, że z wniosku Skarżącego jednoznacznie wynika, iż wnosi on o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym - zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd podkreślił, że – jak wynika z brzmienia art. 246 § 1 p.p.s.a.- to na osobie fizycznej, ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, spoczywa obowiązek przedstawienia dowodów, że zrealizowane są przesłanki przyznania prawa pomocy. Sąd, korzystając z uprawnień, zakreślonych przez art. 255 p.p.s.a., może - jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości- wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jednakże na tym możliwości sądu w zakresie badania stanu majątkowego, rodzinnego i możliwości płatniczych strony się kończą i bez współpracy ze strony osoby, ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, ustalenie czy rzeczywiście nie może ona ponieść kosztów związanych ze sprawą, nie jest możliwe. Zatem w zakresie ustalenia, czy w danej sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy osoba wnioskująca winna współpracować z sądem administracyjnym, jeżeli nie poprzez wskazanie wszelkich okoliczności istotnych dla oceny jej stanu majątkowego, to przynajmniej realizując wszelkie wezwania sądu o uzupełnienie brakujących danych i dokumentów. W wypadku braku pełnej współpracy wnioskodawcy, skutki nie wykazania okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia o prawie pomocy będą obciążać właśnie jego. Jak podkreśla się w orzecznictwie, strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd o zasadności przyznania prawa pomocy, ponieważ rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co przez stronę zostanie wykazane (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 30 lipca 2009 roku, sygn. akt I FZ 171/09, Lex Omega nr 552205). Sąd stwierdził, iż Skarżący nie wykazał - w rozumieniu art. 246 § 1 p.p.s.a.- że nie stać go na poniesienie wydatków niezbędnych w postępowaniu sądowym. Wskazał, że skoro strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez Sąd dokumentacji, do dostarczenia której została zobowiązana na podstawie art. 255 p.p.s.a., powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 kwietnia 2012r., sygn. akt II FZ 170/12, Lex Omega nr 1137689), a niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 28 marca 2012r., sygn. akt I OZ 189/12, Lex Omega nr 1145153 oraz z dnia 16 marca 2012r., sygn. akt I OZ 156/12, Lex Omega nr 1136748). W niniejszej sprawie Skarżący - reprezentowany przez fachowego pełnomocnika w osobie adwokata - działał mając pełne rozeznanie co do tego, od jakich przesłanek uzależnione jest przyznanie prawa pomocy oraz miał świadomość, że ryzyko niewykazania tych przesłanek obciąża stronę. Sąd w pierwszej kolejności zwrócił uwagę, że Skarżący złożył oświadczenie niepełne, zatajając pewne informacje. Przykładem jest chociażby niewskazanie w złożonym oświadczeniu drugiej nieruchomości, będącej jego własnością, przy jednoczesnym przedstawieniu decyzji podatkowej, dotyczącej podatku od nieruchomości z tytułu posiadania tejże nieruchomości. Skarżący podaje zatem informacje na temat swojego stanu majątkowego selektywnie: pośrednio wskazuje na posiadaną nieruchomość w tym aspekcie, w jakim związane są z nią ponoszone koszty (opłacany podatek), jednocześnie nie wymieniając jej w oświadczeniu – tym samym zaniżając wartość posiadającego majątku. Takie oświadczenie nie może być zatem uznane za w pełni wiarygodne. Tym samym nie pozwala ono Sądowi w dostateczny sposób ocenić majątkowych i zarobkowych możliwości skarżącego. Po wtóre Sąd zwrócił uwagę, że we wniesionym sprzeciwie Skarżący wyraźnie wskazał, że źródłem finansowania pomocy prawnej nie jest on sam. Podana przez niego różnica pomiędzy osiąganymi dochodami a kosztami utrzymania również uzasadnia wniosek, że otrzymuje od innej osoby środki finansowe albo innego rodzaju pomoc na bieżące utrzymanie. W tym stanie rzeczy Sąd przyjął, że poniesienie kosztów postępowania nie narazi Skarżącego na uszczerbek koniecznego utrzymania. Wobec braku możliwości dokładnych ustaleń w stosownym zakresie pozostaje stwierdzić, że najwyraźniej owo "źródło finansowania" pomaga Skarżącemu zarówno w uzupełnieniu brakujących środków utrzymania, jak i w pozyskaniu środków na pomoc prawną. Skoro Skarżący otrzymuje pomoc od innej osoby tak na bieżące, niezbędne wydatki, jak i na opłacenie wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru, logicznym i zgodnym z doświadczeniem życiowym wnioskiem jest, że ta sama osoba może skarżącemu udzielić pomocy na poniesienie kosztów sądowych. W każdym razie skarżący – unikając złożenia jakichkolwiek precyzyjnych oświadczeń w tym zakresie – nie wykazał, by było inaczej. Wobec tego Sąd nie dopatrzył się podstaw do uznania, aby opłacenie kosztów sądowych miało Skarżącego narazić na brak możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Sąd wyjaśnił, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym nie istnieją środki prawne, pozwalające zmusić Skarżącego, jego pełnomocnika czy też osobę trzecią, udzielającą mu finansowej pomocy do podawania jakichkolwiek danych. Skarżący nie ma bezwzględnego, prawnego obowiązku udzielania informacji na temat swojego stanu zarobkowego, majątkowego czy też innych okoliczności, mających wpływ na jego możliwości finansowe, zaś sąd nie posiada instrumentów, które mogłyby Skarżącego zmusić do złożenia pełnych i zgodnych z prawdą wyjaśnień. Czym innym natomiast są konsekwencje złożenia wyjaśnień nieścisłych, nieprawdziwych albo odmowy ich złożenia, oceniane przez pryzmat ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Odmawiając podania niezbędnych danych i pozbawiając sąd możliwości pełnej oceny sytuacji finansowej, Skarżący – jak wskazano wyżej – musi liczyć się ze skutkiem w postaci odmowy przyznania prawa pomocy. W takiej sytuacji przyjąć trzeba, że przesłanek przyznania tego prawa nie wykazał. Mając powyższe na uwadze Sąd, na zasadzie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a., oddalił wniosek Skarżącego. Skarżący, działając przez pełnomocnika, zaskarżył powyższe postanowienie zarzucając mu, iż jest ono dotknięte błędem w ustaleniach i ocenach, że Skarżący nie przejawił pełnej współpracy z Sądem, nie przekazał brakujących danych i dokumentów, a te, które przedłożył były – zdaniem Sądu – niewystarczające, przez co Skarżący pozbawił Sąd możliwości pełnej oceny jego sytuacji finansowej. Wskazując na powyższe wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i zwolnienie Skarżącego z opłat sądowych w całości, ponieważ nie ma on dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela argumentację Sądu I instancji przedstawioną w zaskarżonym postanowieniu. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowo - administracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających za rozstrzygnięciem korzystnym dla strony. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. (por.: M. Niezgódka – Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 594). Ze wspomnianego przepisu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. W związku z tym zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek ten powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił, iż informacje przedstawione przez stronę były niewystarczające do wydania korzystnego dla niej rozstrzygnięcia, gdyż nie przedstawiały całościowego obrazu sytuacji finansowej Skarżącego, koncentrując się jedynie na jej – dobranych wybiórczo – fragmentach. Skoro to Skarżącego obciążał obowiązek wykazania zaistnienia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., z którego to obowiązku w rzetelny sposób się on nie wywiązał, należy stwierdzić, że Skarżący nie wykazał, by błędna była konkluzja Sądu pierwszej instancji co do niewykazania w okolicznościach sprawy spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego brak kompletnego obrazu sytuacji majątkowej Skarżącego, w szczególności niewykazania w złożonym oświadczeniu drugiej nieruchomości, nie pozwala przyjąć, że strona wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Tym samym podziela ocenę wyrażoną w zaskarżonym orzeczeniu, że nie ma podstaw aby uznać przesłankę z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. za uprawdopodobnioną. Powyższe okoliczności prowadzą do wniosku, że zażalenie Strony jako bezzasadne. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji